Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2000r. sygn. akt II SA 189/00 oddalił skargę Pani A. S. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] grudnia 1999r. Nr [...] odmawiającą wpisu na listę aplikantów radcowskich.
W uzasadnieniu wskazał, że wbrew zarzutom skarżącej Krajowa Rada Radców Prawnych podejmując uchwałę w dniu [...] grudnia 1999r. nie naruszyła przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 33 ust.l i 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 19, poz. 145 z późn. zm.). Zgodnie z treścią art. 33 ust.2 powołanej ustawy zmienionego ustawą z dnia 22 maja 1997r. (Dz.U.Nr 75, poz.471), z dniem 15 września 1997r. wpis na listę aplikantów następuje po przeprowadzeniu konkursu przez radę okręgowej izby radców prawnych. W ocenie Sądu organ odwoławczy ponownie rozstrzygając sprawę obowiązany był stosować prawo obowiązujące w czasie podejmowania ostatecznej decyzji, ponieważ jako organ o charakterze reformacyjnym miał obowiązek uwzględnić zmiany stanu faktycznego i prawnego, które nastąpiły po wydaniu decyzji przez organ I instancji.
Powołując się na art. 4011 kpc w związku z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP A. S. wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę o wznowienie postępowania zakończonego wymienionym wyżej wyrokiem, zmianę wyroku i uchylenie uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] grudnia 1999r.Nr [...] odmawiającej jej wpisu na listę aplikantów radcowskich. Podniosła, że wyrokiem z dnia 18 lutego 2004 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że zasady naboru na aplikację radcowską regulowane wewnętrznymi przepisami korporacyjnymi są niezgodne z Konstytucją, jako że korporacje nie mogą same kształtować kryteriów i wymogów jakie powinni spełniać kandydaci na aplikantów.
Krajowa Rada Radców Prawnych w odpowiedzi na skargę o wznowienie domagała się jej oddalenia powołując się na uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 21/02 (Dz.U.04.34.303, z którego wynika, że przepisy dotychczasowe objęte orzeczeniem o ich niezgodności z konstytucją, do czasu ich zakwestionowania przez Trybunał - korzystały z domniemania konstytucyjności z wszelkimi tego następstwami co do podjętych w oparciu o nie uchwał organów samorządu zawodowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 97 § 1 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. z dnia 20 września 2002 r. Nr 153, poz.1271 ze zm.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem zgodnie z art. 3 § 1 i 2 pkt 1 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 z 20.09.2002r.).
Z dniem 4 marca 2004 r. art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych został uznany za niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że dopuszcza - co do osób niebędących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych - możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczania, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wydanym w sprawie P 21/02 z dnia 18 lutego 2004 r. (Dz.U.04.34.303).
W obszernym uzasadnieniu tego wyroku Trybunał m.in. stwierdził, że powierzenie — w drodze ustawy zwykłej — samorządowi adwokatów czy radców prawnych prowadzenia aplikacji nie jest równoznaczne z upoważnieniem korporacji do samoistnego czy też uregulowanego w ustawie jedynie blankietowo (i tylko w sferze kompetencyjnej) określania zasad naboru na aplikacje. W ocenie Trybunału przypisane samorządom korporacji w art. 17 ust.l Konstytucji "sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu" dotyczy - przedmiotowo, według wykładni językowej - sytuacji "wykonywania zawodu", podmiotowo zaś - osób uczestniczących już w wykonywaniu zawodu objętego zasięgiem korporacji.
Nie mając wątpliwości co do kwalifikacji samorządu radców prawnych w sferze prowadzenia szkolenia zawodowego, w tym szkolenia kandydatów do zawodu w formie aplikacji, Trybunał stanął na stanowisku, że powierzenie samorządom adwokackiemu oraz radcowskiemu prowadzenia aplikacji nie jest automatycznym przekazaniem organom tego samorządu pełnej gestii oraz swobodnego uznania w zakresie doboru kryteriów kwalifikowania kandydatów oraz merytorycznych zasad selekcji kandydatów na wspomniane aplikacje.
Kandydaci ci do momentu wpisania na listę aplikantów radcowskich są osobami spoza grona członków korporacji, osobami, które - wobec braku ustawowo wymaganych warunków - nie przystąpiły jeszcze do określonego samorządu zawodowego, a tym samym nie poddały się dobrowolnym unormowaniom wewnątrzkorporacyjnym.
Zasady te i kryteria winny być dostosowane do uwarunkowań, jakie wprowadza Konstytucja RP w art. 65 ust. 1 zakresie gwarantowanej wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz miejsca pracy, jak i do konstytucyjnych wymogów dopuszczalnych ograniczeń w korzystaniu z konstytucyjnych praw i wolności jednostki ujętych w art.31 ust.3. Z tego względu od wejścia w życie Konstytucji tj. od 17 października 1997r. - na mocy powołanych przepisów -każda ingerencja w zakres tych gwarantowanych wolności wymaga - dla uznania jej konstytucyjności - co najmniej uregulowania ustawowego, bowiem tylko w ustawie przewiduje ustanawianie ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie i dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób.
Każda zatem ingerencja w te wolności - na zasadzie wyjątku - może być podejmowana w oparciu o przesłanki określone przez prawodawcę w ustawie lub dopełniająco w wykonawczych aktach powszechnie obowiązujących.
Przekazanie upoważnienia do ingerencji w pewne wolności osób wykonujących zawód odpowiednim samorządom zawodowym - zdaniem Trybunału - może być w określonych warunkach uzasadnione, a nawet zgodne z potrzebami "należytego wykonywania" zawodów reglamentowanych, jednakże nie może mieć charakteru blankietowego szczególnie w zakresie ustalenia kryteriów i granic ingerencji w sferę wolności jednostki. Akty korporacji zawodowych nie są źródłami prawa powszechnie obowiązującego, zgodnie z założeniami konstytucyjnego systemu źródeł prawa.
Z tego względu Trybunał stwierdził brak ustawowego wskazania merytorycznych kryteriów określających granice i reguły ingerowania -poprzez ustalone uchwałami m.in. Krajowej Rady Radców Prawnych zasady konkursu na aplikację - w tym: zakresu, przebiegu, reguł oceniania wyników i związku między wynikami konkursu a kwalifikacją kandydatów do wpisu na listę aplikantów - w sfery objęte wolnością wyboru zawodu, konstytucyjnie gwarantowaną kandydatom na aplikantów. Kryteria te winny być określone w aktach prawa powszechnie obowiązującego, jako że wówczas spełniają wymogi dostatecznej przejrzystości unormowań jak i stanowić mogą podstawę dla sądowej kontroli legalności decyzji indywidualnych.
Przekazanie w art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych wykonania istotnych postanowień tych ustaw, co do zasad przeprowadzania konkursów na aplikację - do unormowania w aktach typu regulaminowego o charakterze jednoznacznie wewnętrznym stanowi - zdaniem Trybunału Konstytucyjnego - w swoich następstwach wyjście poza granice określone w art. 87 ust.l Konstytucji. Przeprowadzenie konkursu kwalifikacyjnego do przyjęcia na aplikację radcowską jako wyjątek od wolności wyboru wykonywania zawodu winno być dokonane w drodze ustawy, bowiem nie można przekazać określenia istotnych atrybutów tychże wyjątków aktom korporacyjnym o charakterze jednoznacznie wewnętrznym, nie mieszczącym się w katalogu źródeł prawa ujętego w art. 87 Konstytucji. Prowadzi to do podejmowania merytorycznych decyzji i to w sprawach osób nie będących członkami korporacji zawodowej zaufania publicznego, którymi są zwłaszcza osoby nie przyjęte na aplikację, nie na podstawie aktów prawa powszechnie obowiązującego, lecz na podstawie aktów o charakterze wewnętrznym samorządu korporacji radcowskiej.
W związku z powyższym, uchwały korporacji zawodowych wydane na podstawie art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych nie zmieniają swojej natury prawnej aktów o charakterze wewnętrznym, nie posiadają przymiotu powszechnego obowiązywania, a wydane o przepis naruszający wskazane wyżej granice upoważnienia ustawowego w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego - pozostają w sprzeczności z art. 87 ust. 1 Konstytucji, a, w zakresie, w jakim odnoszą się do osób nie będących członkami korporacji zawodowej radców prawnych, są niezgodne z art. 17 ust. 1 Konstytucji.
Stosownie do art. 281 p.p.s.a. Sąd połączył badanie dopuszczalności wznowienia postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2000r. sygn. akt II SA 189/00 z rozpoznaniem sprawy na nowo, którego zakresem są granice podstawy wznowienia. (art. 282§ 1 p.p.s.a.)
W rozpoznawanej sprawie obie uchwały samorządu radców prawnych zostały wydane na podstawie art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych, a zatem podstawę wznowienia postępowania sądowo-administracyjnego stanowi naruszenie prawa stwierdzone wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (art. 272 § 1 p.p.s.a.).
W tym stanie rzeczy na mocy art. 282 § 2 cytowanej wyżej ustawy po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd uwzględnił skargę zmieniając zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchylił zaskarżoną uchwałę i utrzymaną nią w mocy Uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z [...] lipca 2002r.