Uzasadnienie
Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 1457/15 oddalono w całości skargę "W." Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za używanie czternastu niezarejestrowanych odbiorników telewizyjnych.
Strona skarżąca – W. Sp. z o.o. z siedzibą w W. w dniu [...] lipca 2016 r. wniosła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z przedmiotowej skargi. W uzasadnieniu wniosku powołała się na ciągłe straty w ostatnich latach z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie hotelarstwa i gastronomii, spowodowane dużą konkurencją oraz zmniejszającą się liczba konsumentów.
W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, iż wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 1.777.776,78 zł, wartość środków trwałych (według bilansu za ostatni rok) to 1.734.461,62 zł, a strata za ostatni rok obrotowy według bilansu zamknęła się w kwocie 38.015,48 zł.
Z dokumentów nadesłanych przez skarżącą oraz znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż w roku 2014 spółka, przy przychodzie w wysokości 563.785,26 zł, poniosła stratę w wysokości 64.491,80 zł. W 2015 r. przy przychodzie w wysokości 589.189,31 zł poniosła stratę w wysokości 38.369,94 zł Natomiast w pierwszym półroczu bieżącego roku spółka odnotowała zysk w kwocie 3.266,18 zł przy przychodzie w wysokości 326.542,23 zł (załączono bilanse i rachunki zysków i strat potwierdzające powyższe).
Ponadto strona skarżąca przedstawiła wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego w Banku [...] za okres od 1 stycznia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r., na którym saldo końcowe było ujemne (-13.543,42 zł).
Postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 19 września 2016 r. odmówiono skarżącej na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej ppsa), prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W uzasadnieniu postanowienia podano, że skarżąca nie przedstawiła w sposób zupełny i klarowny swojej sytuacji majątkowej. Analiza przedstawionych wyciągów z rachunku bankowego wskazuje bowiem, iż spółka dysponuje również rachunkiem bankowym prowadzonym przez [...] (o numerze [...]), z którego bardzo często przelewa środki na ujawniony rachunek bankowy w Banku [...]. Nie wiadomo natomiast jaki jest stan środków na nieujawnionym rachunku bankowym. W świetle powyższego stwierdzono, iż skarżąca nie wyjaśniła faktycznego stanu jej środków pieniężnych.
Pismem z dnia 3 października 2016 r. skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 19 września 2016 r., wskazując na wadliwą ocenę jej sytuacji finansowej.
W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca podała, że nie posiada i nigdy nie posiadała rachunku bankowego w banku [...]. Ponadto podniosła, iż nie posiada zgromadzonych wolnych środków na poniesienie kosztów sądowych, w tym zastępstwa procesowego ustanowionego pełnomocnika. Do sprzeciwu spółka nie dołączyła żadnych nowych dokumentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym.
Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinna się ona sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na udział w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Samodzielna działalność gospodarcza prowadzona na własny rachunek wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmiot ją prowadzący, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r. I ACz 393/92).
Należy podkreślić, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich sytuacji, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (zob. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r., sygn. akt I FZ 323/10).
W związku z tym, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 966/130).
W myśl art. 246 § 2 pkt 1 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
Użyte w cytowanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że osiągane przychody nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Zatem, to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż od tego będzie zależało rozstrzygniecie Sądu.
Stosownie do art. 252 § 1 ppsa strona postępowania, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, jest ona zobowiązana na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów (art. 255 ppsa). Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia we wnioskowanym zakresie.
Z tej przyczyny skarżąca była wzywana do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 7 lipca 2016 r. (zob. zarządzenie z dnia 18 lipca 2016 r.).
Z nadesłanych dokumentów oraz znajdujących się w aktach sprawy wynika, że skarżąca w 2014 r., przy przychodzie w wysokości 563.785,26 zł, poniosła stratę w wysokości 64.491,80 zł. W 2015 r. przy przychodzie w wysokości 589.189,31 zł poniosła stratę w wysokości 38.369,94 zł Natomiast w pierwszym półroczu 2016 roku spółka odnotowała zysk w kwocie 3.266,18 zł przy przychodzie w wysokości 326.542,23 zł (załączono bilanse i rachunki zysków i strat potwierdzające powyższe). Ponadto skarżąca przedstawiła wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego w Banku [...] z okres od 1 stycznia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. na którym saldo końcowe było ujemne (-13.543,42 zł). Jednak analiza przedstawionych wyciągów z rachunku bankowego skarżącej wskazuje, że spółka dysponuje również rachunkiem bankowym prowadzonym w [...] (o numerze [...]), z którego bardzo często przelewa środki na ujawniony rachunek bankowy w Banku [...].
Co prawda, w złożonym sprzeciwie skarżąca zaprzeczyła, iż posiada rachunek w ww. banku, jednak okoliczności tej nie udowodniła żadnym dokumentem. Nie wyjaśniła również do kogo należy ww. rachunek ani nie wskazała tytułów z jakich z tego rachunku były przelewane środki na rachunek skarżącej. Powyższe czyni niejasnym faktyczny stan środków pieniężnych posiadanych przez spółkę.
Ponadto wskazać należy za Naczelnym Sądem Administracyjnym (zob. postanowienie NSA z 9.09.2013 r., sygn. akt II GZ 489/13, www. orzeczenia.nsa.gov.pl), że wykazywana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie konieczności zwolnienia strony z kosztów sądowych. Wskazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Strata powstaje bowiem na skutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powyższe wskazuje, że powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W świetle powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 ppsa w zw. z art. 260 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.