Uzasadnienie
Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] sierpnia 2004 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, po rozpoznaniu odwołania M. M., zwanego dalej "skarżącym", od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] maja 2004 r., odmawiającej wznowienia postępowania w sprawie wpisu na listę aplikantów adwokackich, utrzymało w mocy uchwałę organu I instancji.
W świetle akt sprawy Okręgowa Rada Adwokacka w [...], po przeprowadzeniu konkursu na aplikację adwokacką, działając w oparciu o Regulamin w sprawie zasad przeprowadzania konkursu na aplikantów adwokackich, uchwałą z dnia [...] lutego 2003 r. odmówiła skarżącemu wpisu na listę aplikantów adwokackich w Izbie Adwokackiej w [...]. Wzięto pod uwagę uzyskanie przez skarżącego mniejszej ilości punktów od osób wpisanych na listę aplikantów.
Powyższa uchwała stała się ostateczną.
Skarżący złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego powołaną wyżej uchwałą. Ostateczną zaskarżoną uchwałą odmówiono skarżącemu wznowienia postępowania w sprawie wpisu na listę aplikantów adwokackich.
Od powyższej uchwały Prezydium NRA skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wniósł o uchylenie uchwał organów samorządu adwokackiego obu instancji. W uzasadnieniu skargi powołuje się na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku z dnia 18 lutego 2004 r., sygn. akt P 21/02 (opublikowany /w:/ Dz. U. Nr 34, poz. 303), w którym orzeczono o niezgodności z Konstytucją RP m.in. przepisu art. 40 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.). Powołuje się także na przepis art. 194 ust. 4 Konstytucji RP.
W odpowiedzi na skargę Naczelna Rada Adwokacka, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także p.p.s.a.).
W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone uchwały organów samorządu adwokackiego obu instancji naruszają prawo.
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. akt
P 21/02 orzekł, że art. 40 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze jest niezgodny z art. 2 i art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, przez to, że wskutek niewskazania ustawowych przesłanek dla ustalania maksymalnej liczby aplikantów adwokackich dopuszcza dowolność w ograniczaniu konstytucyjnych wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Trybunał Konstytucyjny orzekł ponadto, że art. 58 pkt. 12 lit. j ustawy – Prawo o adwokaturze jest niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, przez to, że dopuszcza co do osób nie będących jeszcze członkami korporacji samorządowej adwokatów, możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu, bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczania. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wydane zostało po rozpoznaniu pytania prawnego Naczelnego Sądu Administracyjnego o zbadanie zgodności m.in. cytowanych przepisów z ustawą zasadniczą.
Należy zauważyć, że zasady regulaminu konkursu na aplikantów adwokackich, wydanego na podstawie sprzecznego z Konstytucją RP przepisu art. 58 pkt 12 lit. j ustawy - Prawo o adwokaturze, miały zasadniczy wpływ na treść uchwały podjętej przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] o odmowie wpisu skarżącego na listę aplikantów adwokackich. Regulamin, na podstawie którego przeprowadzono konkurs, w wyniku którego odmówiono skarżącemu wpisu na listę aplikantów adwokackich, został wydany na podstawie niekonstytucyjnego upoważnienia ustawowego (bez ustawowego upoważnienia) i dlatego regulamin ten jest niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP. Regulamin konkursu, który jest aktem wewnętrznym organów samorządu adwokackiego, nie może być podstawą wydania decyzji co do obywateli, którzy nie podlegają temu organowi samorządowemu.
W konsekwencji należy uznać, iż uchwała ORA w [...] o odmowie wpisu skarżącego na listę aplikantów adwokackich wydana została w oparciu o wyniki konkursu przeprowadzonego na podstawie przepisów wewnątrzkorporacyjnych (regulaminu konkursu) wydanych na podstawie niekonstytucyjnego upoważnienia ustawowego.
Uchwała organu samorządu adwokackiego I instancji, jak również uchwała Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymująca w mocy uchwałę ORA w [...] odmawiającą wznowienia postępowania, podjęte zostały już po stwierdzeniu przez Trybunał Konstytucyjny, że przepisy, na podstawie których przeprowadzano konkurs są sprzeczne z Konstytucją RP.
W ocenie Sądu należy podzielić argumentację strony skarżącej i uznać, że w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP w zw. z art. 145a § 1 k.p.a. stanowiący, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją przepisów będących podstawą prawomocnej decyzji stanowi podstawę wznowienia postępowania. W sprawie niniejszej uchwalenie regulaminu konkursu na podstawie niekonstytucyjnego upoważnienia stanowi podstawę do wznowienia postępowania konkursowego przeprowadzonego na podstawie tego regulaminu.
Należy zwrócić uwagę na to, że skoro uchwała w sprawie wpisu lub odmowy wpisu na listę aplikantów adwokackich ma walor decyzji administracyjnej, to stosować należy przy jej wydawaniu przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z art. 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a. Tryb wznowienia postępowania konkursowego określa więc art.145a k.p.a. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] zobowiązana była podjąć uchwałę o wznowieniu postępowania konkursowego w sprawie przyjęcia strony skarżącej na aplikację adwokacką zakończonego uchwałą z dnia [...] maja 2004 r.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oparte na Regulaminie uchwalonym przez Naczelną Radę Adwokacką zasady konkursu zorganizowanego przez ORA w [...] miały zasadniczy wpływ na ostateczny wynik rozstrzygnięcia tego organu, niekorzystny dla skarżącego. Regulamin stanowiący podstawę prawną uchwały w/w organu został bowiem uchwalony na podstawie zakwestionowanego przez Trybunał Konstytucyjny art. 58 pkt 12 lit. j ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze.
Stosownie do art. 145a § 1 k.p.a. w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego będącego podstawą rozstrzygnięcia, można żądać wznowienia postępowania administracyjnego.
W tym stanie rzeczy należy przyjąć, iż zachodzi potrzeba przeprowadzenia ponownego postępowania administracyjnego, tj. przeprowadzenie wobec skarżącego nowego konkursu na aplikantów adwokackich, zorganizowanego w sposób prawidłowy w oparciu o nowe, zgodne z Konstytucją RP przepisy korporacyjne. Niemniej wyraźnie należy podkreślić, iż skutkiem niniejszego rozstrzygnięcia Sądu nie powinno być ani wznowienie konkursu przeprowadzonego przez ORA w [...] w 1999 r., ani wzruszenie jego rezultatu, lecz wyłącznie wznowienie postępowania w przedmiocie wpisania skarżącego na listę aplikantów adwokackich i jego przeprowadzenie z poszanowaniem wszelkich zasad prawnych wyrażonych w Konstytucji RP.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając obie zaskarżone uchwały organów samorządu adwokackiego nie przesądza o ostatecznym wyniku wznowionego postępowania, a więc o kwestii, czy skarżący ma być wpisany na listę aplikantów adwokackich. Uprawnienie to jest bowiem zastrzeżone wyłącznie dla kompetencji organów samorządu adwokackiego.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przez organy obu instancji przepisu art. 145a § 1 k.p.a. i w konsekwencji orzekł, jak w sentencji orzeczenia, działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Mając na względzie fakt, że z zaskarżonymi uchwałami organów samorządu adwokackiego nie wiąże się bezpośrednio kwestia ich wykonalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał za niecelowe orzekanie o ich niewykonywaniu w trybie art. 152 p.p.s.a.
Rozstrzygając o zwrocie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego Sąd oparł się na dyspozycji przepisu art. 200 p.p.s.a.