Uzasadnienie
A. S. (dalej skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej.
W dniu [...] lipca 2013 r. skarżący uiścił wpis sądowy od skargi w kwocie 120 zł (dowód wpłaty [...]). Natomiast w dniu [...] lipca 2013 r. złożył (na urzędowym formularzu PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy, żądając zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że w wypadku drogowym (który miał miejsce [...] listopada 2012 r.) uległ zniszczeniu majątek jego firmy w postaci zespołu pojazdów (ciągnika siodłowego z naczepą), w wyniku czego utracił możliwość zarobkowania.
Z informacji podanych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z nadesłanych do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1738/13 (w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego) dokumentów wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną i dwojgiem małoletnich dzieci. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący w ubiegłym roku poniósł stratę w wysokości 68.561,26 zł przy przychodzie w kwocie 136.978,23 zł i kosztach uzyskania przychodów w wysokości 205.539,49 zł (vide zeznanie podatkowe skarżącego za 2012 r. [...] w aktach sprawy VI SA/Wa 1738/13). W okresie od dnia [...] lutego 2013 r. do dnia [...] sierpnia 2013 r. skarżący był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako bezrobotny bez prawa do zasiłku (vide zaświadczenie z dnia [...] sierpnia 2013 r. w aktach sprawy VI SA/Wa 1738/13). Małżonka skarżącego jest zatrudniona na stanowisku nauczyciela za miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 2.273,98 zł netto (vide zaświadczenie pracodawcy z dnia [...] sierpnia 2013 r., zeznanie podatkowe żony skarżącego za 2012 r. [...], z którego wynika, iż w roku ubiegłym osiągnęła dochód w kwocie 43.225,16 zł przy przychodzie w wysokości 43.225,16 zł – w aktach sprawy VI SA/Wa 1738/13). Cały majątek skarżącego i jego rodziny wyczerpuje lokal mieszkalny o powierzchni 38 m kw.
Do miesięcznych wydatków czteroosobowej rodziny skarżącego należą m.in.: opłata za mieszkanie – 347,25 zł (vide zawiadomienie wspólnoty mieszkaniowej z dnia [...] czerwca 2013 r. o wysokości miesięcznych zaliczkowych opłat obowiązujących od 1 lipca 2013 r. - w aktach sprawy VI SA/Wa 1738/13), opłata za energię elektryczną – ok. 180 zł (vide faktury za energię elektryczną w aktach sprawy VI SA/Wa 1738/13), opłata za gaz – 42,10 zł (vide faktury za gaz w aktach sprawy VI SA/Wa 1738/13).
Skarżący przedłożył również do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1738/13 wyciąg z rachunku bankowego należącego do niego i jego małżonki za okres od [...] czerwca 2013 r. do [...] sierpnia 2013 r., na którym saldo końcowe zamknęło się w kwocie 794,50 zł. Analiza transakcji dokonywanych na ww. rachunku wskazuje, iż rodzina skarżącego korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] w postaci zasiłku rodzinnego i świadczenia opiekuńczego.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2009 r. (sygn. akt II OZ 822/09), udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym.
Mając na uwadze stały miesięczny dochód czteroosobowej rodziny skarżącego w postaci wynagrodzenia jego żony za pracę w wysokości 2.273,98 zł netto w kontekście zwykłych potrzeb życiowych tej rodziny (w tym wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania wynoszących ok. 570 zł), a także okoliczność, iż rodzina skarżącego korzysta ze świadczeń z zakresu pomocy społecznej, stwierdzić należy, że skarżący nie ma możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności w bieżących wydatkach celem pokrycia kosztów postępowania sądowego. Nie sposób bowiem oczekiwać czynienia oszczędności od osoby, której dochody wystarczają jedynie na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych (tak też Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 890/04).
Tym samym uznać należy, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a w konsekwencji zasadnym będzie przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 120 zł uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi.
W tym miejscu podkreślić należy, że postanowienie o przyznaniu prawa pomocy ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex nunc, tzn. od daty wniesienia wniosku. Nie działa ono zatem z mocą wsteczną, lecz obejmuje swoim zakresem wszelkie przyszłe i potencjalne koszty sądowe, w tym również te opłaty sądowe, które mogą być następstwem zmian w obowiązującym ustawodawstwie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/04 oraz z dnia 15 czerwca 2011 roku, sygn. akt II FZ 194/11, a także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA/Wr 2578/02 – publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; B. Dauter [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 248; J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Komentarz, Warszawa 2008, s. 578; T. Woś, [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 630-631). Prawo pomocy nie przysługuje z urzędu. Nie jest ono sytuacją faktyczną, ale aktem konwencjonalnym, tak jak rozstrzygnięcie Sądu wywołuje skutek w sferze prawnej. Skutek taki działa prospektywnie, tzn. obejmuje teraźniejsze i przyszłe zdarzenia lub okoliczności sprawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 635/10, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.