Uzasadnienie
A. P. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata bądź doradcy podatkowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną, teściową i dwoma synami, posiada mieszkanie o pow. 51,01 m2, natomiast nie posiada oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż osiąga miesięczne dochody w łącznej wysokości 4.325,57 zł brutto, w tym z tytułu: umowy o pracę w wysokości 2.120 zł, z tytułu działalności gospodarczej w wysokości 350 zł oraz z tytułu renty w wysokości 1.855,57 zł. W uzasadnieniu podniósł, iż w związku z prowadzoną wobec niego egzekucją, jego rachunek bankowy został zajęty i nie ma możliwości dysponowania zgromadzonymi na nim środkami. Na jego utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci oraz żona, która zajmuje się domem i nie posiada dochodów. Dodatkowo wskazał, iż czynsz za mieszkanie wynosi 650 zł, opłata za energię elektryczną 150 zł, zaś teściowa jest chora i wydaje na leki około 100 zł.
Wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia, nadesłał pismo z dnia 5 marca 2014 r., w którym opisał sytuację życiową swojej rodziny, a nadto wskazał, iż żona posiada rachunek bankowy, założony w związku z brakiem dostępu do jego rachunku. Do pisma załączył zaświadczenie o zarobkach w okresie od stycznia 2010 r. do października 2013 r., a także wyciągi z rachunków bankowych: swojego osobistego – za okres od 28.12.2013 r. do 7.03.2014 r.; żony – za okres od 1.02.2014 r. do 28.02.2014 r.; teściowej za okres od 1.01.2014 r. do 31.01.2014 r., a także podsumowanie stanu konta firmowego – za okres od 18.01.2014 r. do 18.02.2014 r.
Postanowieniem z dnia 16 maja 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że zarówno wnioskodawca, jak też pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym teściowa, uzyskują stałe dochody, co nie pozwala zaliczyć rodziny skarżącego do kategorii osób żyjących w ubóstwie, które nie posiadają środków na utrzymanie. Z oświadczenia złożonego na formularzu PPF wynika, iż łączna wysokość dochodów skarżącego wynosi 4.325,57 zł brutto.
Z kolei z analizy nadesłanych rachunków bankowych wynika, iż teściowa wnioskodawcy otrzymuje emeryturę w wysokości 1.668,73 zł netto (przelew w dniu 8 stycznia 2014 r.) oraz świadczenie rodzinne w wysokości 221,06 zł netto (przelew w dniu 24 stycznia 2014 r.). Na rachunek osobisty skarżącego, który według oświadczenia został zablokowany, wpłynęła w dniu 17 lutego 2014 r. kwota 343,45 zł tytułem zwrotu zajęcia. Wskazano także, iż na rachunek bankowy żony wnioskodawcy wpłynęło w dniu 5 lutego 2014 r. wynagrodzenie za pracę za miesiąc styczeń 2014 r. w wysokości 1.580 zł netto. Zaznaczono też, że rachunek żony został w miesiącu lutym trzykrotnie zasilony "wpłatami własnymi" w wysokości 200 zł (w dniach: 6, 18 i 28 lutego).
Analiza powyższych informacji doprowadziła do wniosku, iż rodzina wnioskodawcy dysponuje środkami pieniężnymi w wysokości, która przekracza wysokość należnego wpisu sądowego.
W zakresie odmowy ustanowienia pełnomocnika z urzędu wskazano natomiast, że brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata albo doradcy podatkowego), w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym.
We wniesionym sprzeciwie skarżący podjął polemikę z argumentacją zawartą w postanowieniu referendarza sądowego. Oświadczył w szczególności, że jego wynagrodzenie za pracę uległo od marca 2014 r. obniżeniu do kwoty 1680 zł brutto miesięcznie. Dochód uzyskiwany przez skarżącego został więc obniżony do kwoty 1200 zł miesięcznie netto. Według skarżącego w kwestionowanym postanowieniu nie uwzględniono, że świadczenie rodzinne uzyskiwane przez jego teściową zostało przyznane w związku ze stwierdzoną u niej niepełnosprawnością i jest wykorzystywane na leczenie i zakup leków. Nie wzięto również pod uwagę, że skarżący ma na utrzymaniu żonę i dwójkę dzieci w wieku szkolnym, z których jedno wymaga rehabilitacji.
Na koniec skarżący wskazał, że jest w stanie ponieść koszty sądowe w kwocie 100 zł, żąda jednak ustanowienia adwokata z urzędu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie wnioskującej o jego przyznanie, która winna tego dokonać poprzez złożenie kompletnego, wiarygodnego i przekonującego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, dokumentów źródłowych oraz, na wezwanie Sądu, dodatkowych oświadczeń.
Mając na uwadze treść złożonych przez skarżącego oświadczeń nie sposób stwierdzić, że wykazał on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone.
Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny.
W związku z powyższym wskazać zatem należy, że na obecnym etapie na skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł oraz ewentualne wydatki związane z reprezentacją przez profesjonalnego pełnomocnika. Z oświadczenia złożonego na formularzu PPF wynika natomiast, iż łączna wysokość dochodów skarżącego wynosi 4.325,57 zł brutto. Z nadesłanych rachunków bankowych wynika ponadto, iż teściowa wnioskodawcy otrzymuje emeryturę w wysokości 1.668,73 zł netto (przelew w dniu 8 stycznia 2014 r.) oraz świadczenie rodzinne w wysokości 221,06 zł netto (przelew w dniu 24 stycznia 2014 r.). Na rachunek osobisty skarżącego, który według oświadczenia został zablokowany, wpłynęła w dniu 17 lutego 2014 r. kwota 343,45 zł tytułem zwrotu zajęcia. Należało mieć także na uwadze, iż na rachunek bankowy żony wnioskodawcy wpłynęło w dniu 5 lutego 2014 r. wynagrodzenie za pracę za miesiąc styczeń 2014 r. w wysokości 1.580 zł netto. Poza tym rachunek żony skarżącego został w miesiącu lutym trzykrotnie zasilony "wpłatami własnymi" w wysokości 200 zł (w dniach: 6, 18 i 28 lutego).
W ocenie Sądu nawet pobieżna analiza uzyskiwanych przez rodzinę skarżącego dochodów nie pozwala uznać, iż nie dysponuje on środkami pieniężnymi w wysokości, która pozwala na uiszczenie należnego wpisu sądowego i opłacenie ewentualnego zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika w prowadzonym postępowaniu sądowym. Zauważyć przy tym należy, iż od lutego 2014 r. skarżący może dysponować wynagrodzeniem za pracę, skoro wpływa ono na rachunek bankowy żony. Nadto, na jego rachunku pozostaje kwota w wysokości 869,19 zł (stan na dzień 17 lutego 2014 r.), z której jak oświadcza nie może korzystać, ale która jest wyłączona spod egzekucji komorniczej, zresztą zawieszonej według informacji banku z dnia 28 stycznia 2014 r. Z wyciągu za miesiąc styczeń 2014 r. z rachunku bankowego teściowej wynika zaś, iż to z jej środków finansowych opłacony został czynsz w wysokości 650 zł.
Podsumowując powyższe wskazać należy, że nawet przy uwzględnieniu obniżenia dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę do kwoty 1680 zł brutto – jak wskazano w sprzeciwie – skarżący uzyskuje łączny dochód w kwocie 3885,57 zł brutto miesięcznie. Do wynagrodzenia za pracę należy bowiem doliczyć dochody uzyskiwane z tytułu działalności gospodarczej w wysokości 350 zł oraz z tytułu renty w wysokości 1.855,57 zł, które to kwoty w złożonym sprzeciwie zostały pominięte. Wykazane wydatki niezbędne dla utrzymania wynoszą natomiast 150 zł za energię elektryczną i 170 zł za Internet i telefon.
Odnosząc się do treści sprzeciwu dodatkowo wskazać należy, że nie ma znaczenia dla oceny sytuacji finansowej skarżącego fakt, iż jego teściowa pożytkuje przyznany jej dodatek socjalny na własne leczenie. Koszty tego leczenia nie uszczuplają bowiem budżetu skarżącego, skoro są pokrywane – podobnie jak pozostałe koszty utrzymania teściowej wnioskodawcy z jej własnych dochodów z tytułu emerytury w wysokości 1668,73 zł i ww. dodatku socjalnego. Poza tym, jak wskazano powyżej, z wyciągu za miesiąc styczeń 2014 r. z rachunku bankowego teściowej wynika, iż to z jej środków finansowych opłacony został czynsz za wspólnie zajmowane mieszkanie w wysokości 650 zł.
W zakresie odmowy ustanowienia adwokata lub doradcy podatkowego z urzędu należy dodatkowo zaznaczyć, że brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Na tym etapie postępowania przed sądem I instancji strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest więc pozbawiona możliwości ochrony swoich praw.
Należy też podkreślić, że na podstawie art. 6 p.p.s.a., sąd udziela stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Poza tym – jak zdaje się sugerować skarżący w treści sprzeciwu – zastępstwo w postępowaniu sądowym przez profesjonalnego pełnomocnika nie gwarantuje ani uwzględnienia skargi ani innych pism strony skarżącej (m.in. wniosku o przyznanie prawa pomocy).
Z przedstawionych względów uznano, że obowiązek uiszczenia kosztów postępowania ograniczający się na obecnym etapie sprawy do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł oraz ewentualny dodatkowy wydatek związany z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika nie narazi skarżącego na poniesienie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił jak w sentencji.