Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A. D. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.
W dniu 2 września 2008 r. (data nadania pisma w Urzędzie Pocztowym) skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 12 września 2008 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia przedmiotowego wniosku poprzez udzielenie stosownych wyjaśnień oraz nadesłanie wymaganych prawem dokumentów. Z informacji udzielonych przez skarżącego oraz danych zawartych w formularzu wynika, iż jedynym źródłem utrzymania zarówno skarżącego, jak i jego żony oraz dwóch córek, jest gospodarstwo rolne [...]. Z załączonego do akt sprawy zaświadczenia nr [...] wynika, iż dochodowość roczna gospodarstwa oceniana jest na kwotę [...] złotych. W 2008 r. skarżący otrzymał dopłatę bezpośrednią z funduszy unijnych [...]. Ponadto - w 2004 r. - skarżący zaciągnął kredyt na samochód osobowy marki T. w kwocie [...] złotych i obecnie spłaca miesięczną ratę w wysokości [...] złotych.
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 24 grudnia 2008 r. doręczonym skarżącemu w dniu 12 stycznia 2009 r. ustanowiono dla skarżącego adwokata i odmówiono przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.
Pismem z dnia 19 stycznia 2009 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia wskazując, iż w jego ocenie przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy błędnie oceniono sytuację finansową wnioskodawcy. Rozstrzygnięciu referendarza sądowego zarzucił naruszenie zasady współżycia społecznego oraz uniemożliwienie skarżącemu korzystania z praw konstytucyjnych.
W wykonaniu zarządzenia z dnia 26 lutego 2009 r. wezwano skarżącego do nadesłania w terminie 7 dni wyciągu z posiadanego rachunku bankowego obejmującego bilans wpływów i wydatków za okres trzech miesięcy poprzedzających wniesienie sprzeciwu tj. za okres od 15 października 2008 r. do dnia 15 stycznia 2009 r. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedstawił niekompletny, pozbawiony danych dotyczących kontrahenta oraz opisu transakcji, bilans wpływów i wydatków za wymagany okres.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Zgodnie z dyspozycją art. 260 § 1 z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Przystępując do rozpozna wniosku skarżącego podkreślić należy, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a). Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia przez stronę postępowania sądowego jego kosztów i jako wyjątek od zasady nie może być traktowany rozszerzająco. Pomoc tą należy kierować wyłącznie do podmiotów, które z uwagi na wyjątkowo trudną sytuację materialną, obiektywnie nie są w stanie bez pomocy Państwa wygospodarować środków na pokrycie tych kosztów.
Dla potrzeb niniejszej sprawy nadmienić należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Tym samym to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04, opubl. w bazie LEX nr 203329).
Badając całokształt okoliczności w sprawie, zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał, iż pozostaje w sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Z nadesłanych przez skarżącego dokumentów oraz informacji zawartych w formularzu wynika, iż jedynym źródłem utrzymania zarówno skarżącego oraz jego żony i dwóch córek, jest gospodarstwo rolne [...], którego dochodowość gospodarstwa oceniana jest w skali rocznej na [...] złotych. W 2008 r. skarżący otrzymał dopłatę bezpośrednią z funduszy unijnych [...]. Od 2004 r. skarżący obciążony jest miesięczną ratą kredytu [...], jaki zaciągnął na zakup samochodu osobowego marki T..
Nie sposób nie zauważyć, iż z przedłożonego na wezwanie Sądu - w stanie niekompletnym - wyciągu z rachunku bankowego skarżącego jednoznacznie wynika, iż skala obciążeń posiadanego przez stronę rachunku przewyższa udokumentowany dochód wynikający z oszacowania produkcji rolnej.
W świetle powyższego Sad uznał, iż w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że w stosunku do niego zachodzi przesłanka warunkująca skorzystanie z instytucji procesowej, jaką stanowi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przede wszystkim w sprawie, brak jest dokumentacji źródłowej, pozwalającej na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego. W ocenie Sądu, stan rodzinny i majątkowy skarżącego szacowany na podstawie materiałów zgromadzonych w sprawie pozwala na poniesienie kosztów sądowych związanych z prowadzeniem niniejszej sprawy.
Nie można jednak pominąć okoliczności, iż koszty zastępstwa procesowego z pewnością będą przewyższać opłaty sądowe, dlatego też mając na względzie aktualne dochody skarżącego oraz jego sytuację rodziną, Sąd uznał, iż nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego, a zatem spełnia przesłanki częściowego przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zdaniem Sądu, warunki materialne skarżącego mogą być niewystarczające na ewentualne pokrycie żądań finansowych wybranego pełnomocnika i z tej przyczyny konieczne jest przyznanie skarżącemu adwokata z urzędu w celu stworzenia możliwości odpowiedniej obrony jego praw.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.