Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] lipca 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w [...] o wydanie decyzji obejmującej A. Z. (dalej: uczestnik) obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym w okresach: od [...] czerwca 2008 r. do [...] czerwca 2008 r., od [...] lipca 2008 r. do [...] lipca 2008 r., od [...] sierpnia 2008 r. do [...] sierpnia 2008 r., od [...] września 2008 r. do [...] września 2008 r., od [...] października 2008 r. do [...] października 2008 r., od [...] października 2008 r. do [...] października 2008 r., od [...] listopada 2008 r. do [...] listopada 2008 r., od [...] grudnia 2008 r. do [...] grudnia 2008 r., od [...] stycznia 2009 r., do [...] stycznia 2009 r., od [...] lutego 2009 r. do [...] lutego 2009 r. i od [...] czerwca 2009 r. do [...] czerwca 2009 r. ZUS wskazał ponadto, iż płatnik składek V. Sp. z o. o. z siedzibą w [...] (dalej: płatnik, skarżąca) nie dokonał zgłoszenia uczestnika do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartych umów cywilnoprawnych w ww. okresach. Jednocześnie we wniosku wskazano, iż uczestnik posiadał inny tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.
Do akt sprawy zostały załączone kopie umów o dzieło zawarte między płatnikiem a uczestnikiem.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. zawiadomiono uczestnika o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu pozostawania osobą wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia.
Decyzją z dnia [...] września 2011 r., nr [...]na postawie art. 109 ust. 1 w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą o świadczeniach" Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w [...] uznał, iż uczestnik postępowania podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia w okresach: od [...] czerwca 2008 r. do [...] czerwca 2008 r., od [...] lipca 2008 r. do [...] lipca 2008 r., od [...] sierpnia 2008 r. do [...] sierpnia 2008 r., od [...] września 2008 r. do [...] września 2008 r., od [...] października 2008 r. do [...] października 2008 r., od [...] października 2008 r. do [...] października 2008 r., od [...] listopada 2008 r. do [...] listopada 2008 r., od [...] grudnia 2008 r. do [...] grudnia 2008 r., od [...] stycznia 2009 r., do [...] stycznia 2009 r., od [...] lutego 2009 r. do [...] lutego 2009 r. i od [...] czerwca 2009 r. do [...] czerwca 2009 r.
W odwołaniu od powyższej decyzji płatnik wniósł o jej zmianę poprzez stwierdzenie, iż skarżąca nie jest zobowiązana do opłacenia składek zdrowotnych za uczestnika bądź uchylenie decyzji w całości i umorzenie postępowania.
Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ustawy o świadczeniach umorzył postępowanie odwoławcze. W uzasadnieniu organ wskazał, iż stronami postępowania, w wyniku którego została wydana zaskarżona decyzja był uczestnik (którego decyzja dotyczyła) i Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] (na wniosek którego zostało wszczęte postępowanie). Decyzja ta nie nakładała natomiast na płatnika obowiązku odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne. Należało zatem uznać, iż decyzja ta nie dotyczy interesu prawnego skarżącej. W postępowaniu przed organami Narodowego Funduszu Zdrowia płatnik nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a., a ponadto skarżąca nie wykazała w odwołaniu na czym miało polegać naruszenie jej interesu prawnego, co pozwalałoby uznać ją za stronę postępowania. Wystąpienie natomiast z odwołaniem przez podmiot nie będący stroną prowadzonego postępowania czyni postępowanie odwoławcze bezprzedmiotowym i uzasadnia umorzenie postępowania.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie ora zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Decyzji Prezesa NFZ skarżąca zarzuciła naruszenie:
- - art. 28 k.p.a. w zw. z art. 106 ustawy o świadczeniach poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że skarżąca, jako płatnik, nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu decyzji w sprawie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym uczestnika, a tym samym nie jest stroną postępowania,
- - art. 85 ust. 4 w zw. z art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skarżąca jako płatnik składek ma wyłącznie interes faktyczny, a nie prawny w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym,
- - art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 106 ustawy o świadczeniach poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie i umorzenie postępowania, w sytuacji gdy w przedmiotowej sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające uznanie postępowania za bezprzedmiotowe.
W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż posiada interes prawny w przedmiotowej sprawie, gdyż jej rozstrzygnięcie dotyczy sfery prawnej uczestnika jako ubezpieczonego i skarżącej jako płatnika składek. Objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym uczestnika skutkowało tym, że skarżąca uzyskała status płatnika, a to automatycznie nałożyło na nia szereg obowiązków, m. in. w zakresie obliczenia, pobrania i odporwadzenia skladek. Pozbawienie statusu strony na obecnym etapie będzie natomiast ograniczało możliwość obrony jej praw w toku postępowania cywilnego dotyczącego wymierzenia i pobrania składek na ubezpieczenie zdrowotne.
Skarżąca wskazała ponadto, iz w dotychczasowym postępownaiu była traktowana przez organ I instancji jak strona, tj. organ doręczał jej wszelką korespondencję, wzywał do przedstawienia stostownych dokumentów, pouczył o możliwości brania czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W piśmie z dnia [...] marca 2012 r. Skarżąca podtrzymała zarzuty, twierdzenia i wniosku zawarte w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej zwana p.p.s.a.
Zdaniem Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie.
Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Treścią pojęcia "interes prawny" jest prawo podmiotowe rozumiane jako przyznanie przez przepis prawa konkretnych korzyści, które można realizować w postępowaniu administracyjnym. Cechami tego "interesu" jest to, że jest on konkretny, indywidualny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 października 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1876/05).
Oznacza to, że podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki nie ma przymiotu strony w świetle art. 28 kpa. Podkreślenia wymaga, iż istnienie interesu prawnego jest przesłanką obiektywną, która nie zależy od inicjatywy procesowej uprawnionego. Organ stwierdzając interes prawny danego podmiotu winien zawiadomić go i dopuścić do udziału w postępowaniu.
Oceniając interes prawny skarżącej do uczestnictwa w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym A. Z., należy więc brać pod uwagę przepisy prawa materialnego określające czy i jaki status prawny ma skarżąca w sprawie dotyczącej ubezpieczenia zdrowotnego wyżej wymienionego.
Należy zauważyć, iż zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia.
W myśl zaś art. 69 ust. 1 omawianej ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.
Zgodnie z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia /.../ składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego zamawiający.
Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 omawianej ustawy osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca.
Natomiast zgodnie z art. 87 ust. 4 pkt 1 ww. ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, przekazuje je do centrali Funduszu (art. 87 ust. 6 ustawy o świadczeniach).
Z uregulowań powyższych wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stwierdzenie w drodze decyzji podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż stawia go w pozycji płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem.
Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Wskazać należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa jednak na sfery prawne dwóch podmiotów: zleceniodawcy jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego.
Zleceniodawca staje się płatnikiem składek, zaś ubezpieczony zgodnie z art. 85 ust. 5 ustawy o świadczeniach staje się zobowiązanym do sfinansowania składki. Zatem obie strony umowy zlecenia tj. ubezpieczony i płatnik składek mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 99/10).
Na marginesie tylko wskazać należy, że interes prawny płatnika do występowania w charakterze strony jest niekwestionowany w sprawach podatkowych oraz w sprawach dotyczących ubezpieczeń społecznych. Brak jakichkolwiek podstaw, aby uznać, iż w sprawach dotyczących ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu pozycja płatnika składek była odmienna.
Z omawianych względów Sąd uznał, że organ z pominięciem powyższych uregulowań prawa materialnego wadliwie ocenił brak interesu prawnego skarżącej do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym uczestnika. Skarżąca dysponuje prawem refleksowym wynikającym z ustalenia obowiązku w/w podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego i wpływu tego ustalenia w sferę obowiązków skarżącej jako płatnika składek w postępowaniu zmierzającym do wydania decyzji w tym zakresie.
Zatem błędne jest rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania odwoławczego.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ drugiej instancji rozpozna merytorycznie odwołanie skarżacej od decyzji organu I instancji.
Mając na uwadze powyższe działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.
O niewykonywaniu uchylonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.
O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 200 p.p.s.a.