Uzasadnienie
Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] marca 2005r. nr [...], Krajowa Rada Radców Prawnych, działając na podstawie art. 33 ust. 1 i 3 w zw. z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2002r., Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.) oraz na podstawie art.138 § 1 k.p.a., po rozpoznaniu odwołania P. J. od uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] listopada 2004r. Nr [...] odmawiającej wpisu ww. na listę aplikantów radcowskich w cyklu szkoleniowym 2004-2008, uchwaliła uchylić zaskarżoną uchwałę i umorzyć postępowanie. W uzasadnieniu uchwały z dnia [...] marca 2005r. wskazano, że odwołanie skarżącego zasługuje na uwzględnienie w świetle aktualnego stanu prawnego, wynikającego z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004r. sygn. akt P 21/02 (Dz.U. nr 34, poz. 303), który stanowi, że art. 60 pkt 8b) ustawy o radcach prawnych jest niezgodny z Konstytucją RP.
Organ podkreślił, że podstawa prawna zaskarżonej uchwały obecnie nie funkcjonuje w obrocie prawnym, a zatem uchwała z tego powodu nie może być utrzymana w mocy. Zdaniem KRRPr, postępowanie w rozpatrywanej sprawie należy umorzyć z powodu braku normy prawnej określonej w ustawie o radcach prawnych, zezwalającej na przeprowadzani konkursów na aplikację radcowską zgodnie z właściwymi przepisami Konstytucji RP i dokonywanie wpisów na listę aplikantów radcowskich osób, które uzyskały pozytywną ocenę w postępowaniu konkursowym. W związku z powyższym, w ocenie organu, w świetle art. 105 § 1 k.p.a. postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na Uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] marca 2005r. P. J. zarzucił naruszenie art. 105 §1 k.p.a, art. 17 ust.12, art. 31 ust. 3, art. 32 ust.1 Konstytucji oraz art. 33 ust.1 i 2 ustawy o radcach prawnych. Wniósł alternatywnie o:
- 1. uchylenie zaskarżonej uchwały i orzeczenie, iż skarżący spełnia wymagania ustawowe wpisania na listę aplikantów radcowskich oraz zobowiązanie KRRPr do wpisania ww. na listę aplikantów w rejonie działania Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych lub
- 2. o uchylenie zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W motywach skargi podniósł, że działanie organu w sposób istotny narusza prawo strony skarżącej do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności przy braku przesłanek umorzenia postępowania wskutek jego bezprzedmiotowości.
Powołał się przy tym na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego wydane na tle stosowania art.105 k.p.a. Skarżący dokonał analizy przepisów ustawy o radcach prawnych w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004r. i wskazał, że jego zdaniem, z powodu braku określenia szczegółowych zasad konkursu na aplikację, samo uczestnictwo w konkursie należy potraktować jako spełnienie ostatniej przesłanki z art. 33 powołanej ustawy, od której zależy wpis na listę aplikantów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odpierając zarzuty sformułowane w skardze podniósł, że postępowanie należało umorzyć z powodu braku normy prawnej określonej w ustawie o radach prawnych, zezwalającej na przeprowadzenie konkursów na aplikację radcowską zgodnie z właściwymi przepisami Konstytucji RP i dokonywanie wpisów na listę aplikantów osób, które uzyskały pozytywna ocenę w postępowaniu konkursowym. W ocenie organu, Rada OIRPr nie może prowadzić postępowania zmierzającego do wpisu na listę aplikantów radcowskich ze względu na brak podstawy prawnej do przeprowadzenia obligatoryjnych konkursów na aplikację radcowską (art. 38 ustawy o radcach prawnych) - od których uwarunkowany jest wpis na listę aplikantów i z tych przyczyn postępowanie należało umorzyć z urzędu.
Na rozprawie w dniu 7 października 2005r. P. J. popierał skargę dodatkowo podnosząc dodatkowo, że na podstawie tego samego konkursu grupa około 80 osób została wpisana na listę aplikantów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.
W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem rozpoznania jest skarga na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] marca 2005 r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 33 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tj. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) oraz art. 138 § 1 k.p.a..
W myśl art. 33 ust. 1 wymienionej wyżej ustawy nabór na aplikację radcowską przeprowadza się w drodze egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, a wpis na listę aplikantów radcowskich następuje po przeprowadzeniu egzaminu konkursowego na podstawie uchwały okręgowej izby radców prawnych właściwej ze względu na miejsce złożenia zgłoszenia. Uzyskanie przez kandydata pozytywnej oceny z egzaminu konkursowego uprawnia go do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów radcowskich w ciągu 2 lat od dnia ogłoszenia wyników egzaminu konkursowego (art. 33 ust. 3 ww. ustawy).
W dniu 18 lutego 2004 roku Trybunał Konstytucyjny rozpoznał połączone pytanie prawne Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie zgodności z Konstytucją niektórych przepisów prawa o adwokaturze oraz ustawy o radcach prawnych dotyczących naboru na aplikacje adwokackie i radcowskie.
W zakresie dotyczącym zgodności z Konstytucją niektórych przepisów ustawy o radcach prawnych, związanych z naborem na aplikację radcowską, Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lutego 2004 roku, sygn. akt P 21/02, opublikowanym w Dz. U. z 4 marca 2004 roku Nr 34, poz. 303 orzekł, że art. 60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz. U. Nr 19, poz. 145 ze zm.) jest niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji przez to, że dopuszcza co do osób nie będących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczenia, natomiast art. 60 pkt 8 b ustawy, o której jest mowa wyżej, nie jest niezgodny z art. 17 Konstytucji. W obszernym uzasadnieniu Trybunał Konstytucyjny podał motywy powyższego rozstrzygnięcia i dodatkowo wskazał, że ograniczenia konstytucyjnie gwarantowanych wolności i praw obywatelskich powinny być unormowane w aktach prawnych o randze ustawowej.
Ponieważ przepisy zaskarżonej ustawy nie określały przesłanek i zakresu przeprowadzenia konkursów na aplikacje, umożliwiając dowolne normowanie tych kwestii w aktach prawnych wewewnątrzkorporacyjnych, zostały one uznane za niezgodne z Konstytucją.
W rozpoznawanej sprawie uchwała Rady OIRP w [...] z dnia [...] listopada 2004r.
nr [...], odmawiająca skarżącemu wpisu na listę aplikantów radcowskich, została podjęta po dniu wejścia w życie powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zatem, jak stwierdził to organ odwoławczy, podstawa prawna zaskarżonej uchwały przestała funkcjonować w obrocie prawnym. Z uwagi jednak na fakt, iż postępowanie przed Krajową Radą Radców Prawnych toczyło się w trybie odwoławczym, organ ten nie mógł stwierdzić nieważności zaskarżonej uchwały, a jedynie orzec zgodnie z art. 138 k.p.a. Niezależnie bowiem od oceny czy uchwała dotknięta była wadami kwalifikowanymi czy niekwalifikowanymi, organ odwoławczy mógł jedynie zastosować przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i uchylić uchwałę oraz umorzyć postępowanie w pierwszej instancji, gdyż stwierdzenie jej nieważności w przypadku oceny, że uchwała była dotknięta wadą kwalifikowaną nie było możliwe, ponieważ Kodeks postępowania administracyjnego wyłącza stosowanie sankcji nieważności decyzji (uchwały) w postępowaniu odwoławczym.
Uchylając zaskarżoną uchwałę i umarzając postępowanie KRRPr powołała się na przesłankę bezprzedmiotowości z art. 105 k.p.a.
Art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. wprowadza wyjątek od zasady obowiązku rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, pozwalając organowi odwoławczemu na ograniczenie się tylko do wyeliminowania uchwały organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie ma jednakże swobody w wyborze tego sposobu zakończenia postępowania odwoławczego, ponieważ jest ograniczony kryterium umorzenia postępowania określonym w art. 105 § 1 k.p.a., dotyczącym tylko przypadków, gdy postępowanie było bezprzedmiotowe.
W rozpoznawanej sprawie przesłanka bezprzedmiotowości z art. 105 k.p.a. zaistniała, albowiem brak było podstaw prawnych do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia. Jeżeli bowiem podstawa działania organu pierwszej instancji odpadła, organ odwoławczy w żadnym razie nie był już władny dokonać oceny podjętej przez organ pierwszej instancji uchwały. W tej sytuacji organ odwoławczy mógł tylko uchylić zaskarżoną uchwałę w całości i umorzyć postępowanie pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.), ponieważ postępowanie pierwszej instancji stało się - jak stanowi art. 105 § 1 k.p.a. – bezprzedmiotowe. Z powyższych względów Sąd nie podzielił argumentacji skarżącego, co do braku podstawy do umorzenia postępowania.
Sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W związku z tym zarzuty o zasadności przyjęć na aplikację radcowską pozostawiono bez odpowiedzi dlatego, iż rozstrzygnięcia zapadłe w tamtych sprawach nie mogą stanowić przedmiotu skargi w sprawie rozpoznawanej, a także przedmiotu rozstrzygnięcia Sądu w oparciu o art. 135 ww. ustawy.
Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.