Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej. W dniu [...] lutego 2011 r. skarżący nadał w urzędzie pocztowym wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz (złożony na urzędowym formularzu PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący powołał się na trudną sytuację finansową. Wskazał, że jego dochody oraz dochody jego małżonki pozwalają tylko na zabezpieczenie bieżących wydatków, a nie ma innej osoby, na której wsparcie finansowe mógłby liczyć.
Z informacji zawartych we wniosku oraz z nadesłanych do akt sprawy dokumentów wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i 8-letnim synem. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą (taksówka osobowa), z której miesięczny dochód oszacował na kwotę 4.000 zł brutto (1.300 zł – 1.500 zł netto). Decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego W. [...] we W. z dnia [...] stycznia 2011 r. [...] wskazuje, że stawka karty podatkowej na rok podatkowy 2011 wynosi 233 zł miesięcznie. Małżonka skarżącego jest zatrudniona w zakładzie fryzjerskim w wymiarze ½ etatu za wynagrodzeniem w wysokości 693 zł miesięcznie (zaświadczenie pracodawcy [...]). Łączny dochód miesięczny rodziny, według oświadczenia skarżącego, oscyluje na poziomie 1.800 zł – 2.000 zł netto.
Jako składniki majątku skarżący wymienił mieszkanie o powierzchni 40 m kw (obciążone kredytem hipotecznym) oraz samochód marki [...], rok produkcji: 1999.
Na miesięczne wydatki rodziny składają się: czynsz za lokal mieszkalny – ok. 270 zł, rata spłaty kredytu mieszkaniowego – ok. 500 zł, opłata za energię elektryczną – ok. 100 zł, opłata za telefon – ok. 120 zł, opłata za internet – ok. 100 zł, ubezpieczenie – ok. 160 zł. Powyższe wydatki (wynoszące łącznie 1.250 zł) znajdują odzwierciedlenie w wyciągach z rachunku bankowego należącego do małżonków (przedstawionych za okres od [...] grudnia 2010 r. do [...] lutego 2011 r. [...]), na którym to rachunku saldo końcowe było ujemne.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319).
Na wstępie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy służy realizacji dostępu do Sądu oraz profesjonalnego prowadzenia sprawy dla osób, które ze względu na ciężką sytuację majątkową i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Przyznanie prawa pomocy, czyli tzw. "prawo ubogich" powinno być jednak traktowane jako wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego uzasadniony szczególnie ciężkimi warunkami materialnymi. W tym miejscu należy zaznaczyć, że "konieczne utrzymanie" nie oznacza sytuacji materialnej subiektywnie ocenionej przez wnioskodawcę jako zadowalającej, lecz obiektywną możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, takich jak opłaty za mieszkanie, żywność, lekarstwa niezbędne w procesie leczenia. Dopiero, gdy nie jest możliwe uzyskanie dodatkowych środków finansowych, jak też gdy poczynienie oszczędności musiałoby odbyć się kosztem wspomnianych koniecznych potrzeb, Sąd (referendarz sądowy) zobligowany jest przyznać stronie prawo pomocy. W takim bowiem przypadku rozstrzygnięcie to jest niezbędne dla ochrony praw strony, a odmowa oznaczałaby w praktyce pozbawienie jej zagwarantowanego w Konstytucji prawa do Sądu.
Analizując warunki rodzinne i majątkowe skarżącego pod kątem powyższych kryteriów, stwierdzić należy, iż nie znajduje się on w tak wyjątkowo trudnej sytuacji, że pomimo największych wysiłków poczynionych w celu zgromadzenia odpowiednich środków nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Co więcej, z akt sprawy wynika, iż skarżący pokrywał koszty sądowe - uiścił bowiem wpis od skargi w wysokości 120 zł (dowód wpłaty [...]). Dlatego należy uznać, że skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek, stan rodzinny i majątkowy skarżącego pozwala na poniesienie ewentualnych dalszych opłat sądowych w niniejszej sprawie (takich jak opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem sporządzonym na żądanie strony – 100 zł, wpis od skargi kasacyjnej – również 100 zł). Nie można jednak pominąć okoliczności, iż koszty zastępstwa procesowego z pewnością będą przewyższać opłaty sądowe. Wobec powyższego, mając na względzie aktualne dochody skarżącego i jego małżonki, stwierdzić należy, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a zatem spełnia przesłanki częściowego przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jego warunki materialne przekraczają bowiem spełnienie żądań finansowych wybranego pełnomocnika i z tej przyczyny konieczne jest przyznanie skarżącemu adwokata z urzędu w celu stworzenia możliwości odpowiedniej obrony interesów przed Sądem.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.