Uzasadnienie
Zaskarżoną w tej sprawie decyzją z dnia [...]. listopada 2020 r. nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej organ, GITD) po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez S. W. (dalej skarżący, przy czym według Krajowego Rejestru Sądowego – stan na dzień 21 grudnia 2020 r. skarżący w dniu [...] lipca 2020 r. złożył oświadczenie "o przekształceniu jego jednoosobowej działalności gospodarczej prowadzonej pod firmą [....] z siedzibą w T. (...) w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością", w przypadku zarządu jednoosobowego spółkę reprezentuje prezes zarządu, tj. S. W., firma pod którą spółka działa to [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G.), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2020 r. [...] o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 1500 zł za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas przejazdu wykonywanego pojazdem nr rejestr. [...] (autobus) w dniu [...] sierpnia 2019 r.
Wydając zaskarżoną decyzję organ działał na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej k.p.a.), art.13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art.13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 470 ze zm., dalej ustawa o drogach publicznych lub u.d.p.) oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 890 ze zm., dalej rozporządzenie Rady Ministrów z 22 marca 2011 r.), art. 50 pkt 1 lit. j), art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2140, dalej ustawa o transporcie drogowym).
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podał (tak samo jak we wcześniejszej utrzymanej w mocy ww. decyzji z dnia [...] lipca 2020 r., że w dniu [...] sierpnia 2019 r. o godzinie 20:29:25 urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy nr [...] znajdującej się w pasie drogowym płatnego odcinka drogi ekspresowej [...] węzeł [...] - węzeł [...] zarejestrowało przejazd autobusu nr rejestr. [...]. Przejazd (bez uiszczonej opłaty elektronicznej) został udokumentowany zdjęciem z urządzenia kontrolnego zainstalowanego na bramownicy i zapisany pod numerem ewidencyjnym [...].
W następstwie wszczętego postępowania w sprawie naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas ww. przejazdu, w trakcie którego skarżący wyjaśnił, że posiada umowę z operatorem systemu viaToll o numerze [...], w kontrolowanym pojeździe znajdowało się urządzenie pokładowe viaBox o numerze [...], na koncie znajdowały się odpowiednie środki do uiszczenia należnej opłaty, której nieuiszczenie mogło wynikać z awarii urządzenia pokładowego, organ – na podstawie zebranych w sprawie materiałów dowodowych, m.in. pism z dnia 23 września 2019 r., z dnia 5 listopada 2019 r. oraz z dnia 9 stycznia 2020 r. (por. akta administracyjne sprawy) przekazanych przez Biuro Operacji Krajowego Systemu Poboru Opłat Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego, odpowiedzialne na dzień zarejestrowanego naruszenia za obsługę krajowego systemu elektronicznego poboru opłat - ustalił, że w dniu [...] sierpnia 2019 r. o godzinie 20:29:25, na odcinku drogi krajowej nr [...] węzeł [...] - węzeł [...] opłata nie została pobrana.
Ponadto operator poinformował, że w dniu 10 grudnia 2019 r. o godzinie 15:59:21 użytkownik zamknął konto pojazdu nr rejestr. [...] i zwrócił urządzenie pokładowe viaBox nr [...]. Urządzenie zostało sklasyfikowane jako niefunkcjonalne z uwagi na wyczerpaną baterię. Z pisma o sygnaturze [...] z dnia [...] listopada 2019 r. wynika, iż jedyną zarejestrowaną transakcję poboru opłaty użytkownika pojazdu o nr rejestr. [...] (na umowie o numerze [...]) przed dniem naruszenia odnotowano w dniu [...] czerwca 2019 r o godzinie 13:11:12.
W piśmie, które wpłynęło do organu 27 lutego 2020 r. skarżący wskazał na informację uzyskaną w punkcie obsługi klienta viaToll o sklasyfikowaniu ww. urządzenia pokładowego viaBox nr [...] jako niefunkcjonalnego ze względu na wyczerpaną baterię. Nadto w związku z panującym hałasem w trakcie jazdy kierujący pojazdem nie był w stanie zweryfikować poprawności działania tego urządzenia, które zostało wymienione, a nowe zostało przypisane do obecnego numeru rejestracyjnego pojazdu, tj. [...]; w związku z tym wniósł o umorzenie postępowania administracyjnego.
Organ nie uwzględnił tego stanowiska; odcinek drogi ekspresowej [...] [...] - węzeł [...], po której ustalono poruszanie się kontrolowanego pojazdu w dniu [...] sierpnia 2019 r., został wyszczególniony w zał. 1 pkt 13 lit. B - węzeł do ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. Skarżący korzystając z drogi publicznej w dniu 14 sierpnia 2019 r. naruszył obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej, czego konsekwencją tego nałożenie kary pieniężnej w wysokości 1 500 zł stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 2 ustawy o drogach publicznych. Obszernie przedstawiając prawną regulację opłaty elektronicznej i kary pieniężnej za jej nieuiszczenie organ podkreślił, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że korzystający z dróg publicznych (skarżący) zawarł umowę z podmiotem pobierającym tę opłatę na poddany kontroli pojazd. Jednakże nie zgłosił prawidłowego, nowego numeru rejestracyjnego tego pojazdu.
Opłata elektroniczna za przejazd pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] w dniu [...] sierpnia 2019 r. o godzinie 20:29:25 po płatnym odcinku drogi krajowej nr [...] nie została uiszczona. Użytkownik w dniu [...] grudnia 2019 r. o godzinie 15:59:21 zamknął konto pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] i zwrócił urządzenie pokładowe viaBox nr [...]. Urządzenie zostało sklasyfikowane jako niefunkcjonalne z uwagi na wyczerpaną baterię.
Wyczerpywanie baterii zasilającej urządzenie viaBox jest procesem etapowym. W sytuacji kiedy moc baterii ulega obniżeniu do poziomu zbliżającego się do zera, w urządzeniu zawieszone zostają poszczególne funkcje w odpowiedniej kolejności. Pierwszym objawem wyczerpywania się baterii jest zaprzestanie emitowania przez viaBox sygnałów świetlnych. Drugim objawem jest brak emisji sygnałów dźwiękowych podczas przejazdów pod punktami poboru opłat (bramownicami). Etap tego milczenia trwa aż do całkowitego wyczerpania baterii, przy czym od momentu wyłączenia pierwszej funkcjonalności, tj. emisji sygnałów świetlnych, aż do całkowitego wyczerpania się baterii, urządzenie komunikuje się z urządzeniami w systemie elektronicznego poboru opłat, zapewniając właściwy pobór opłaty. Ma to na celu zapewnienie użytkownikowi czasu na wymianę urządzenia bez ujemnych konsekwencji prawnych.
[...] sierpnia 2019 r. nie zarejestrowano żadnej transakcji poboru opłaty elektronicznej dla pojazdu o numerze rejestracyjnym [...]. Przed naruszeniem ostatnią transakcję poboru opłaty elektronicznej dla tego pojazdu odnotowano w 7 czerwca 2019 r. o godzinie 13:11:12. Natomiast wymiana urządzenia viaBox miała miejsce dopiero 10 grudnia 2019 r. o godzinie 15:59:21. W takich okolicznościach trudno jest ustalić, kiedy urządzenie to wykazywało pierwsze objawy wyczerpującej się baterii oraz kiedy doszło do jej całkowitego wyczerpania. Jeżeli bateria uległa całkowitemu wyczerpaniu, to urządzenie nie łączy się z punktem poboru opłat, a to oznacza niepobieranie opłaty i nieuwzględnianie przejazdów w nocie obciążeniowej otrzymywanej przez skarżącego od operatora systemu. Trudno zatem uznać, że nie był on świadomy nieprawidłowego działania urządzenia. Materiał dowodowy nie wskazuje natomiast by ujawnione naruszenie było konsekwencją nieprawidłowego działania systemu elektronicznego poboru opłat.
Organ nie dopatrzył się w sprawie podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego lub odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej, o których mowa w art. 189e i art. 189f § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. Skarżący uchybił bowiem podstawowym obowiązkom w zakresie uiszczania opłaty elektronicznej, w tym sprawdzenia przed przejazdem, czy urządzenie viaBox znajdujące się w pojeździe jest sprawne; nie można mówić zatem w sprawie o znikomej szkodliwości czynu w rozumieniu art. 189f § 1 k.p.a., ani o sile wyższej (189e k.p.a.), za którą uważa się zdarzenia o charakterze przypadkowym lub naturalnym (żywiołowym), nie do uniknięcia, nad którymi człowiek nie panuje.
W przypadku braku komunikacji urządzenia pokładowego viaBox z urządzeniem kontrolnym zainstalowanym na bramownicy kontrolnej dodatni stan salda na umowie użytkownika nie ma znaczenia, bowiem należna za przejazd opłata elektroniczna i tak nie zostanie pobrana. Zainstalowane w pojeździe urządzenie viaBox poprzez komunikaty świetlne i dźwiękowe informuje kierowcę o prawidłowym/ nieprawidłowym działaniu oraz o pobraniu/niepobraniu opłaty elektronicznej. Kierujący pojazdem spostrzegając brak emisji sygnałów świetlnych lub dźwiękowych powinien niezwłocznie udać się do najbliższego punktu dystrybucji urządzeń w celu dokonania sprawdzenia urządzenia viaBox.
Zgodnie z § 3 ust. 2 Ogólnych warunków korzystania z konta w trybie przedpłaconym wszelka zmiana danych zawartych w dowodzie rejestracyjnym pojazdu, w zakresie danych zawartych w umowie, wymaga natychmiastowej zmiany umowy. Skarżący zawarł umowę z operatorem systemu viaToll na pojazd nr rejestr. [...] i nie zgłosił zmiany tego numeru (na ww. numer [...]) operatorowi systemu, zatem nie dochował należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw. W przypadku zmiany numeru rejestracyjnego pojazdu, użytkownik powinien również dokonać aktualizacji danych w systemie viaToll, tj. zwrócić posiadane urządzenie viaBox i zarejestrować pojazd w systemie z aktualnym numerem rejestracyjnym.
Odpowiedzialność uregulowana w ustawie o drogach publicznych ma charakter zobiektywizowany, a ustawową przesłanką nałożenia kary pieniężnej jest naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.
Skarżący nie zgodził się z powyższą decyzją. W skardze do Sądu zarzucił jej:
- 1. naruszenie art. 13k ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych (u.d.p.) w zw. z § 3 i § 7 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych (Dz. U. z 2015, poz. 1406 ze zm., dalej rozporządzenie w sprawie opłat) poprzez błędną wykładnię i uznanie, że ustalenia stanu faktycznego niniejszej sprawy odnoszą się do okoliczności objętych dyspozycją powołanego przepisu w sprawie nałożenia kary, podczas gdy skarżący dopełnił wszelkich warunków w celu wniesienia stosownej opłaty elektronicznej podczas przejazdu wykonywanego pojazdem nr rejestr. [...] w dniu [...] sierpnia 2019 r., w tym dokonał przedpłaty na konto w celu uiszczania opłat elektronicznych za cały przejazd zgodnie z ww. przepisami rozporządzenia, a organ mimo to stwierdził, że za przejazd po drodze krajowej nie wniesiono stosownej opłaty z winy skarżącego ze względu na awarię urządzenia (wyczerpana bateria);
naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i 77 § 1 k.p.a., wyrażające się zaniechaniem przeprowadzenia kompleksowego postępowania dowodowego, a w szczególności brak ustalenia, czy skarżący zasilił konto w celu uiszczania stosownych opłat elektronicznych za cały przejazd oraz zaniechanie przesłuchania kierowcy w celu ustalenia, czy mógł on wiedzieć o awarii urządzenia, co w konsekwencji doprowadziło do dokonania przez organ nieprawidłowych ustaleń faktycznych, a także brak uwzględnienia informacji producenta o długotrwałej żywotności baterii urządzenia, pomimo poczynienia dogłębnej analizy instrukcji urządzenia;
naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodów polegającą na przyjęciu przez organ, że skarżący naruszył obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej podczas przejazdu wykonywanego pojazdem nr rejestr. [...] w dniu [...] sierpnia 2019 r., podczas gdy powyższe nie wynika z przeprowadzonego przez organ postępowania dowodowego, i przyjęcie, że przyczyna braku funkcjonalności urządzenia leży po stronie użytkownika, podczas gdy nie wynika to z analizy materiału sprawy;
naruszenie art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy nawet jeśli organ uznał, że skarżący naruszył obowiązek z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., to okoliczności sprawy wskazują, iż naruszenie to jest znikome, a strona nie korzysta już z wadliwego urządzenia pokładowego viaBox, gdyż urządzenie było niefunkcjonalne z powodu wyczerpanej baterii, co potwierdza zwrot urządzenia dokonany przez skarżącego;
art. 8 § 1 k.p.a. poprzez niezastosowanie w sprawie i naruszenie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a także zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.
Z powodu ww. zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji wydanej w I instancji w całości, jak również o zasądzenie kosztów postępowania.
W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął argumentację na temat wskazanych zarzutów. Podniósł w szczególności brak wyjaśnienia okoliczności przesądzających o zasadności nałożenia na skarżącego kary pieniężnej; autobus jechał ciągiem i opłaty były pobierane prawidłowo, dopiero w pewnym momencie podróży, jak się później okazało, urządzenie viaBox przestało prawidłowo działać, o czym kierujący pojazdem nie wiedział. Urządzenie to o numerze [...] znajdujące się w kontrolowanym pojeździe było niesprawne z powodu wyczerpanej baterii. Jeżeli nawet urządzenie sygnalizowało wyczerpanie baterii, to kierowca z uwagi na czynniki towarzyszące, takie jak hałas wydawany przez pasażerów, odbiornik radiowy, czy mikrofon używany w pojeździe, mógł nie słyszeć tych sygnałów.
Skarżący spełnił warunki ww. rozporządzenia w sprawie opłat. Wnosił opłatę w trybie przedpłaty, zatem wniósł opłatę elektroniczną przed rozpoczęciem korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, w kwocie nie mniejszej niż pozwalająca na odbycie planowanego przejazdu w całości. Bez znaczenia zaś pozostaje, że z powodu awarii urządzenia opłata nie została pobrana; wadliwość urządzenia nie wynika z winy skarżącego. Nadto uiszczenia opłaty elektronicznej nie należy utożsamiać z pobraniem takiej opłaty. W przypadku podpisania umowy na korzystanie z urządzenia viaBox z możliwością dokonywania wpłat w formie przedpłaty, poprzez uiszczenie opłaty elektronicznej należy rozumieć spełnienie kilku współzależnych warunków - użytkownik powinien posiadać środki na koncie, posiadać włączone urządzenie viaBox oraz dokonać samego przejazdu. Konsekwencją realizacji tych wymagań jest pobranie przez operatora należnej opłaty elektronicznej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o odrzucenie, ewentualnie o oddalenie skargi. Według organu skarga została wniesiona w imieniu podmiotu nie będącego stroną postępowania, bowiem adresatem decyzji jest S. W. a nie spółka [...], która nie wykazała interesu prawnego do wniesienia skargi, tym samym skarga została wniesiona przez podmiot bez legitymacji skargowej i powinna zostać uznana za niedopuszczalną; merytorycznie organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W świetle art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej p.p.s.a.) sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.), a także gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), oraz w przypadku stwierdzenia wydania decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie żadna z wyżej wskazanych przesłanek nie zaszła. Zaskarżona decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego nie narusza prawa, a podniesione zarzuty i argumentacja skargi nie zasługują na uwzględnienie. W tej sytuacji skarga - jako niezasadna - podlega oddaleniu. Organ bezzasadnie domaga się odrzucenia skargi z powodu niedopuszczalności; skarżący przekształcił bowiem formę prowadzonej działalności gospodarczej (w sposób opisany wyżej na wstępie tego uzasadnienia) w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością [...]. W świetle natomiast przepisów art. 551 § 5 oraz art. 5841 i nast. ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1526) przedsiębiorca będący osobą fizyczną wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (...) może przekształcić formę prowadzonej działalności w jednoosobową spółkę kapitałową.
Powoduje to w szczególności quasi-kontynuację działalności ograniczoną do praw i obowiązków osoby fizycznej, związanych z prowadzonym uprzednio przedsiębiorstwem przez przekształconą spółkę kapitałową prawa handlowego, gdyż spółce przekształconej przysługują co do zasady wszystkie prawa i obowiązki przedsiębiorcy przekształcanego (por. Kidyba Andrzej, Komentarz aktualizowany do art. 301-633 Kodeksu spółek handlowych (art. 5841) w LEX/el. 2021).
Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej (dmc) powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej.
W myśl art. 13ha ust. 1 u.d.p. opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, zwana dalej "opłatą elektroniczną", jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust.
6. Opłatę elektroniczną ustala się jako iloczyn liczby kilometrów przejazdu i stawki tej opłaty za kilometr dla danej kategorii pojazdu (art. 13ha ust. 2 u.d.p.). Co do zasady uiszczenie opłaty elektronicznej następuje w systemie elektronicznego poboru opłat, zgodnie z art. 13i (art. 13hc ust. 1 u.d.p.). Zasadą jest również, że pobranie tej opłaty następuje poprzez urządzenie instalowane w tym celu w pojeździe samochodowym. Obowiązek oferowania takiego urządzenia (na potrzeby pobierania opłat) spoczywa na podmiotach pobierających opłaty z wykorzystaniem systemów elektronicznego poboru, zgodnie z art. 13i ust. 3 u.d.p.
Kierujący pojazdem samochodowym wyposażonym w urządzenie na potrzeby pobierania opłat elektronicznych, z mocy art. 13i ust. 4a ustawy u.d.p., jest obowiązany do wprowadzenia do urządzenia prawidłowych danych o kategorii pojazdu, o której mowa w art. 13ha ust. 3 u.d.p. (odpowiednia kategoria pojazdu).
Zasady wnoszenia opłat elektronicznych oraz ich rozliczania reguluje wydane na podstawie art. 40a ust. 5 u.d.p. rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1406).
Stosownie do treści art. 13k ust. 1 u.d.p. za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się karę pieniężną w wysokości: 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy (pkt 1), 1500 zł - w pozostałych przypadkach (pkt 2). W myśl art. 13l ust. 1 u.d.p. do kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, w tym kontroli używanego w pojeździe urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3 i 3a, jeżeli jest ono wymagane, oraz urządzenia, o którym mowa w art. 16l ust. 1, a także nałożenia i pobierania kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k, jest uprawniony Główny Inspektor Transportu Drogowego.
Kontrolowany w sprawie ww. pojazd został zarejestrowany jako autobus, tym samym za przejazdy po drogach krajowych lub ich odcinkach korzystający z jego użyciem z dróg publicznych obowiązany był do uiszczania opłaty elektronicznej. Pojazd nie podlegał też zwolnieniom, o których mowa w art. 13 ust. 3a u.d.p.
Nałożona kara pieniężna dotyczyła przejazdu tego pojazdu - autobusu w dniu [...] sierpnia 2019 r. o godzinie 20:29:25 po płatnym odcinku drogi ekspresowej [...] węzeł [...] - węzeł [...]. Przejazd został udokumentowany zdjęciem z urządzenia kontrolnego zainstalowanego na bramownicy (por. akta administracyjne sprawy). Jest w sprawie poza sporem, że opłata elektroniczna dotycząca tego przejazdu nie została pobrana, mimo że w pojeździe było zainstalowane urządzenie pokładowe do poboru opłaty elektronicznej viaBox, przy wykorzystaniu którego uiszczenie takiej opłaty może nastąpić; skarżący zawarł umowę z operatorem systemu viaToll na korzystanie z takiego urządzenia, a na koncie znajdowały się – jak podkreślał w toku sprawy - odpowiedne środki do uiszczenia należnej opłaty, której brak mógł wynikać z awarii urządzenia pokładowego.
W tym miejscu należy zwrócić uwagę na Instrukcję obsługi urządzenia pokładowego viaBox, którą otrzymuje każdy instalujący to urządzenie w pojezdzie. W części B1 instrukcji wskazano m. in., że kierowca pojazdu jest odpowiedzialny za prawidłową instalację urządzenia viaBox. Ponadto urządzenie viaBox można sprawdzić, zwrócić lub wymienić w dowolnym Punkcie Obsługi Klienta lub Dystrybucji (str. 6 instrukcji). Natomiast sprawdzając status urządzenia sygnał świetlny - 1x zielony oznacza, że "Urządzenie viaBox działa prawidłowo", 2x zielony – "Urządzenie viaBOX działa prawidłowo, ale saldo konta jest niskie. Doładuj konto. Stosuje się jedynie do kont typu przedpłaconego", 4x czerwony – oznacza "Błąd. Prosimy o udanie się do Punktu Obsługi Klienta lub Dystrybucji", brak sygnału świetlnego - "Błąd. Prosimy o udanie się do Punktu Obsługi Klienta lub Dystrybucji" (str. 7 instrukcji). W trakcie przejazdu przez Punkt Poboru Opłat, kierowca może usłyszeć następujące rodzaje sygnałów dźwiękowych: 1 dźwięk – "Opłata pobrana.
Przejazd dozwolony", 2 dźwięki – "Opłata pobrana, przejazd dozwolony, ale stan konta jest niski. Doładuj konto. Stosuje się jedynie do kont typu przedpłaconego", 4 dźwięki – "Nie pobrano opłaty. Prosimy o udanie się do Punktu Obsługi Klienta lub Dystrybucji", brak dźwięku – "Nie pobrano opłaty. Prosimy o udanie się do Punktu Obsługi Klienta lub Dystrybucji".
W niniejszej sprawie opłata, za ww. przejazd w dniu [...] sierpnia 2019 r., zarejestrowany przez bramownicę znajdującą się w pasie drogowym płatnego odcinka drogi ekspresowej [...] węzeł [...] - węzeł [...], nie została (jak wyżej wskazano) pobrana. Jak ustalił organ (i czego strona skarżąca nie podważa) ostatnią zarejestrowaną transakcję poboru opłaty elektronicznej dla ww. pojazdu/autobusu przed dniem naruszenia (obowiązku uiszczenia opłaty [...] sierpnia 2019 r.) odnotowano w dniu 7 czerwca 2019 r o godzinie 13:11:12, natomiast dopiero 10 grudnia 2019 r. o godzinie 15:59:21 użytkownik/skarżący zamknął konto pojazdu i zwrócił urządzenie pokładowe viaBox, które zostało sklasyfikowane jako niefunkcjonalne z uwagi na wyczerpaną baterię. Wyczerpana bateria oznacza niemożność pobierania opłaty, gdyż urządzenie nie funkcjonuje, to jest nie łączy się z punktem kontroli poboru opłat. Niepobieranie opłaty skutkuje nieuwzględnianiem przejazdów w nocie obciążeniowej otrzymywanej przez skarżącego od operatora systemu, co skarżący winien zauważyć. Czynność sprawdzenia stanu konta, a przez to i sprawności urządzenia, powinna bowiem poprzedzać każdy przejazd po płatnym odcinku drogi publicznej.
Zdaniem Sądu, w ww. okolicznościach stanu faktycznego i prawnego sprawy, organ prawidłowo ocenił, że w niniejszej sprawie nie mógł znaleźć zastosowania art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. – okoliczności przedstawione przez stronę skarżącą nie uzasadniały odstąpienia od nałożenia kary i poprzestania na pouczeniu z powodu znikomej wagi naruszenia; uchybienie obowiązkowi w zakresie uiszczenia opłaty elektronicznej nie wynikało też z działania siły wyższej w rozumieniu art. 189e k.p.a. Skarżący bezpodstawnie utrzymuje, że wadliwość urządzenia pokładowego viaBox, czyli wyczerpana bateria urządzenia i sklasyfikowanie urządzenia jako niefunkcjonalnego, powinna stanowić okoliczność uwalniającą stronę od odpowiedzialności za nieuiszczoną opłatę elektroniczną za przejazd. Dopilnowanie prawidłowego działania urządzenia pokładowego obciąża bowiem użytkownika pojazdu, który urządzenie w tym pojezdzie zainstalował i korzysta z tego urządzenia na użytek wywiązywania się z obowiązku uiszczania opłaty elektronicznej.
W obszarze dołożenia należytej staranności użytkownik pojazdu winien mieć na bieżąco rozeznanie co do stanu technicznego urządzenia i jego funkcjonalności. Odnotowując na tym tle nieprawidłowości winien zachować się stosownie do ww. postanowień instrukcji obsługi urządzenia, czyli wyjaśnić problem w Punkcie Obsługi Klienta lub Dystrybucji.
Podkreślenia przy tym wymaga, że skoro ostatnią – jak wzmiankowano - zarejestrowaną transakcją poboru opłaty elektronicznej dla ww. pojazdu/autobusu przed dniem naruszenia (obowiązku uiszczenia opłaty 14 sierpnia 2019 r.) odnotowano w dniu 7 czerwca 2019 r o godzinie 13:11:12, natomiast dopiero 10 grudnia 2019 r. o godzinie 15:59:21 użytkownik/skarżący zamknął konto pojazdu i zwrócił urządzenie pokładowe viaBox, które zostało sklasyfikowane jako niefunkcjonalne z uwagi na wyczerpaną baterię, a z argumentacji skarżącego wynika, że było ono cały czas w pojeździe (nie zostało skradzione ani zagubione), to przez ten długi okres czasu, w sytuacji wielokrotnych przejazdów drogami płatnymi przy jednoczesnym braku komunikacji z bramownicami/punktami kontrolnymi poboru opłat, skarżący - jako użytkownik pojazdu - nie zadbał o sprawdzenie prawidłowości działania urządzenia, a w każdym bądź razie nie wyciągnął z tego żadnych wniosków.
Uiszczenie opłaty elektronicznej następuje w wyniku jej pobrania podczas przejazdu pojazdu po drodze publicznej. Warunkiem tego pobrania jest sprawnie działające urządzenie pokładowe viaBox oraz cały system elektronicznego poboru opłat. W tej sprawie system ten działał prawidłowo (z niczego nie wynika jego awaria), niepobranie wynikło z niesprawności urządzenia viaBox (wyczerpanie baterii) za co odpowiadał skarżący, skoro tej niesprawności, stosując się do ww. postanowień instrukcji obsługi urządzenia, we właściwym czasie nie usunął, wykonując przejazdy bez komunikowania się z bramownicami/punktami kontrolnymi poboru opłat. Organ prawidłowo zauważył, że w przypadku braku komunikacji urządzenia pokładowego viaBox z urządzeniem kontrolnym zainstalowanym na bramownicy kontrolnej dodatni stan salda na umowie użytkownika/wykonana przedpłata nie ma znaczenia, bowiem należna za przejazd opłata elektroniczna i tak nie zostanie pobrana.
Jak wskazano wyżej, podczas przejazdu przez punkt poboru opłat kierowca może usłyszeć 1 dźwięk, 2 dźwięki, 4 dźwięki lub brak dźwięku, te dwa ostatnie, tzn. 4 dźwięki lub brak dźwięku, nie powinny być przez kierowcę zignorowane, gdyż oznaczają, że opłaty nie pobrano i należy skontaktować się z Punktem Obsługi Klienta lub Dystrybucji. Ponadto można dokonać sprawdzenia statusu urządzenie poprzez naciśnięcie przycisku przez mniej niż 2 sekundy. Włączy się wtedy wskaźnik X, 4x czerwone oznaczają błąd urządzenia i konieczność udania się do Punktu Obsługi Klienta lub Dystrybucji. Skoro zatem urządzenie wysyła sygnały dźwiękowe i świetlne, to kierowca - nawet gdy z powodu akcentowanego w skardze hałasu w pojeździe mógł nie usłyszeć sygnału dźwiękowego, to niewątpliwie winien odnotować sygnał świetlny. Tymczasem nie reagował – jak wynika z argumentacji skargi - ani na sygnały dźwiękowe, czy też na brak tych sygnałów, ani na sygnały świetlne. Kierowca jest osobą, którą przedsiębiorca posługuje się w prowadzonej działalności, zatem za jego działania/zaniechania odpowiada jak za własne.
Podstawą nałożenia kary pieniężnej z art. 13k ust. 1 u.d.p. jest przejazd pojazdem samochodowym – tu autobusem, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy, określoną drogą krajową lub jej odcinkiem bez uiszczenia wymaganej opłaty. Z przepisu art. 13k ust. 1 u.d.p. wynika, że kreowana na jego gruncie odpowiedzialność ma charakter obiektywny, co oznacza, że jest ona niezależna od winy sprawcy naruszenia. W szczególności nie zmienia charakteru obiektywnego odpowiedzialności administracyjnej za delikt administracyjny na odpowiedzialność subiektywną determinowaną winą i przyczynami naruszenia przepis art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. Przepis ten jedynie obliguje organ do odstąpienia od nałożenia kary i poprzestania na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa. Nie oznacza to jednak zmiany samej zasady zastosowania przez organ prawem przewidzianych dolegliwości wobec podmiotów wykonujących przejazd po drogach publicznych bez dopełnienia stosownego obowiązku opłaty, jako wyłącznie konsekwencji samego faktu naruszenia obowiązującego prawa.
Fakt naruszenia prawa jest w takim stanie rzeczy podstawą zastosowania sankcji, jako skutku zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, jednakże przy równoczesnym rozważeniu wystąpienia szczególnych sytuacji, o których mowa w przepisach k.p.a. (por. przepisy art. 189a i nast. k.p.a.) i ich wpływu na odpowiedzialność strony. Organy Inspekcji Transportu Drogowego obowiązane są w toku postępowania administracyjnego zbadać okoliczności, które takie sytuacje kreują i ocenić ich konsekwencje dla odpowiedzialności strony w kwestii ustalonego naruszenia.
W tej sprawie obowiązek ten został wykonany. W świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznoprawnego organ nie miał podstawy do ustalenia występowania w niej sytuacji z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. czy art. 189e k.p.a. Ewentualną nieświadomość skarżącego ww. braku funkcjonalności urządzenia viaBox należy postrzegać w kategoriach braku należytej staranności w przygotowaniu się do przejazdów (a szerzej w rozpoznaniu faktycznej i prawnej przestrzeni prowadzonej działalności gospodarczej łączącej się z wykonywaniem przejazdów ww. pojazdem), a nie jako okoliczność usprawiedliwiającą nieuiszczenie tej opłaty, czy też prowadzącą do uznania wagi naruszenia za znikomą, skoro obwiązek ten należy do podstawowych obowiązków korzystającego z drogi publicznej. Należyta staranność w przygotowaniu przejazdu po takiej drodze winna być udziałem każdego, kto skutecznie dba o swoje interesy. W każdym bądź razie okoliczności podnoszone przez skarżącego nie prowadzą do zakwestionowania stanowiska organu, który nie podzielił jego argumentacji.
Skarżący nie dopełnił obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Wykonał zatem przejazd z naruszeniem przepisów o tej opłacie, która jest podstawowym obowiązkiem korzystającego z płatnych odcinków dróg pojazdem/zespołem pojazdów o dmc powyżej 3,5 tony, w tym autobusem niezależnie od dopuszczalnej masy całkowitej.
W uwarunkowaniach faktycznoprawnych tej sprawy organ prawidłowo bowiem wskazał, na tle unormowania przepisu art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., że waga ww. naruszenia nie była znikoma, gdyż dotyczyła podstawowego obowiązku w zakresie korzystania z drogi publicznej; dodatkowo obowiązek ten jest jasno sprecyzowany w ww. przepisach, nie podlega stopniowaniu, ma bezwzględny charakter, a jego granicę wyznacza dmc pojazdu powyżej 3,5 tony, w tym autobusu niezależnie od dopuszczalnej masy całkowitej.
Wymierzenie kary administracyjnej nie jest zależne od takich okoliczności, jak cel przejazdu/rodzaj prowadzonej przez wykonującego przejazd działalności, jednorazowość czy wysoka częstotliwość przejazdów, nieświadomość czy nieznajomość przepisów, tylko wynika z samego faktu naruszenia.
Również ww. zwrot urządzenia nie eliminuje konsekwencji wcześniejszego naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty, gdyż jest to czynność następcza wobec odnotowanego zachowania strony, które nie zostało przerwane przez samą stronę, tylko wynikło z ingerencji kontrolnej organu. W szczególności strona winna sama wiedzieć o nieprawidłowości działania urządzenia przed rozpoczęciem przejazdu/przejazdów po drodze publicznej podlegającej opłacie, sprawdzić prawidłowość działania urządzenia, aby nie narażać się na prowadzenie postępowania w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej. Brak staranności w tym względzie nie może prowadzić do nadania odnotowanemu naruszeniu charakteru naruszenia znikomej wagi, gdyż takie potraktowanie naruszenia (w podanych wyżej uwarunkowaniach stanu faktycznego tej sprawy) prowadziłoby do wyłączenia stosowania przepisów, które z brakiem uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd pojazdem o wskazanych parametrach po płatnych odcinkach dróg łączą konsekwencję nałożenia kary pieniężnej.
Poza tym, gdyby skarżący nie dokonał ww. zwrotu urządzenia narażałaby się na dalsze kary pieniężne z tego tytułu; nie sposób zatem interpretować tego zwrotu jako czynności zupełnie dobrowolnej, oderwanej od kontroli. Kara pieniężna za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej jest sztywna (por. przepisy art. 13k ust. 1 u.d.p.), organ nie może jej miarkować.
Reasumując, w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał organowi podstawę do wydania zaskarżonej decyzji – w ustalonych okolicznościach faktycznoprawnych sprawy także bez przeprowadzenia (co zarzuca skarżący w skardze) dowodu z przesłuchania kierowcy. Rozstrzygnięcia organu zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu (art. 107 § 3 k.p.a.). Organ nie naruszył wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego, ani przepisów prawa materialnego.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) orzekł, jak w sentencji wyroku.
Skarga w niniejszej sprawie została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VI z 26 marca 2021 r. na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.). W świetle przepisów art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a), czyli z urzędu rozpoznaje sprawę w jej całokształcie. Taki sposób procedowania przez sąd administracyjny gwarantuje, że mimo rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, nie zostaje naruszony żaden słuszny interes i prawa stron/uczestników postępowania przed tym sądem.