Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 2 lutego 2009 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej – A.H. - przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, z uwagi na fakt, iż w zakreślonym terminie wnioskodawczyni nie złożyła oświadczeń oraz nie nadesłała dokumentów pozwalających na ocenę jej sytuacji majątkowej.
Pismem z dnia 16 marca 2009 r. skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia.
Sąd, mając na uwadze treść uprzednio złożonych już przez zainteresowaną wniosków, tj. wniosku z 20 maja 2008 r. i z 18 grudnia 2008 r. oraz fakt, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy z 18 grudnia 2008 r. okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z dnia 27 lutego 2009 r. wezwał A.H. do złożenia dodatkowych informacji poprzez udzielenie odpowiedzi na konkretne pytania oraz nadesłanie stosownych dokumentów, w terminie siedmiu dni pod rygorem ujemnych skutków prawnych.
W odpowiedzi skarżąca wyjaśniła, iż wraz z matką i bratem znajdują się na utrzymaniu ojca – H.A. i załączyła zaświadczenie o wysokości zarobków ww. Dalej wskazała, iż osoba, która zaprosiła ją do Polski nie pomaga jej już finansowo. Zaznaczyła, że wraz z rodzina mieszkają u przyjaciół i za gaz, światło i wodę płacą [...] zł miesięcznie. Wnioskodawczyni podniosła, iż miesięczne wydatki rodziców na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny wynoszą [...] zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącego podlega ponownemu rozpatrzeniu.
Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym – wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) Powyższe oznacza, że omawiana instytucja, powinna być stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone.
Z powyższego wynika zatem, że przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa.
W myśl art. 245 § 1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z § 3 powołanego przepisu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...).
Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Spełnienie tej przesłanki obliguje do przyznania prawa pomocy w stosownym zakresie. Osoba ubiegająca się o zwolnienie powinna zatem we wniosku o przyznanie prawa pomocy zawrzeć oświadczenie zawierające prawdziwe i dokładne dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. W przeciwnym razie sąd, zgodnie z art. 255 cytowanej ustawy, wezwie ją do złożenia dodatkowego oświadczenia, na podstawie którego będzie mógł dokonać oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy. Oświadczenie ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest nieodzowną przesłanką, po weryfikacji zawartych w nim danych, przyznania zwolnienia od kosztów sądowych.
W niniejszej sprawie skarżąca – pomimo wezwania – nie udzieliła informacji niezbędnych do ustalenia jej sytuacji finansowej. Podkreślić bowiem należy, iż w piśmie z dnia 20 czerwca 2008 r. (data nadania pocztowego) zainteresowana wskazała, że wraz z rodzicami mieszka u przyjaciół. Rodzina ponosi jedynie koszty zużycia energii i gazu w wysokości [...] – [...] zł co drugi miesiąc. Wnioskodawczyni wskazała, iż dochody rodziców z tytułu zatrudnienia wynoszą netto [...] zł miesięcznie. Wyjaśniła, iż miesięczne wydatki na zaspokojenie jej podstawowych potrzeb życiowych wynoszą [...] zł miesięcznie.
Następnie we wniosku z 18 grudnia 2008 r. (data nadania pocztowego) skarżąca podała, że mieszka u osoby, która zaprosiła ją do Polski. W rubryce nr 6 wniosku o przyznanie prawa pomocy, wskazując osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawczyni wymieniła siebie, ojca – H.A. oraz brata – H.E.. Dalej, wskazując na dochód miesięczny brutto osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym podała kwotę [...] zł, wyjaśniając, iż jest to wynagrodzenie z tytułu pracy, jakie otrzymuje osoba, która ją do Polski zaprosiła, tj. R.B. Jednocześnie w dodatkowym oświadczeniu z dnia 4 lutego 2009 r. (data nadania pocztowego), dotyczącym sytuacji materialnej (nadesłanym po upływie zakreślonego w tym celu terminu), wnioskodawczyni wyjaśniła, że znajduje się na utrzymaniu ojca, a osoba zapraszająca nie prowadzi wraz z cudzoziemką wspólnego gospodarstwa domowego. Podniosła, że ojciec ponosi koszty zużycia światła i gazu, tj. [...] zł miesięcznie.
Zaznaczyła również: "miesięczne wydatki na zaspokojenie moich potrzeb: wyżywienie mam wspólne razem z ojcem i z bratem. A ubranie i leki to w razie potrzeb, ciężko wycenić miesięczne koszty – około [...] zł".
W dniu 16 marca 2009 r. (data nadania pocztowego) skarżąca nadesłała kolejne informacje odnośnie jej sytuacji materialnej. Podniosła, iż jej matka obecnie nie pracuje, a cała rodzina znajduje się na utrzymaniu ojca, który zarabia netto [...] zł miesięcznie. Wyjaśniła, iż nie jest już na utrzymaniu osoby, która ją do Polski zaprosiła. Zaznaczyła, że wraz z rodziną mieszka u przyjaciół, a koszty zużycia gazu, energii i wody wynoszą [...] zł miesięcznie, natomiast na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych rodzina wydaje [...] zł miesięcznie.
W świetle powyższego należy podkreślić, iż wyjaśnienia skarżącej są niespójne. Wnioskodawczyni kilkakrotnie zmieniał wyjaśnienia, np. odnośnie utrzymywania jej przez R.B. Najpierw do akt sprawy nadesłano oświadczenie ww., w którym zobowiązał się on do ponoszenia wszelkich kosztów "zaproszonej przez siebie obywatelki", następnie zaś wnioskodawczyni wskazała, że jest na utrzymaniu rodziców (pismo z 20 czerwca 2008 r.). Dalej, tj. we wniosku z 18 grudnia 2008 r. cudzoziemka wymieniła dochody R.B. jako osoby pozostającej wraz z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym. W piśmie z 4 lutego 2009 r. ponownie oświadczyła, iż znajduje się na utrzymaniu ojca, zaś R.B. nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego.
Jednocześnie wyjaśniła, iż jej matka obecnie przebywa w A., zaś złożenie zaświadczenia o wysokości jej zarobków możliwe będzie gdy wróci do Polski. W piśmie z 16 marca 2009 r. wnioskodawczyni wskazała natomiast: "moja mama (...) nie podjęła jeszcze pracy". Podobnie skarżąca nie określiła w sposób jednoznaczny kwoty koniecznej do uiszczenia należności związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wskazała bowiem, iż jej rodzina mieszka u przyjaciół i ponosi opłaty z tytułu zużycia: energii i gazu w wysokości [...] – [...] zł co drugi miesiąc (pismo z dnia 20 czerwca 2008 r.); gazu i światła w wysokości [...] zł miesięcznie (pismo z 4 lutego 2009 r.); gazu, światła i wody w wysokości [...] zł miesięcznie (pismo z 16 lutego 2009 r.). Zauważyć należy, że wnioskodawczyni nie przestawiła żadnych rachunków na poparcie powyższych twierdzeń.
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż skarżąca nie dążyła do należytego wyjaśnienia jej sytuacji finansowej. Nie można zatem było ustalić jak w rzeczywistości wygląda materialna sytuacja wnioskodawczyni.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.