Uzasadnienie
W załączonym do skargi wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPF) skarżący A. S. zażądał zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skargi wskazał, że jest osobą bezrobotną, poszukującą pracy. Nie podsiada stałego dochodu ani majątku. Do swoich miesięcznych wydatków zaliczył: czynsz – 260 zł, opłatę za energię elektryczną – 150 zł, opłatę za telefon komórkowy – 57 zł. Skarżący jest także obciążony spłatą pożyczki udzielonej mu w wysokości 20.000 zł, przy czym nie podał jej miesięcznej raty.
Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego, pismem Sądu z dnia... maja 2017 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 14 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:
- a) wskazanie źródeł utrzymania, w szczególności oświadczenie, czy skarżący korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej bądź pomocy materialnej innych osób - jeżeli tak, to należy przedstawić kopie decyzji o przyznaniu zasiłków lub podać przez kogo i w jakim zakresie skarżący jest utrzymywany, tj. kto zapewnia mu żywność, mieszkanie, odzież oraz pokrywa wydatki wymienione w rubryce nr 11 formularza PPF – skoro, jak skarżący podał w formularzu wniosku, nie osiąga żadnych dochodów,
- b) przedstawienie aktualnego zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego podaną w rubryce nr 5 formularza PPF okoliczność, że skarżący jest osobą bezrobotną (ze wskazaniem ewentualnego okresu pobierania zasiłku),
- c) oświadczenie, czy skarżący posiada rachunki bankowe (w tym lokaty i konta dewizowe) - jeżeli tak, to należy nadesłać wyciągi z tych rachunków z okresu ostatnich trzech miesięcy, obejmujące wszystkie transakcje dokonane w ww. okresie, a jeżeli skarżący nie posiada rachunków bankowych, zobowiązać go do złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie,
- d) przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość wydatków wymienionych w rubryce nr 11 formularza PPF.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie (przy piśmie z... czerwca 2017 r.) skarżący nadesłał oświadczenie, z którego wynika, że aktualnie jest bezrobotny i poszukuje pracy. Nie pobiera żadnych zasiłków ani nie korzysta z pomocy innych placówek, natomiast skarżącemu pomagają jego dzieci.
Skarżący oświadczył, iż posiada jedno konto w banku M., ale nie ma tam żadnych środków, a z powodu zajęcia komorniczego bank nie mógł mu wydać wyciągu z tego konta.
Ponadto skarżący do ww. pisma z... czerwca 2017 r. załączył:
- - prognozę zużycia energii elektrycznej wystawioną na kwotę 256,03 zł na okres 2 miesięcy (od... czerwca 2017 r. do... lipca 2017 r.),
- - zaświadczenie z Urzędu Pracy... z... czerwca 2017 r., z którego wynika, że skarżący był zarejestrowany jako bezrobotny w okresie od... października 2015 r. do... kwietnia 2016 r., a w okresie od... października 2015 r. do... marca 2016 r. pobierał zasiłek w wymiarze... %,
- - zawiadomienie Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami w... z... sierpnia 2014 r. o wysokości miesięcznej opłaty za lokal w kwocie 248,28 zł.
Postanowieniem z dnia... czerwca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wskazał, ustalenia wymagał szereg istotnych i brakujących danych. W związku z brakiem uzyskania tych informacji, starszy referendarz sądowy uznał, że wnioskodawca nie wykazał, aby ustawowa przesłanka prawa pomocy w zakresie częściowym została spełniona. Strona uniemożliwiła porównanie wysokości obciążeń finansowych z jakimi powinna się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi.
W sprzeciwie na ww. postanowienie, strona wskazała, że starszy referendarz sądowy niesłusznie miał nie uwzględnić jej trudnej sytuacji finansowej. Do sprzeciwu dołączono m.in. krótkie pisma dzieci skarżącego, w których zawarto oświadczenia o udzielaniu ojcu wsparcia w jego codziennej egzystencji (zob. k. 37-38 akt sądowych).
Wojewódzki sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone nim postanowienie starszego referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W ocenie Sądu, wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie przedstawił w sposób klarowny i zupełny swojej sytuacji majątkowej. Przede wszystkim skarżący nie wykazał stanu środków pieniężnych jakimi dysponuje w skali miesiąca. Z załączonego zaświadczenia z Urzędu Pracy... z... czerwca 2017 r. wynika, że od ponad roku skarżący nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych. Skarżący podał, iż korzysta wyłącznie z pomocy dzieci, ale nie sprecyzował jakiego rodzaju ani w jakim wymiarze jest to pomoc. Jednozdaniowe oświadczenia dzieci skarżącego załączone do sprzeciwu nie zmieniają oceny tego stanu rzeczy.
Nie jest też znana skala miesięcznych wydatków skarżącego, ponieważ skarżący nie wskazał jaką kwotę wydatkuje miesięcznie na spłatę raty pożyczki udzielonej mu w wysokości 20.000 zł.
W świetle powyższego nie jest możliwe uznanie, że skarżący wypełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Nadesłane przez niego dokumenty nie przedstawiają w sposób dostateczny i jasny jego sytuacji majątkowej. Tymczasem to sprawą skarżącego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, a Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane.
Zaakcentować również należy, iż instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Niedopuszczalna jest zatem sytuacja, gdy strona regulując ciążące na niej zobowiązania żąda, by koszty sądowe pokrywał jej Skarb Państwa.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.