Uzasadnienie
Zarzadzeniem z dnia 10 września 2007 r., wydanym w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia części zobowiązania z tytułu podwyższonej opłaty eksploatacyjnej i odmowy rozłożenia na raty pozostałej części zobowiązania z tego tytułu (sygn. akt VI SA/Wa 1248/07), pełnomocnik skarżącego został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 6.560 złotych - w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego pełnomocnik skarżącego otrzymał 20 września 2007 r. i w terminie otwartym do opłacenia skargi nadał do Sądu pismo zawierające wniosek o zwolnienie skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu, do którego załączył wypełnione przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.
W związku z powyższym, Sąd przesłał pełnomocnikowi skarżącego urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF) w celu jego wypełnienia przez skarżącego i przesłania do Sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.
Zachowując wskazany wyżej termin, pełnomocnik skarżącej nadesłał wypełniony przez skarżącego formularz PPF, w którym skarżący wnosił o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, iż jego aktualna sytuacja materialna nie pozwala na uiszczenie wpisu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego żony. Wskazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która nie posiada żadnych źródeł dochodu. Natomiast skarżący prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu osiąga miesięczny dochód w kwocie ok. 3.500 zł. Skarżący jest współwłaścicielem (w ½ części) nieruchomości rolnej o powierzchni 5,89 ha, a nadto posiada nieruchomość o powierzchni 0,81 ha, na której znajduje się stacja paliw i która jest obciążona hipoteką w wysokości 700.000 zł. Skarżący podniósł również, iż jest zadłużony wobec banku i firm leasingowych na kwotę ok. 1.500.000 zł. Dodał, że zarówno on, jak i jego żona są schorowani [...] i w związku z tym miesięcznie wydatkują na leki kwotę 300 zł.
Pismem z dnia 12 listopada 2007 r. Sąd wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie w terminie 14 dni następujących dokumentów:
- 1) odpisów zeznań podatkowych za rok 2006 skarżącego i jego małżonki, ewentualnie dokumentów potwierdzających wysokość dochodów uzyskanych przez nich w tym okresie (np. zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego),
- 2) zaświadczenia właściwego urzędu pracy o posiadaniu statusu bezrobotnego przez małżonkę skarżącego (oraz ewentualnego okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych).
- 3) oświadczenia, czy skarżący otrzymał dopłaty bezpośrednie do gruntów z funduszy Unii Europejskiej, jeśli tak, to kiedy i w jakiej wysokości,
- 4) dokumentów potwierdzających podaną w rubryce 7.1 formularza PPF informację o obciążeniu hipotecznym w wysokości 700.000,00 zł nieruchomości o powierzchni 0,81 ha, na której znajduje się stacja paliw,
- 5) dokumentów potwierdzających podaną w rubryce 9 formularza PPF informację o zadłużeniu skarżącego wobec banku i firm leasingowych na łączną kwotę ok. 1.500.000,00 zł,
- 6) wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- 7) dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania oraz innych obciążeń (np. opłaty za energię elektryczną, wodę, gaz, koszty zakupu leków).
W wykonaniu powyższego wezwania pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 11 grudnia 2007 r. wyjaśnił, iż małżonka skarżącego w roku 2006 nie osiągnęła żadnego przychodu i w związku z tym nie składała deklaracji podatkowej. Nie jest ona również zarejestrowana jako bezrobotna w urzędzie pracy. Natomiast skarżący posiada rachunek w Banku [...], który od 2003 r. jest zajęty przez komornika, co uniemożliwia przedstawienie skarżącemu wyciągów z tego rachunku. Do omawianego pisma pełnomocnik skarżącego załączył kopie następujących dokumentów:
- - zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2006 [...],
- - informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2006 [...],
- - korektę deklaracji [...],
- - odpis zwykły księgi wieczystej (stan na 5 grudnia 2007 r.) [...],
- - zaświadczenia z Banku [...] z dnia 6 grudnia 2007 r., stwierdzające, iż skarżący posiada w w/w banku rachunek bieżący, który od [...] 2003 r. jest zajęty przez komornika sądowego [...],
- - oświadczenie skarżącego z 11 grudnia 2007 r., iż nie otrzymywał i nie otrzymuje dopłat bezpośrednich do gruntów z funduszy Unii Europejskiej [...].
Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie więc zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 944/04, niepubl.).
W tym miejscu podkreślić należy, iż instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu z dnia 12 maja 2003 r. (sygn. akt I SA/Wr 484/03), koszty sądowe stanowią dochód budżetu Państwa, zwolnienie więc od tego obowiązku oznacza w rzeczywistości swoistą formę kredytowania podmiotów zobowiązanych do uiszczenia tych kosztów i niedopuszczalna jest sytuacja, gdy podmioty te wykonując ciążące na nich zobowiązania żądają, by koszty sądowe pokrywał im Skarb Państwa. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.
[...] w roku 2006 skarżący osiągnął dochód w kwocie 66.657,96 zł przy wysokim przychodzie (1.479.689,23 zł) i kosztach uzyskania przychodów (1.413.031,27 zł). Powyższe oznacza, iż średni miesięczny dochód skarżącego w roku 2006 wyniósł ok. 5.554 zł. Według zawartego we wniosku oświadczenia skarżącego, jego aktualny miesięczny dochód brutto wynosi ok. 3.500 zł. Odnosząc się do sytuacji majątkowej małżonki, skarżący podał, że jego żona nie pracuje, jak również nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Pomimo wezwania Sądu skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania oraz innych obciążeń, ograniczając się do wskazania, iż koszt zakupu leków dla niego i żony wynosi 300 zł. Również skarżący w żaden sposób nie udokumentował wysokości dochodów wskazanych we wniosku.
Natomiast znajduje potwierdzenie w przedstawionych przez skarżącego dokumentach okoliczność, iż nieruchomość skarżącego, na której znajduje się stacja paliw, jest obciążona - kilkoma hipotekami na łączną kwotę 1.560.000 zł [...], a także fakt zajęcia od dnia [...] 2003 r. rachunku bankowego skarżącego przez komornika sądowego [...].
Oceniając żądanie skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych - w świetle zgromadzonych w sprawie dokumentów, uznać należy, iż zasługuje ono jedynie w części na uwzględnienie. W obecnej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżący nie byłby w stanie uiścić jednorazowo w całości kwoty wpisu sądowego wynoszącego 6.560 złotych. Nie stanowi to jednak podstawy do zwolnienia go od kosztów sądowych w całości, gdyż w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej sytuacja majątkowa skarżącego może polepszyć się. Biorąc pod uwagę aktualne miesięczne dochody skarżącego i pozostającej na jego utrzymaniu małżonki (ok. 3.500 zł brutto) oraz skalę ich miesięcznych wydatków (300 zł na zakup leków) stwierdzić należy, iż skarżący może obecnie poczynić oszczędności w celu uiszczenia kwoty 1.000 zł tytułem wpisu sądowego, nie czyniąc tego kosztem niezbędnych wydatków.
Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.