Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z... sierpnia 2010 r. nr... utrzymująca w mocy decyzję własną z... czerwca 2010 r. w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności dla gospodarstwa niskotowarowego.
Przedmiotowa decyzja została podjęta w następującym stanie faktycznym:
W dniu... listopada 2006r J. B. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w T. wniosek o pomoc finansową na wspieranie gospodarstw niskotowarowych.
Decyzją z... marca 2007 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji przyznał wnioskowane płatności. Zostały one wypłacone w dwóch ratach: I – w wysokości... zł zrealizowana została w dniu... maja 2007r, II rata – w wysokości... zł zrealizowana została w dniu... maja 2008 r.
Zawiadomieniem z... września 2008r Kierownik BP ARiMR w T. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie wstrzymania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego. Decyzją z... października 2008 r. organ I instancji wstrzymał płatność dla gospodarstwa niskotowarowego, przyznaną decyzją z... marca 2007 r.
Decyzją z... stycznia 2009 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy powyższą decyzję.
Zawiadomieniem z dnia... kwietnia 2010 r. wszczęto z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu wsparcia gospodarstw niskotowarowych, przyznanych decyzja z dnia... marca 2007 r.
Decyzją z... czerwca 2010 r. Prezes ARiMR ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości... zł.
Rozpatrując ponownie sprawę Prezes ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu wskazał, ze J. B. przeniosła własność gospodarstwa rolnego przed upływem 5 lat od dnia przyznania płatności w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego rolników, nie mają więc tutaj zastosowania przepisy § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 286, poz. 2870, z późn. zm.). Organ wskazał, że zgodnie z § 10 rozporządzenia płatność w rozpoznawanym przypadku podlega wstrzymaniu i zwrotowi, a nie ma tu zastosowania § 11 mówiący o tym, że jeżeli nastąpiło przeniesienie gospodarstwa rolnego na rzecz następcy producenta rolnego, któremu przyznano rentę strukturalną, a ten następca złoży w terminie 35 dni od dnia przeniesienia własności tego gospodarstwa stosowne oświadczenie, którego treść jest ujęta w tym przepisie, wówczas pobrane płatności nie muszą być zwracane.
Jednocześnie organ podniósł, że nie ma tu zastosowania przepis art. 73 pkt 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. U. L 141 z 30 kwietnia 2004 r., str.
- 18) określający przesłanki, przy spełnieniu których na beneficjencie nie ciąży obowiązek zwrotu pobranej płatności, ani przepis art. 73 pkt 4 akapit 1.
W skardze na powyższą decyzję J. B. wyjaśniła, że zwracała się do pracownika Agencji o informacje dotyczące jej sytuacji w związku z przekazaniem gospodarstwa na rzecz syna i uzyskała odpowiedź, że nie będzie żadnych problemów z przejęciem dofinansowania. Stwierdziła, że poinformowała ARMiR o fakcie zawarcia w dniu 26 października 2007 r. umowy notarialnej, z zachowaniem wymaganego przez przepisy 35-dniowego terminu, jednakże nie zostało to udokumentowane. Podkreśla, że pierwsze działania Agencja podjęła dopiero w dniu... września 2008 r., a wówczas już cała płatność była zrealizowana.
WSA w Warszawie wyrokiem z 7 czerwca 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 2544/10 oddalił skargę na powyższą decyzję Prezesa ARiMR. Sąd przyjął, że przeniesienie własności gospodarstwa, jakiego dokonała skarżąca na rzecz syna nie było dokonane w związku z otrzymaniem renty strukturalnej, a następca prawny – syn – nie złożył w terminie trzydziestu pięciu dni stosowanego oświadczenia. Wobec tego w sprawie nie miał zastosowania § 11 rozporządzenia z 7 grudnia 2004 r. Sąd stwierdził, że w sprawie nie miał także zastosowania art. 73 pkt 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 769/2004.
Ponadto Sąd przyjął, że skarżąca powiadomiła organ w dniu 15 listopada 2007 r. o przeniesieniu własności gospodarstwa niskotowarowego, lecz nie dokonała tego w przewidzianej przepisami prawa formie. Pisemne oświadczenie wpłynęło do organu dopiero w dniu 14 maja 2008 r. i odnosiło się do konieczności zwrotu pobranych środków, o którym to obowiązku skarżąca została poinformowana w dniu 19 listopada 2007 r.
Skargą kasacyjną J. B. zaskarżyła wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając naruszenie:
- a. art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.); dalej: "p.p.s.a." w zw. z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98. poz. 1071, z późn. zm.); dalej: "k.p.a." oraz § 11 rozporządzenia z 7 grudnia 2004 r., poprzez niezastosowanie środków mających na celu usunięcie naruszeń przepisów w związku z działaniem Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w zakresie niedopełnienia ciążącego na organie obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć istotny wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz obowiązku czuwania, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek;
- b. art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. oraz § 11 rozporządzenia z 7 grudnia 2004 r. poprzez niezastosowanie środków mających na celu usunięcie naruszeń przepisów w związku z działaniem Prezesa ARiMR w zakresie dokonywania wpłaty na rzecz skarżącej po dokonaniu przez nią przeniesienia gospodarstwa rolnego;
- c. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 9 k.p.a. oraz § 11 rozporządzenia z 7 grudnia 2004 r. poprzez niewłaściwe wyjaśnienie stany faktycznego oraz przyjęcie za prawidłowe stanowiska Prezesa ARiMR dotyczącego skutków przekazania informacji o przeniesieniu gospodarstwa rolnego złożonej przez skarżącą w listopadzie 2007 r. jak i nieuwzględnienie okoliczności niedopełnienia ciążącego na organie obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz obowiązku czuwania, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek;
- d. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. oraz § 11 rozporządzenia z 7 grudnia 2004 r. poprzez niewyjaśnienie skutków prawnych, jakie miały dla skarżącej działania Prezesa ARiMR w zakresie dokonania płatności po przekazaniu informacji o przeniesieniu przez skarżącą gospodarstwa rolnego oraz związanego z tym naruszenia prawa.
Naczelny Sad Administracyjny wyrokiem z 1 lutego 2013 r. sygn. akt II GSK 2023/11 uchylił pkt 1 zaskarżonego wyroku i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpatrzenia.
Za usprawiedliwiony Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. (punkt c i d petitum skargi kasacyjnej). Sąd wyjaśnił, iż przepis art. 141 § 4 p.p.s.a., w zakresie istotnym dla prowadzonych rozważań, nakazuje zawrzeć w uzasadnieniu wyroku podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Tych elementów zabrakło w uzasadnieniu kontrolowanego wyroku w zakresie, w jakim Sąd I instancji przyjął, że poinformowanie w dniu 15 listopada 2007 r. organu o przekazaniu gospodarstwa rolnego nie było dokonane w wymaganej prawem formie. Wskazując, na konieczność udokumentowania przeniesienia własności gospodarstwa niskotowarowego w określonej prawem formie Sąd I instancji nie podał przepisu, który uzasadniałby przyjęcie takiego poglądu.
W ocenie Sądu kasacyjnego, obowiązku złożenia oświadczenia spełniającego określone wymogi nie można w tej sprawie wywieść z § 11 ust. 1 rozporządzenie z dnia 7 grudnia 2004 r. Ze stanu faktycznego sprawy, zaaprobowanego przez Sąd I instancji, wynika, bowiem, że przepis ten nie mógł mieć w sprawie zastosowania, bo przeniesienie własności gospodarstwa niskotowarowego nie było związane z przyznaniem producentowi rolnemu renty strukturalnej. Brak tej podstawowej przesłanki, o której mowa w omawianym przepisie czyni zbędnym rozważanie, czy następca prawny złożył oświadczenie o treści wskazanej w § 11 ust. 1 tego rozporządzenia.
NSA wskazał, iż przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229 poz. 2273) jak i wydanego w oparciu o jej art. 3 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia z dnia 7 grudnia 2004 r. nie zawierają normy prawnej określającej formę poinformowania organu przez producenta rolnego o przeniesieniu własności gospodarstwa niskotowarowego. Regulacje zawarte w § 11 i § 11 a rozporządzenia z 7 grudnia 2004 r., obejmujące sytuacje zmiany właściciela gospodarstwa niskotowarowego, na skutek zdarzeń określonych w tych przepisach, odnoszą się do formy oświadczenia, jakie ma złożyć następca producenta rolnego, a nie producent rolny, któremu uprzednio przyznano pomoc do gospodarstwa niskotowarowego. Przepisy omawianego rozporządzenia nie regulują natomiast kwestii, w których przeniesienie własności następuje w sytuacjach innych niż przeniesienie własności gospodarstwa niskotowarowego przez producenta rolnego, któremu przyznano rentę strukturalną, czy też w związku ze śmiercią producenta rolnego.
W ocenie NSA, w uzasadnieniu kontrolowanego wyroku brak jest także wywodu prawnego wyjaśniającego powody, dla, których Sąd I instancji przyjął, że art. 73 pkt 4 rozporządzenia nr 796/04 nie miał w sprawie zastosowania. W sprawie nie jest kwestionowane, że w dniu 15 listopada 2007 r. skarżąca poinformowała organ, o przekazaniu gospodarstwa rolnego na rzecz syna. Czynność ta została udokumentowana w sposób przewidziany art. 72 k.p.a.. Nie jest również sporne, że w dniu 19 listopada 2007 r. pracownik organu poinformował skarżącą o obowiązku zwrotu płatności. Do tego dnia skarżącej wypłacono dopiero pierwszą ratę płatności (... maja 2007). Pomimo tak przedstawionej chronologii zdarzeń 9 maja 2008 r. przekazano skarżącej kolejną roczną płatność. W tej sytuacji arbitralne stwierdzenie przez Sąd I instancji, że przepis art. 73 pkt 4 rozporządzenia nr 796/04 nie miał w sprawie zastosowania nie czyni zadość wymogowi wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym strony pozostały przy dotychczasowym stanowisku w sprawie.
Rozpatrując sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie zważył, co następuje
Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.
Stosownie natomiast do treści art. 190 p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie. Rozpoznając niniejszą sprawę ponownie, Wojewódzki Sąd Administracyjny związany jest zatem wykładnią prawa zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 lutego 2013 r., sygn. akt Il GSK 2023/11 wydanym w następstwie skargi kasacyjnej skarżącej.
W uzasadnieniu powyższego wyroku NSA wskazał, iż przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, jak i wydanego w oparciu o jej art. 3 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia z dnia 7 grudnia 2004 r. nie zawierają normy prawnej określającej formę poinformowania organu przez producenta rolnego o przeniesieniu własności gospodarstwa niskotowarowego. Regulacje zawarte w § 11 i § 11a rozporządzenia z 7 grudnia 2004 r., obejmujące sytuacje zmiany właściciela gospodarstwa niskotowarowego, na skutek zdarzeń określonych w tych przepisach, odnoszą się do formy oświadczenia, jakie ma złożyć następca producenta rolnego, a nie producent rolny, któremu uprzednio przyznano pomoc do gospodarstwa niskotowarowego. Przepisy omawianego rozporządzenia nie regulują natomiast kwestii, w których przeniesienie własności następuje w sytuacjach innych niż przeniesienie własności gospodarstwa niskotowarowego przez producenta rolnego, któremu przyznano rentę strukturalną, czy też w związku ze śmiercią producenta rolnego. Należy zatem uznać, iż poinformowanie organu w dniu... listopada 2007 r. o przekazaniu gospodarstwa rolnego mogło zostać dokonane przez skarżącą w dowolnej formie.
Prezes Agencji niezasadnie przyjął ponadto, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez stronę skarżącą nienależnie pobranych płatności. Art. 73 rozporządzenia stanowi o zwrocie nienależnych płatności, okresach przedawnienia, czyli możliwości dochodzenia zwrotu nienależnej płatności, jak też o okolicznościach braku zastosowaniu obowiązku zwrotu takiej kwoty. Zgodnie z art. 73 ust 4 obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeżeli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, powyższy akapit stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.
W sprawie nie jest kwestionowane, że w dniu... listopada 2007 r. skarżąca poinformowała organ o przekazaniu gospodarstwa rolnego na rzecz syna. Czynność została udokumentowana w sposób przewidziany art. 72 k.p.a. Nie jest również sporne, że w dniu 19 listopada 2007 r. pracownik organu poinformował skarżącą o obowiązku zwrotu płatności. Do tego dnia skarżącej wypłacono dopiero pierwszą ratę płatności (9 maja 2007). Pomimo tak przedstawionej chronologii zdarzeń 9 maja 2008 r. przekazano skarżącej kolejną roczną płatność. Należy zatem uznać, iż płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu.
W świetle tego, co zostało wyżej powiedziane - skoro błąd organu dotyczył błędnej interpretacji i w konsekwencji wadliwego zastosowania prawa, należy uznać, iż skarżąca uzyskując niezasadną płatność nie miała możliwości wykrycia błędu, ocena możliwości wykrycia błędu organu uwzględniać winna bowiem naturę błędu, jak i brak doświadczenia (profesjonalizmu) wnioskodawczyni.
Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
O przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a.
- - ---------------------- 3