Uzasadnienie
W dniu [...] września 2005 r. Pan D. Ż. wystąpił do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych (OIRP) w G. z wnioskiem o dokonanie wpisu na listę radców prawnych w trybie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych.
Uchwałą z dnia [...] lutego 2006 r. Rada OIRP w G. odmówiła wpisania Pana D. Ż. na listę radców prawnych tej Izby.
Po rozpoznaniu odwołania Pana D. Ż., Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwałą z dnia [...] maja 2006 r. utrzymało w mocy powołaną uchwałę Rady OIRP w G. Po rozpoznaniu skargi Pana D. Ż., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia [...] listopada 2006 r. sygn. [...], uchylił wskazaną uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych.
WSA wskazał, iż podstawowym mankamentem uchylonej uchwały jest to, iż jej uzasadnienie nie spełnia wymogów art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Organ administracji winien był odnieść się do dokumentów załączonych do wniosku o wpis na listę radców prawnych oraz do innych okoliczności ustalonych w toku postępowania, takich jak: pozostawanie od kilku lat bez pracy i brak w tym okresie kontaktów z prawem, stan zdrowia skarżącego, wynik poprawkowego egzaminu sędziowskiego, opinie sędziów, u których skarżący odbywał praktyki w trakcie aplikacji sądowej, wizja skarżącego odnośnie formy wykonywania zawodu radcy prawnego.
Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwałą z dnia [...] marca 2007 r. uchyliło uchwałę Rady OIRP w G. z dnia [...] lutego 2006 r. i wpisało Pana D. Ż. na listę radców prawnych Izby Radców Prawnych w G. W dniu [...] lipca 2007 r. wskazana uchwała wraz z aktami osobowymi Pana D. Ż. wpłynęła do Ministerstwa Sprawiedliwości.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. Minister Sprawiedliwości sprzeciwił się wpisowi Pana D. Ż. na listę radców prawnych. W uzasadnieniu wskazał, że:
Pan D. Ż. odbył studia magisterskie na Uniwersytecie G. i w dniu [...] lipca 1986 r. uzyskał tytuł magistra prawa.
W okresie od 1 września 1992 roku do 1994 roku odbył pozaetatową aplikację sądową.
Na przeprowadzonym w dniach [...] września 1994 r. egzaminie sędziowskim Pan D. Ż. otrzymał ocenę niedostateczną.
Na przeprowadzonym w dniach [...] września 1995 r. poprawkowym egzaminie sędziowskim Pan D. Ż. otrzymał ocenę mierną.
W aktach osobowych Pana D. Ż. znajduje się 13 opinii wystawionych przez sędziów oraz prokuratora, u których odbywał on aplikację.
Z opinii Przewodniczącego Wydziału Penitencjarnego Sądu Wojewódzkiego w S. z dnia [...] kwietnia 1993 r. wynika, że opiniujący negatywnie ocenia predyspozycje do wykonywania zawodu sędziego z uwagi na trudności w nawiązywaniu kontaktów oraz zmienność nastroju.
Z opinii dwóch sędziów z Wydziału I Cywilnego Sądu Wojewódzkiego w S. z dnia [...] czerwca 1994 r. wynika, że całokształt przebiegu aplikacji sądowej w Wydziale i ujawnione cechy osobowości wystawiają Panu D. Ż. ocenę więcej niż dostateczną, aczkolwiek nie wydają się predystynować go do zawodu sędziego.
Z opinii sędziego Wydziału Karnego Sądu Wojewódzkiego w S. z dnia [...] kwietnia 1993 r. wynika, że aplikant nie wykazał się dostateczną znajomością prawa karnego materialnego i procesowego. Uwzględniając szybkość orientacji, umiejętność samodzielnego myślenia i podejmowania decyzji opiniujący nie znalazł wystarczających podstaw do pozytywnej oceny aplikanta.
W dalszych 10 opiniach opiniujący bądź uznawali, iż mają zbyt mało danych dla oceny przydatności aplikanta do wykonywania zawodu sędziego, bądź wystawiali aplikantowi oceny pozytywne, dostateczne lub mierne.
Z kwestionariusza osobowego oraz CV wynika, że Pan D. Ż. pracował w następujących firmach:
- - od dnia [...] stycznia 1987 r. do [...] maja 1985 r. - w P. "Ż." jako referent,
- - od [...] czerwca 1987 r. do [...] grudnia 1987 r. - w P. "S." w G. jako referent,
- - od [...] lutego 1988 r. do [...] września 1991 r. - w Sądzie Rejonowym w W. jako zawodowy kurator ds. nieletnich,
- - od [...] stycznia 1995 r. do [...] listopada 1995 r. - w Drugim Urzędzie Skarbowym w G. jako starszy referent; z opinii z dnia [...] listopada 1995 r., wystawionej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wynika, iż z uwagi na krótki okres zatrudnienia Pan D. Ż. nie podlegał okresowej ocenie kwalifikacyjnej urzędników państwowych,
- - od [...] lutego 1997 r. do [...] października 2000 r. - w "E." SA jako specjalista ds. umów; w aktach sprawy znajduje się pozytywna opinia zawodowa dot. Pana D. Ż., wystawiona w dniu [...] października 2000 r. przez Prokurenta "E." SA.
Nadto z oświadczenia z dnia [...] października 2005 r. wynika, że od [...] listopada 2000 r. Pan D. Ż. jest bezrobotny.
Podczas rozmowy kwalifikacyjnej, przeprowadzonej przez Komisję Rady OIRP w G., w dniu [...] lutego 2006 r., Pan D. Ż. podał, że od ponad 5 lat nie pracuje, pozostaje na utrzymaniu matki. Od czasu rozwiązania stosunku pracy z firmą E. nie ma żadnego kontaktu ze stosowaniem prawa. Potwierdził, że pozostaje pod stałą opieką psychiatryczną Akademii Medycznej w G. Codziennie zażywa leki przepisane mu w celu leczenia jego choroby i czuje się dobrze. Oświadczył także, że chciałby zostać radcą prawnym swojej Wspólnoty, swojego Kościoła, nie jest przygotowany do świadczenia pomocy prawnej na rynku usług prawniczych.
Przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych wskazuje, iż na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.
Zgodnie z stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego, zawartym w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. K 30/06 (Dz. U nr 206, poz. 1522): "art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z 6 lipca 1982 r. powołanej w punkcie 2, w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z 30 czerwca 2005 r. powołanej w punkcie 1, w zakresie, w jakim stwarza możliwość i dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest: niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji", przy czym przepis w opisanym zakresie stracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r.
W uzasadnieniu wyroku Trybunał wskazał m.in., iż "wadą art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą jest brak ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego, a nadto - nieokreślenie maksymalnego okresu, jaki upłynął od momentu złożenia - przez ubiegającego się o wpis na listę radców prawnych - innego niż radcowski egzaminu prawniczego. Dopuszcza to ubieganie się o wpis na listę przez osoby, które uzyskały przed wielu laty dyplom ukończenia wyższych studiów prawniczych i odbyły inną niż radcowska aplikację w całkowicie odmiennym systemie prawnym, bez jakiejkolwiek weryfikacji znajomości aktualnie obowiązującego prawa. Nadto umożliwia dostęp do zawodu radcy osobom bez jakiegokolwiek praktycznego doświadczenia prawniczego, w tym - profilującej umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem".
Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, iż Pan D. Ż. nie spełnił wymogu art. 25 ust. 1 pkt 2 o radcach prawnych, w brzemieniu nadanym cytowanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.
Po zdaniu egzaminu sędziowskiego w dniu [...] września 1995 r., kandydat nie wykazał się jakąkolwiek praktyką w wykonywaniu samodzielnego zawodu prawniczego.
Z opinii zawodowej wystawionej przez Prokurenta "E." SA, wynika, że w okresie pracy w tej firmie (od dnia [...] lutego 1997 r. do dnia [...] października 2000 r.) Pan D. Ż. pracował na stanowiskach specjalisty ds. umów oraz specjalisty ds. obsługi kontraktów. Do jego osiągnięć zawodowych należy zaliczyć opracowanie umowy menadżerskiej obsługi dużych kontraktów, bieżące opracowywanie obiektów umów oraz wstępne opiniowanie umów handlowych we współpracy z radcą prawnym.
Od listopada 2000 r. Pan D. Ż. pozostaje bez pracy, i jak przyznał podczas rozmowy kwalifikacyjnej, nie ma żadnego kontaktu ze stosowaniem prawa.
Z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika, że warunkiem wpisania osoby, która zdała egzamin prawniczy, na listę radców prawnych jest posiadanie odpowiedniego doświadczenia praktycznego, już po zdaniu tego egzaminu, jak też konieczność wykazania pozytywnego zweryfikowania znajomości aktualnie obowiązującego prawa.
Pan D. Ż. nie spełnił żadnego z tych warunków, nie wykazał się bowiem posiadaniem minimalnego doświadczenia praktycznego, jak też, z uwagi na pozostawanie od ponad 6 lat bez pracy i bez kontaktu ze stosowaniem prawa - brak jest możliwości pozytywnego zweryfikowania znajomości aktualnie obowiązującego prawa.
Podkreślić należy, iż Pan D. Ż. zdał egzamin sędziowski w terminie poprawkowym na ocenę mierną. Jest to oczywiście ocena potwierdzająca pozytywne zdanie egzaminu, ale ocena ta połączona z negatywnymi oraz słabymi ocenami przebiegu aplikacji oraz przydatności do wykonywania zawodu sędziego, każe uznać, iż kandydat nie uzyskał podczas aplikacji wystarczającej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych do wykonywania jakiegokolwiek samodzielnego zawodu prawniczego.
Brak owego doświadczenia, jak wskazano wyżej, nie został także uzupełniony w okresie od zdania egzaminu sędziowskiego do złożenia wniosku o wpis na listę radców prawnych.
Podobne stanowisko prezentuje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który w wyroku z dnia 30 czerwca 2006 r. sygn. VI SA/Wa 821/06 (LEX nr 213978) wskazał: "Złożenie w odległym czasie egzaminu prokuratorskiego i brak uzupełniania, pogłębiania wiedzy, brak świadomości nakazu jej pogłębiania na poziomie wymaganym przy należytym wykonywaniu zawodu radcy prawnego skutkuje negatywną oceną z punktu widzenia przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, tj. nieskazitelności charakteru i wynikającej z niego możliwości prawidłowego wykonywania zawodu".
Podczas rozmowy kwalifikacyjnej Pan D. Ż. oświadczył, że chciałby zostać radcą prawnym swojej Wspólnoty, swojego Kościoła, nie jest przygotowany do świadczenia pomocy prawnej na rynku usług prawniczych.
Tymczasem ustawa o radcach prawnych nie przewiduje możliwości nadania uprawnień radcy prawnego w ograniczonych do określonej kategorii sprawy lub podmiotów zakresie. Skoro zaś kandydat nie jest przygotowany do świadczenia pomocy prawnej na rynku usług prawniczych, oświadczenie takie także stanowi przeciwwskazanie do dokonania wpisu.
Podsumowując stwierdzić należy, iż Pan D. Ż. nie spełnia przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, tj. nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Pan D. Ż. zwanej dalej skarżącym.
W skardze domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Decyzji zarzucił:
- 1. Naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 77 § 1, art. 7 i art. 80 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy, dokonaniu błędnej oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego i ustaleniu, że nie spełnia warunków do wykonywania do wykonywania zawodu radcy prawnego.
- 2. Naruszenie przez Ministra Sprawiedliwości wskutek wniesienia sprzeciwu od wpisania skarżącego na listę radców prawnych, zasady z art. 2 Konstytucji RP demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
W uzasadnieniu wskazał, że:
Z jednej strony Minister Sprawiedliwości potwierdza, że skarżący zdał egzamin sędziowski, jednocześnie wskazując, że nie uzyskał dostatecznej wiedzy teoretycznej i umiejętności praktycznych, co zdaniem skarżącego się wyklucza.
Skarżący wskazał, że praca na stanowisku specjalisty ds. umów oraz specjalisty ds. obsługi kontraktów w jego ocenie można traktować jako istotne okoliczności, które wskazują na dobre przygotowanie do wykonywania obowiązków radcy prawnego.
Podkreślił, że wszystkie posiadane przez niego opinie akceptują jego zaangażowanie w pracę, solidność i odpowiedzialność. Podkreślił, że Minister w swoim sprzeciwie nie uwzględnił faktu, iż skarżący leczy się na depresję co było znane organowi. Skarżący ponadto szczegółowo ustosunkował się do opinii związanych z przebiegiem jego kariery zawodowej.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.
Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy).
W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona niezasadna. Na wstępie należy zauważyć, że decyzja o wpisie na listę radców prawnych ma charakter konstytutywny, a więc w dacie jej wydania bierze się pod uwagę przepisy obowiązujące w tym czasie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonego sprzeciwu był art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) w związku z jej art. 24 ust. 1 pkt 5. Stosownie do wymienionego art. 25 ust. 1 pkt 2 tej ustawy wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, adwokacki lub notarialny. Przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. (sygn. akt K 30/06) został uznany za niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim stwarzał możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazały się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym.
Minister Sprawiedliwości uznał, że D. Ż. wymaganej (odpowiedniej) praktyki nie miał, tj. praktyki, określonej w art. 4 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, do wykonywanie zawodu radcy prawnego polegającej na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe.
Skarżący bowiem po złożeniu poprawkowego egzaminu sędziowskiego w dniu [...] września 1995 r. nie wykazał się jakąkolwiek praktyką w wykonywaniu samodzielnego zawodu prawniczego co Minister szczegółowo uzasadnił. Ponadto Minister wskazał, że w jego ocenie skarżący nie spełnia przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych tj. nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu, radcy prawnego, a także podkreślił, że przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy stracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r. w zakresie w jakim stwarzał możliwości dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym gdyż jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP.
Zdaniem Sądu ta argumentacja organu administracji miała by istotne znaczenie w sprawie, gdyby nie rozstrzygnięcie Trybunału zawarte w punkcie II wspomnianego wyroku, w którym Trybunał orzekł, iż "Przepisy powołane w części I w punktach 2, 3, 4, 7, 9 oraz 10 tracą moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r.".
Zgodnie z tym rozstrzygnięciem po dniu 31 grudnia 2006 r. przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych stracił moc obowiązującą co oznacza, iż po tej dacie osoby, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, adwokacki lub notarialny, bez względu na okres praktyki, nie mogły zostać wpisane na listę radców prawnych, jeżeli nie odbyły aplikacji radcowskiej i nie złożyły egzaminu radcowskiego. Wyjątek od tej zasady pozostawiono w art. 25 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, który dotyczy profesorów i doktorów habilitowanych nauk prawnych. Osoby te mogą być nadal wpisywane na listę radców prawnych bez odbycia aplikacji i zdania egzaminu radcowskiego.
Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu omawianego wyroku zwrócił uwagę na konieczność znowelizowania ustawy o radcach prawnych, jednakże do chwili obecnej noweli takiej Sejm nie uchwalił. W związku z tym, zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, po dniu 31 grudnia 2006 r. na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto:
- 1) ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej,
- 2) (skreślony),
- 3) korzysta w pełni z praw publicznych,
- 4) ma pełną zdolność do czynności prawnych,
- 5) jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego,
- 6) odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację radcowską i złożył egzamin radcowski, z zastrzeżeniem art. 25 ust. 2.
D. Ż. złożył wniosek o wpis na listę radców prawnych w dniu [...] września 2005 r., tj. w dacie gdy art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych był obowiązujący. Następnie został on uznany za niekonstytucyjny mocą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. K 30/06. Jednakże organy administracji, zgodnie z powołanym wyrokiem, mogły do dnia 31 grudnia 2006 r. badać, czy kandydat spełniał przesłankę odpowiedniej praktyki, ponieważ Trybunał odroczył do tej daty utratę mocy obowiązującej, między innymi art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. Uchwała w sprawie wpisu D. Ż. na listę radców prawnych, podjęta została [...] marca 2007 r., a więc kiedy przepis, na podstawie którego dokonano rozstrzygnięcia już utracił moc obowiązującą. Sprzeciw Ministra Sprawiedliwości również został wydany po dniu 31 grudnia 2006 r. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, iż zgodnie z art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są działać wyłącznie na podstawie przepisów prawa, a więc w dacie podejmowania wszystkich uchwał przez samorząd radcowski oraz wydania sprzeciwu wpis na listę radców prawnych skarżącego mógł zostać dokonany jedynie na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.
Biorąc powyższe pod rozwagę na zasadzie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.