Uzasadnienie
Wnioskiem – sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z 14 września 2010 r. – M. U. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz uzasadnieniu wskazano, iż wnioskodawczyni jest osobą chorą, [...], jest niezdolna do rozumienia treści wniosku, wobec czego oświadczenia w jej imieniu składa syn, będący pełnomocnikiem procesowym. Skarżąca posiadała mieszkanie o pow. [...] m2, które przekazała synowi z zastrzeżeniem dożywotniej służebności mieszkania, zaś sama korzysta ze specjalistycznej opieki medycznej i pielęgnacyjnej poza mieszkaniem. Wnioskodawczyni otrzymuje rentę inwalidy wojennego w wysokości 3.054,42 zł, nie posiada oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Syn skarżącej nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego i nie osiąga żadnego dochodu.
W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem z 27 września 2010 r. wezwano ją – za pośrednictwem pełnomocnika – do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów.
W dniu 26 października 2010 r. wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącej, w którym poinformował, wydatki na opiekę lekarsko-pielęgnacyjną i czynności pielęgnacyjne oraz wyżywienie całodzienne wynoszą 1.700 zł miesięcznie. Ponadto ponosi wydatki związane z zakupem lekarstw i środków higieny w wysokości 400 zł, bielizny osobistej w wysokości 50 zł, badaniami laboratoryjnymi w wysokości 30 zł, opłatami za mieszkanie w wysokości 700 zł, jak również dowozem środków pomocniczych w wysokości około 100 zł miesięcznie. Pełnomocnik oświadczył, iż wnioskodawczyni nie posiada już środków własnych na rachunkach bankowych, gdyż zostały one skonsumowane na potrzeby jej bieżącego utrzymania.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:
Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek.
Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone.
W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem strona nie wykazała, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby.
Podkreślenia wymaga, iż zasadność wniosku rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu (na obecnym etapie wpis od skargi w wysokości 200 zł), z drugiej zaś strony jej możliwości majątkowe i finansowe.
Na wstępie zaznaczyć należy, iż stan majątkowego posiadania wnioskodawczyni był już przedmiotem analizy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, jaki został złożony w 2005 r. w sprawie ze skargi na decyzję odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej w przedmiocie uprawnień kombatanckich. W postanowieniu z 24 stycznia 2006 r. o sygn. akt II OZ 1476/05 Naczelny Sąd Administracyjny oddalając zażalenie na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy wskazał, iż skarżąca uzyskując stały dochód z tytułu renty w wysokości 2.291,00 zł oraz dysponując znacznymi oszczędnościami pieniężnymi w gotówce w wysokości 2.000,00 zł i na lokatach - 28.850,00 zł nie należy do kręgu osób, które nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Mając na uwadze powyższe wskazać przede wszystkim należy, iż sytuacja materialna strony w zakresie posiadania stałego źródła dochodu nie uległa zmianie. Wnioskodawczyni uzyskuje obecnie rentę w wysokości 3.054,42 zł miesięcznie z czego pokrywane są m.in. koszty związane z opieką poza miejscem zamieszkania (w tym wyżywieniem) oraz leczeniem. Przyjąć zatem należy, iż wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem są pokrywane z otrzymywanej renty. Powoduje to, iż nie sposób zaliczyć wnioskodawczyni do kategorii osób żyjących w ubóstwie, które nie posiadają środków na utrzymanie.
Natomiast jeśli chodzi o oświadczenie pełnomocnika skarżącej, iż posiadane oszczędności pieniężne (w wysokości według. stanu ustalonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w 2005 r.) zostały spożytkowane na bieżące utrzymanie wnioskodawczyni, to nie sposób uznać je za wyczerpujące i wiarygodne. Skoro bowiem skarżąca od 2005 r. otrzymuje rentę, której wysokość przekracza oświadczony wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem, to nie sposób przyjąć za konieczne wyzbycie się całych zgromadzonych uprzednio oszczędności na ten sam cel. Ponadto pełnomocnik nie wskazał wprost czy skarżąca posiada nadal rachunek bankowy oraz nie załączył żądanych wyciągów z ewentualnie posiadanego rachunku.
Niezależnie od powyższego podnieść należy, iż w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że w sytuacji inicjowania kolejnego postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego w tym samym przedmiocie, strona winna liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów takiego postępowania i ewentualnie rozpocząć gromadzenie środków finansowych, które pozwoliłyby jej na toczenie kolejnych sporów sądowoadministracyjnych (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2010 r. o sygn. akt II OZ 935/10, dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Warto również przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie.
Z wyłuszczonych wyżej względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.