Uzasadnienie
Decyzją z [...] listopada 2009 r. Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 71k § 3 ustawy z 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 oraz z 2009 r. Nr 37, poz. 286), po rozpatrzeniu odwołania K. R. (dalej jako skarżąca) od uchwały Nr [...] z [...] września 2009 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację notarialną, utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę.
Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie sprawy.
[...] września 2009 r. skarżąca przystąpiła do egzaminu wstępnego na aplikację notarialną. Uchwałą wskazaną powyżej ustalono negatywny wynik tego egzaminu. W jej uzasadnieniu podniesiono, że skarżąca pomimo uzyskania z testu 110 punktów naruszyła zasady egzaminowania, a w szczególności zasady kodowania poprzez umieszczenie swojego nazwiska na karcie odpowiedzi w sposób umożliwiający identyfikację.
W odwołaniu od powyższej uchwały skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i wydanie decyzji orzekającej co do istoty sprawy, tj. stwierdzającej, że uzyskała pozytywny wynik z egzaminu wstępnego na aplikację notarialną, zaskarżonej uchwale zarzuciła:
- 1. naruszenie art. 7 Konstytucji w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie uchwały bez podstawy prawnej tj. której rozstrzygnięcie nie jest oparte na przepisie prawa powszechnie obowiązującego,
- 2. rażące naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie w odniesieniu do rozstrzygnięcia art. 71j § 3 ustawy Prawo o notariacie i bezpodstawne przyjęcie, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu na aplikację notarialną w sytuacji, gdy uzyskała 110 punktów z testu,
- 3. naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz nieuwzględnienie słusznego interesu odwołującej się,
- 4. naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, poprzez podjęcie uchwały o uzyskaniu negatywnego wyniku z egzaminu na aplikację notarialną w sytuacji gdy zgodnie z art. 71j § 3 ustawy Prawo o notariacie Pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów,
- 5. błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na wynik sprawy, poprzez przyjęcie, że skarżąca naruszyła zasady kodowania w sytuacji, gdy zgodnie z § 12 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 czerwca 2009 r. odwołująca prawidłowo zamieściła oznaczenie kodowe oraz podpisała się na karcie odpowiedzi nazwiskiem, w sytuacji gdy umieściła ona "parafę".
Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, wskazaną na wstępie decyzją, Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia wskazał, że z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez członków Komisji Kwalifikacyjnej, zaś wszystkie pytania testowe zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź.
Organ podkreślił, że naczelną zasadą egzaminów wstępnych, w tym na aplikację notarialną jest przeprowadzanie tych egzaminów z zachowaniem zasady anonimowości poprzez kodowanie prac. Niedozwolone jest zatem umieszczenie imienia bądź nazwiska na innych dokumentach związanych z egzaminem, niż czysta kartka, którą umieszcza się w kopercie, zakleja i oddaje członkom Komisji Kwalifikacyjnej. Umieszczenie imienia bądź nazwiska na innych dokumentach związanych z egzaminem, prowadzi – w ocenie organu – do złamania reguł egzaminu i skutkować musi ustaleniem negatywnego wyniku egzaminu wstępnego, niezależnie od ilości uzyskanych punktów.
Skarżąca umieściła jeden człon nazwiska na karcie odpowiedzi, przez co umożliwiła identyfikację jej osoby już w trakcie sprawdzania tego dokumentu przez członków Komisji Kwalifikacyjnej, a zatem niezgodnie z obowiązującymi przepisami. Naruszyła tym samym podstawowe reguły przeprowadzania egzaminu wstępnego na aplikacje notarialną, a dotyczące zasad kodowania prac. Okoliczność, że na karcie odpowiedzi znalazł się tylko jeden człon nazwiska skarżącej – zdaniem organu – nie zmienia faktu, że choć skarżąca ma nazwisko dwuczłonowe, to posługiwanie się w takiej sytuacji jednym członem jest powszechnie akceptowane, a przy tym w zupełności wystarczające do zidentyfikowania jej osoby. Na egzaminie wstępnym nie było bowiem innego zdającego, który nosiłby taki sam człon nazwiska, tj. "R.".
Organ przyznał, że przepisy Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego i notarialnego nie regulują w sposób pozytywny stanu faktycznego odnoszącego się do umieszczenia nazwiska kandydata w innym miejscu, niż na karcie papieru wkładanej do koperty. Jednakże w ocenie organu istotne naruszenie zasad kodowania musi prowadzić do ustalenia negatywnego wyniku egzaminu.
W skardze na powyższą decyzję, która wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca wnosząc o:
- 1. uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości i poprzedzającej ją uchwały Komisji Egzaminacyjnej w całości,
- 2. zbadanie sprawy z urzędu pod kątem nieważności uchwały nr [...] z [...] września 2009 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. i decyzji Ministra Sprawiedliwości z [...] listopada 2009 r. oraz
- 3. zasądzenie zwrotu kosztów procesu, zaskarżonej decyzji zarzuciła:
- 1. naruszenie art. 7 Konstytucji w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie przez organ II i I instancji decyzji i uchwały bez podstawy prawnej tj. której rozstrzygnięcie nie jest oparte na przepisie prawa powszechnie obowiązującego,
- 2. rażące naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie w odniesieniu do rozstrzygnięcia art. 71j § 3 ustawy Prawo o notariacie i bezpodstawne przyjęcie, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu na aplikację notarialną w sytuacji, gdy uzyskała 110 punktów z testu,
- 3. naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz nieuwzględnienie słusznego interesu odwołującej się,
- 4. naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, poprzez podjęcie decyzji i wcześniejszej uchwały o uzyskaniu negatywnego wyniku z egzaminu na aplikację notarialną, w sytuacji gdy zgodnie z art. 71j § 3 ustawy Prawo o notariacie Pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów,
- 5. błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na wynik sprawy, poprzez przyjęcie, że skarżąca naruszyła zasady kodowania w sytuacji, gdy zgodnie z § 12 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 czerwca 2009 r. odwołująca prawidłowo zamieściła oznaczenie kodowe oraz że podpisała się na karcie odpowiedzi nazwiskiem, w sytuacji gdy umieściła ona "parafę" oraz błąd w ustaleniach, że zamieszczenie parafy miało wpływ na wynik egzaminu w sytuacji gdy takiego wpływu nie miało.
W uzasadnieniu powyższych zarzutów skarżąca zaakcentowała, że ani przepisy Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 2 czerwca 2009 r., ani przepisy ustawy Prawo o notariacie nie przewidują sankcji za naruszenie stwierdzone przez organ. W jej ocenie skutek w postaci zniweczenia bliżej nieokreślonej zasady anonimowości nie może stanowić podstawy rozstrzygnięcia. Skarżąca zaakcentowała, że nie istnieje żaden przepis powszechnie obowiązującego prawa, z którego wynikałaby sankcja za naruszenie zasady kodowania na egzaminie notarialnym – orzeczenia o negatywnym wyniku egzaminu wstępnego. Podkreśliła również, że zasada kodowania nie jest ustawowo zdefiniowana, a prawidłowe kodowanie sprowadza się do właściwego oznaczenia kodowego.
W ocenie skarżącej identyfikacja osoby wyłącznie po parafie, nawet jeżeli stanowi ona człon nazwiska, jest praktycznie niemożliwa. Skarżąca zauważyła przy tym, że powszechnie przyjętą zasadą korygowania swoich błędów jest umieszczanie podpisu (parafy) przy skreśleniach. Przepisy nie przewidują natomiast sankcji za zmianę zakreślonej odpowiedzi w postaci wskazania wyniku za negatywny. Zdaniem skarżącej w sprawie nie zostało wyjaśnione, jaki skutek opatrzenia parafą dwóch korekt mogło mieć wpływ na wynik egzaminu. W jej ocenie nie miało to żadnego wpływu, albowiem obliczenie wyniku z testu polega na prostym przyłożeniu szablonu i policzeniu prawidłowych odpowiedzi. W ocenie tej nie ma miejsca na jakąkolwiek uznaniowość.
W odpowiedzi na skargę organ wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał w całości swoją dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Dokonując oceny zasadności wniesionej przez K. R. skargi od decyzji Ministra Sprawiedliwości Sąd doszedł do przekonania, że skarga ta zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 71 § 1 Prawa o notariacie nabór na aplikację notarialną przeprowadza się w drodze egzaminu wstępnego na aplikację notarialną. Po przeprowadzeniu egzaminu wstępnego Komisja Egzaminacyjna ustala wynik kandydata w drodze uchwały (art. 71k § 1 ww. ustawy). Wynik egzaminu może być pozytywny i negatywny i ustawa Prawo o notariacie precyzuje, w jakich sytuacjach otrzymuje się określony wynik. Pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów (art. 71j § 3 Prawa o notariacie). Natomiast podstawę do wyniku negatywnego stanowi postanowienie o wykluczeniu podjęte przez przewodniczącego komisji kwalifikacyjnej (art. 71i § 6 omawianej ustawy). Do wykluczenia z egzaminu wstępnego kandydata dochodzi, gdy podczas egzaminu wstępnego korzysta on z pomocy innej osoby, posługuje się niedozwolonymi materiałami lub urządzeniami, pomaga pozostałym kandydatom lub w inny sposób zakłóca przebieg egzaminu wstępnego (art. 71i § 4 ww. ustawy).
Analiza powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że wyliczenie w nim zawarte stanowi katalog zamknięty, co w konsekwencji oznacza, że tylko w przypadku zaistnienia sytuacji określonej w tym przepisie Komisja Kwalifikacyjna uprawniona jest do wydania uchwały o negatywnym wyniku z egzaminu wstępnego. Przy takiej redakcji przepisów ustawy Prawo o notariacie, dotyczących ogólnie ujmując egzaminu wstępnego na aplikacją notarialną, brak jest bowiem podstaw do stosowania ich wykładni rozszerzającej i przyjęcia, jak czyni to organ, że istotne naruszenie zasad kodowania musi prowadzić do ustalenia negatywnego wyniku egzaminu wstępnego.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie dopuściła się przewidzianych w ww. przepisie nieprawidłowości, nie zaistniał zatem stan faktyczny uprawniającej do wykluczenia skarżącej z egzaminu wstępnego, a następczo Komisję Kwalifikacyjną do ustalenia negatywnego wyniku z egzaminu wstępnego skarżącej.
Konsekwencje odnoszące się do naruszenia zasad kodowania zostały określone w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 2 czerwca 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej oraz przeprowadzenia egzaminu wstępnego i notarialnego (Dz. U. Nr 84, poz. 708).
W § 12 ust. 2 ww. Rozporządzenia podane zostały zasady kodowania zestawów pytań testowych, kart odpowiedzi indywidualnym kodem. Natomiast w ust. 3 tego przepisu przewidziano, iż nie podlega ocenie Komisji Kwalifikacyjnej karta odpowiedzi bez prawidłowo zamieszczonego oznaczenia kodowego. Skarżąca o powyższych zasadach została pouczona przed przystąpieniem do egzaminu.
W sprawie niesporne jest, że skarżąca na karcie odpowiedzi zamieściła prawidłowo oznaczenie kodowe i dlatego też jej karta odpowiedzi została poddana ocenie.
Skarżąca natomiast, wbrew regule przestawionej w § 13 ust. 2 ww. rozporządzenia, dokonała zmiany zakreślonej odpowiedzi w pytaniu nr 28 i 55. Za pytania te nie otrzymała punktów, co wynikało również i z tego, że udzielone przez skarżącą odpowiedzi były nieprawidłowe. Przy odpowiedziach na powyższe pytania skarżąca korygując swoje błędy umieściła przy skreśleniach parafę.
W ocenie Sądu z § 12 ww. Rozporządzenia jednoznacznie wynika, że jedną z zasad egzaminu na aplikację notarialną jest zasada anonimowości, która przez skarżącą została naruszona. Wbrew bowiem twierdzeniom skargi parafy uczynione przez skarżącą na karcie odpowiedzi pozwalały na odczytanie pierwszego członu jej nazwiska, a w konsekwencji na "rozszyfrowanie" osoby wypełniającej dany test jeszcze przed sprawdzeniem wszystkich kart odpowiedzi. W okolicznościach niniejszej sprawy nie można jednak uznać, że to naruszenie zasad egzaminu wstępnego na aplikację miało jakikolwiek wpływ na jego wynik. Wpływ taki nie został przez organ wykazany. Sprawdzenie testu konkursowego pozbawione jest elementu uznaniowości. Odpowiedź, aby być uznana za prawidłową przez Komisję Kwalifikacyjną musi być zgodna z kluczem odpowiedzi, którym komisja dysponuje. Skarżącej zaliczono 110 takich prawidłowych odpowiedzi i wynik ten jest niezależny od ujawnienia przez skarżącą swoich danych osobowych. Jest to wynik obiektywny, wskazany przez dwóch członków komisji sprawdzających niezależnie od siebie test skarżącej i niezakwestionowany przez organ.
W tych okolicznościach nie zaistniały zatem przesłanki do przyjęcia, że skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu wstępnego na aplikację notarialną, skoro nie została ona wykluczona z egzaminu wstępnego, co stanowi podstawę uchwały o negatywnym wyniku z tegoż egzaminu i skoro pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów.
Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako p.p.s.a.) orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zostało wydane na podstawie art. 152 p.p.s.a, zaś o kosztach postępowania obejmujących uiszczony wpis sądowy, koszty zastępstwa prawnego i opłatę skarbową od pełnomocnictwa Sąd orzekł w myśl art. 200 p.p.s.a.