Uzasadnienie
K. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w postaci odmowy zawarcia układu ratalnego co do zobowiązań składkowych dokonaną ostatecznie pismem z (...) lutego 2020 r.
Na podstawie przesłanych do Sądu akt administracyjnych ustalono następujący stan faktyczny:
Wnioskiem z (...) października 2018 r. Skarżący zwrócił się do organu o umorzenie odsetek od zaległych składek na ZUS za okres marzec-lipiec 2018 r. oraz o zawarcie ugody i rozłożenie pozostałego zadłużenia na raty.
Pismem z (...) listopada 2018 r. ZUS wezwał Stronę do przedłożenia niezbędnych dokumentów z zakresu pomocy publicznej w terminie 14 dni od daty otrzymania niniejszego pisma pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.
Pismem z (...) grudnia 2018 r. ZUS zawiadomił Stronę, że wniosek z (...) października 2018 r. (data wpływu do organu) dotyczący umorzenia zadłużenia z tytułu odsetek oraz rozłożenia na raty należności z tytułu składek pozostaje bez rozpoznania, z uwagi na nieuzupełnienie wniosku o dokumenty z zakresu pomocy publicznej oraz inne brakujące dokumenty finansowe.
Pismem z (...) grudnia 2018 r. (data wpływu do organu) Strona złożyła pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku.
Pismem z (...) lutego 2019 r. Strona złożyła wyjaśnienia wraz z wnioskami.
Pismem z (...) kwietnia 2019 r. ZUS poinformował Stronę, że wyraża zgodę na rozłożenie na raty należności z tytułu składek za okres do listopada 2018 r. w 36 ratach (po 270 zł plus opłata prolongacyjna). Wskazano, ze warunkiem zawarcia umowy ratalnej jest brak zadłużenia z tytułu składek bieżących za okres po złożeniu wniosku.
Pismem z (...) kwietnia 2019 r. Strona zwróciła się z wnioskiem o zmianę układu ratalnego.
Pismem z (...) maja 2019 r. ZUS poinformował o stwierdzonych nieprawidłowościach w złożonym wniosku.
Pismem z (...) maja 2019 r. Strona poinformowała, że nie przyjmuje układu ratalnego zaproponowanego przez ZUS.
Pismem z (...) czerwca 2019 r. ZUS poinformował, że nie wyraża zgody na rozłożenie na raty należności z tytułu składek na warunkach zaproponowanych przez Stronę.
Pismem z (...) czerwca 2019 r. Strona złożyła wniosek o zmianę układu ratalnego.
Pismem z (...) lipca 2019 r. ZUS wskazał, ze umowa o rozłożenie na raty należności z tytułu składek nie zostanie zawarta.
Pismem z (...) lipca 2019 r. Strona udzieliła odpowiedzi na pismo ZUS z (...) lipca 2019 r.
Pismem z (...) sierpnia 2019 r. ZUS pozostawił wniosek z (...) czerwca 2019 r. (data wpływu do organu) bez rozpoznania.
Pismem z (...) sierpnia 2019 r. Strona cofnęła wniosek w części dotyczącej składki za grudzień 2018 r. złożony w piśmie z 19 lipca 2019 r.
Pismem z (...) sierpnia 2019 r. ZUS wezwał Stronę do przedłożenia niezbędnych dokumentów z zakresu pomocy publicznej w terminie 14 dni od daty otrzymania niniejszego pisma pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.
Pismem z (...) września 2019 r. (data wpływu do organu) Strona udzieliła odpowiedzi.
Pismem z 8 października 2019 r. ZUS poinformował, że nie wyraża zgody na rozłożenie na raty należności z tytułu składek za okres do marca 2019 r.
Pismem z 16 października 2019 r. Strona zakwestionowała sposób rozpoznania wniosku o układ ratalny.
Pismem z (...) października 2019 r. ZUS wezwał Stronę do przedłożenia niezbędnych dokumentów z zakresu pomocy publicznej w terminie 14 dni od daty otrzymania niniejszego pisma pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.
Pismem z (...) listopada 2019 r. Strona udzieliła odpowiedzi.
Pismem z (...) grudnia 2019 r. ZUS poinformował, że nie wyraża zgody na rozłożenie na raty należności z tytułu składek za okres do marca 2019 r.
Pismem z (...) stycznia 2020 r. Strona zakwestionowała sposób rozpoznania wniosku o układ ratalny.
Pismem z (...) lutego 2020 r. ZUS poinformował, że nie wyraża zgody na rozłożenie na raty należności z tytułu składek na warunkach zaproponowanych przez Stronę.
Z akt sprawy wynika również, że z wniosku Skarżącego toczyło się też postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek (skarga na decyzję ZUS nr (...) z (...) marca 2019 r.). Wyrokiem z 6 grudnia 2019 r. warszawski WSA oddalił skargę (wyrok jest nieprawomocny).
Pismem z (...) marca 2020 r. Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność ZUS w powyżej opisanej sprawie, w której domaga się zobowiązania organu do zawarcia w określonym terminie (30 dni od uprawomocnienia się orzeczenia Sądu) układu ratalnego ze skarżącym co do całości jego zadłużenia w ZUS, pozostawiając jego warunki do uznania organu przy uwzględnieniu jego niskich możliwości finansowych, ze względu na naruszenie prawa materialnego i proceduralnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz stwierdzenie, ze organ z rażącym naruszeniem prawa dopuścił się bezczynności nie zawierając ze skarżącym wnioskowanego przezeń układu ratalnego lub jakiekolwiek innego.
W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik Prezesa ZUS wniósł o jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż w jego ocenie sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Wyjaśnił, że zgodnie art. 83 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137 poz. 887 ze zm.), w sprawach z zakresu indywidualnych spraw dotyczących ubezpieczeń przykładowo wymienionych w tym przepisie właściwe są sądy powszechne (cywilne), w tym także w zakresie nie wydania decyzji. Sądy te mając na względzie treść art. 29 ust. 1 i ust. 1 a ustawy o systemie ubezpieczeń, iż rozłożenie spłaty zaległości składkowych na raty następuje w drodze umowy zawartej między stronami są właściwe również w tych sprawach.
Nadto Pełnomocnik Prezesa ZUS podkreślił, że organ rentowy dokonywał regularnie czynności w niniejszej sprawie. Zaś fakt niezadowolenia strony z braku aprobaty organu co do zaproponowanego przez siebie trybu rozłożenia należności na raty nie może świadczyć o bezczynności Zakładu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
W pierwszej kolejności Sąd z urzędu bada dopuszczalność skargi, ustalając czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, wymienionych enumeratywnie w art. 58 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a."
Zakres przedmiotowy postępowania sądowoadministracyjnego określony został w art. 3 p.p.s.a., stanowiącym, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności organów administracji publicznej, która - zgodnie z § 2 komentowanego przepisu - obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 oraz z 2018 r. poz. 149 i 650), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2018 r. poz. 508, 650, 723, 1000 i 1039), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
- 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Stosownie do art. 3 § 2a i § 3 p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach.
Z powyższego wynika zatem, że skarga na bezczynność, czy też przewlekłe postępowanie organu administracji publicznej, przewidziana w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., przysługuje tylko w sprawach, w których są wydawane decyzje, postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów prawa.
W niniejszej sprawie zarzucono Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych bezczynność w postaci odmowy zawarcia układu ratalnego co do zobowiązań składkowych dokonaną ostatecznie pismem z (...) lutego 2020 r.
Zgodnie z art. 83 ust. 2 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137 poz. 887 ze zm.), w sprawach z zakresu indywidualnych spraw dotyczących ubezpieczeń przykładowo wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy właściwe są sądy powszechne (cywilne), w tym także w zakresie nie wydania decyzji. Sądy te mając na względzie treść art. 29 ust. 1 i ust. 1 a ww. ustawy, iż rozłożenie spłaty zaległości składkowych na raty następuje w drodze umowy zawartej między stronami są właściwe również w tych sprawach.
Zatem, jak wynika z przywołanych wyżej przepisów, dla przedmiotowej sprawy przewidziano drogę postępowania przed sądem powszechnym, a nie administracyjnym. Dotyczy to również skarg na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w tych sprawach.
Zatem wyłączona jest kognicja sądów administracyjnych w tej kategorii spraw.
Jednocześnie należy podkreślić, że z akt sprawy wynika, że organ rentowy dokonywał regularnie czynności w niniejszej sprawie, rozpoznawał wnioski, wzywał do uzupełnienia ich braków, zaś sam fakt braku zgody Skarżącego na zaproponowany przez ZUS układ ratalny nie może świadczyć o bezczynności organu. ZUS dwukrotnie proponował skarżącemu zawarcie umowy o rozłożenie należności na raty (pismo z (...) kwietnia i (...) czerwca 2019 r.). Z propozycji tych Skarżący nie skorzystał, wskazując swoją propozycję zawarcia układu ratalnego, która jednak nie spotkała się z akceptacją ZUS.
Organ rentowy rozstrzygnął przedmiotową sprawę pismem z (...) grudnia 2019 r. informując skarżącego o odmowie wyrażenia zgody na rozłożenia należności z tytułu składek na raty. Jednocześnie, podkreślić należy, że przez cały czas trwania postępowania organ prowadził ze Skarżącym stałą korespondencję celem umożliwienia mu dochodzenia realizacji przysługujących mu praw, bez nieuzasadnionej zwłoki czyli w rozsądnym terminie.
Wobec tego, Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 58 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.