Uzasadnienie
Dyrektor L. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w L. decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2011 r., na podstawie art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.) - dalej: ustawa o świadczeniach i art. 104 k.p.a. w związku z art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy o świadczeniach ustalił, że M. W. podlegał w okresie od [...] stycznia 2007 r. do [...] czerwca 2009 r. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania stypendium sportowego po ukończeniu 15 roku życia.
Decyzję wydano w następujących ustaleniach;
Pismem z dnia [...] kwietnia 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L., na podstawie art. 109 ust. 3 ustawy o świadczeniach zwrócił się do Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w L. z wnioskiem o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego M. W. (dalej jako: uczestnik) z tytułu zatrudnienia jako stypendysty sportowego u płatnika Polskiego Związku [...] z siedzibą w L. ZUS powołał się na ustalenia postępowania kontrolnego, które miało miejsce u (jako określił) płatnika składek Polskiego Związku [...] w okresie od dnia [...] sierpnia 2010 r. do dnia [...] listopada 2010 r. w zakresie sprawdzenia prawidłowości i rzetelności obliczania, potrącania i opłacania składek na ubezpieczenia społeczne oraz inne składki i wpłaty, do których pobierania zobowiązany jest ZUS oraz zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego.
W wyniku kontroli stwierdzono, że M. W. w okresie od dnia [...] stycznia 2007 r. do dnia [...] czerwca 2009 r. miał przyznane stypendium sportowe, będąc jednocześnie studentem Uniwersytetu [...] w L. Zatem podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako stypendysta sportowy w okresie od dnia [...] stycznia 2007 r. do dnia [...] czerwca 2009 r.
Pismem z dnia [...] maja 2011 r. (przekazanym do wiadomości PZS [...]) M. W. został zawiadomiony o wszczęciu na wniosek ZUS postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. M. W. został zobowiązany do przekazania informacji: czy w okresie od dnia [...] stycznia 2007 r. do dnia [...] czerwca 2009 r. miał przyznane stypendium sportowe u płatnika składek Polskiego Związku [...] z siedziba w L. oraz czy w okresie przyznanego stypendium sportowego posiadał inny tytuł do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym wyłączający obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania stypendium sportowego.
W odpowiedzi, M. W. pismem z dnia [...] maja 2011 r. poinformował, iż w okresie od dnia [...]stycznia 2007 r. do dnia [...] czerwca 2009 r. miał przyznane stypendium sportowe u płatnika składek Polskiego Związku [...], oraz w tym okresie nie był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z innego tytułu.
Polski Związek [...] pismem z dnia [...] maja 2011 r. skierowanym do Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w L. wyjaśnił, że M. W. w okresie od dnia [...] stycznia 2007 r. do dnia [...] czerwca 2009 r. legitymował się tytułem do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jako student – członek rodziny ubezpieczonego.
W odpowiedzi Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w L. pismem z dnia [...] czerwca 2011 r. poinformował Polski Związek [...], że płatnik składek, zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądowo-administracyjnym, nie jest stroną postępowania administracyjnego w sprawach z zakresu podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. W związku z tym, Polski Związek [...], jako płatnik składek m. in. wobec M. W., nie jest stroną postępowania administracyjnego wobec tej osoby w sprawach ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pobierania stypendium sportowego po ukończeniu 15 roku życia. Z uwagi na brak statusu strony postępowania, Polskiemu Związkowi [...] nie przysługuje uprawnienie do składania wniosków w postępowaniu. Polski Związek [...], jako płatnik składek, otrzymał zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego wyłącznie do wiadomości. Płatnik składek może do zakończenia prowadzonych postępowań dopełnić w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, wobec ww. osób, formalności zgłoszeniowych i wyrejestrowujących w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego.
Na podstawie danych zgromadzonych w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych ustalono, iż M. W. figurował w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych jako osoba ubezpieczona w ramach ubezpieczenia zdrowotnego: z tytułu zatrudnienia od dnia [...] lutego 2006 r., brak daty wyrejestrowania, i z tytułu umowy zlecenia od [...] października 2010 r. do [...] stycznia 2011 r.
Pismami z dnia [...] czerwca 2011 r. M. W. i ZUS zostali poinformowani o zgromadzeniu nowego materiału dowodowego w sprawie (ww. dane zgromadzone w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych).
W dniu [...] czerwca 2011 r. do L. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia wpłynęło pismo ZUS. Wnioskodawca poinformował, że status członka rodziny osoby ubezpieczonego nie zwalnia z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego stypendystów sportowych. W ocenie ZUS powyższa okoliczność, nie jest odrębnym tytułem do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym.
W tych ustaleniach została wydana decyzja powołana na wstępie.
W uzasadnieniu decyzji, organ I instancji podał, że M. W. w okresie od dnia [...] stycznia 2007 r. do dnia [...] czerwca 2009 r. pobierał stypendium sportowe u płatnika składek Polskiego Związku [...] z siedzibą w L. i nie został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu.
W przedziale czasu, w którym ustala się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego wobec M. W. obowiązywał art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy o świadczeniach, wskazujący, iż obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby pobierające stypendium sportowe po ukończeniu 15 roku życia niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu.
W świetle art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach, status członka rodziny osoby ubezpieczonej oraz status członka rodziny będącego osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji nie zwalnia z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego osoby pobierającej stypendium sportowe po ukończeniu 15 roku życia.
Organ I instancji uznał, że w świetle art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy o świadczeniach należało stwierdzić, iż w okresie od [...] stycznia 2007 r. do [...] czerwca 2009 r. M. W. powinien zostać zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania stypendium sportowego po ukończeniu 15 roku życia.
Z uwagi na powyższe, obowiązek zgłoszenia uczestnika do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania stypendium sportowego ciążył na podmiocie wypłacającym stypendium, tj. Polskim Związku [...].
Pismem z dnia [...] lipca 2011 r. Polski Związek [...] złożył wniosek o dopuszczenie go do udziału w sprawie w charakterze strony. Uzasadniając swój interes prawny, Polski Związek [...] wskazał, że jako płatnik składek poniesie negatywne konsekwencje ewentualnego wykonania decyzji.
Tym samym pismem Związek wniósł jednocześnie odwołanie od decyzji organu I instancji, wskazując na naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 20, pkt 23 w zw. z art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach poprzez przyjęcie, że M. W. podlegał objęciu ubezpieczeniem zdrowotnym. Związek wniósł o umorzenie postępowania, ewentualnie o stwierdzenie, że w okresie od dnia [...] stycznia 2007 r. do dnia [...] czerwca 2009 r. M. W. nie był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jako osoba pobierająca stypendium sportowe.
Polski Związek [...] zauważał, że M. W. w okresie od dnia [...] stycznia 2007 r. do dnia [...] czerwca 2009 r. był studentem Uniwersytetu [...] w L., co jednoznacznie wskazuje na brak podstaw do objęcia go obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jako osoby pobierającej stypendium sportowe na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy o świadczeniach.
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. Nr [...], na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ustawy o świadczeniach oraz art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 105 § 1 k.p.a., umorzył postępowanie odwoławcze zainicjowane odwołaniem Polskiego Związku [...] w L. Zdaniem organu, o ile w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych są wydawane osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, to w postępowaniu przed organami Narodowego Funduszu Zdrowia płatnik, w rozpatrywanej sprawie Polski Związek [...], nie jest stroną prowadzonego postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. Wnosząc odwołanie Związek nie wykazał, na czym polegać miało naruszenie jego interesu prawnego, co statuowałoby go jako stronę postępowania.
W ocenie Prezesa NFZ, powołującego się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 11 marca 2011 r. sygn. akt II GSK 378/10, Polski Związek [...] nie posiadał interesu prawnego pozwalającego na skuteczne wniesienie odwołania, a jedynie interes faktyczny. Dlatego też organ nie znalazł podstaw, aby uznać skarżącego za stronę postępowania odwoławczego, co uczyniło postępowanie bezprzedmiotowym i podlegającym umorzeniu.
Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Polski Związek [...] z siedzibą w L. wnosząc o uchylenie decyzji w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
- - art. 28 k.p.a. przez bezpodstawną odmowę dopuszczenia do udziału w postępowaniu oraz odmowę przyznania statusu strony postępowania;
- - art. 105 § 1 k.p.a. przez jego bezpodstawne zastosowanie i umorzenie postępowania w sprawie.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż posiada status strony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez NFZ, gdyż po ustaleniu podlegania przez M. W. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu będzie on płatnikiem składek z tego tytułu. Utrzymanie w mocy decyzji Dyrektora L. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2011 r. dotyczącej objęcia M. W. obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu pobierania stypendium sportowego wypłacanego przez skarżącego, może skutkować powstaniem po jego stronie obowiązku świadczenia. Dlatego też nie można podzielić poglądu organu, iż skarżący posiada jedynie interes faktyczny w rozstrzygnięciu sprawy. W ocenie skarżącego, posiada on przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.
Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy).
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna.
Rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji zostało oparte na stwierdzeniu organu administracji dotyczącym prawa skarżącego - Polskiego Związku [...] z siedzibą w L. - do występowania w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym M. W., jako stypendysty sportowego. W ocenie Prezesa Funduszu, Związek sportowy – skarżący w sprawie - nie jest stroną omawianego postępowania, gdyż nie dotyczy ono jego interesu prawnego, a więc w konsekwencji odmówiono skarżącemu prawa strony w żądaniu zmiany/uchylenia decyzji dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym M. W. Stanowisko to, w ocenie Sądu, w składzie orzekającym jest błędne.
Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, iż postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby, lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby. Inaczej mówiąc – przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma osoba, której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2005 r., II OSK 310/05). Swoją decyzją Prezes Funduszu, umarzając postępowanie odwoławcze, w istocie uniemożliwił skarżącemu Związkowi sportowemu możliwość weryfikacji decyzji Dyrektora L. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia.
Podobnie w wyroku z dnia 25 października 2006 r. - sygn. akt II GSK 163/06 - Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż podmiot ma interes prawny w postępowaniu, jeżeli pomiędzy jego sytuacją prawną a przedmiotem postępowania istnieje uzasadnione treścią prawa materialnego realne, rzeczywiste powiązanie, czyniące go zainteresowanym tym postępowaniem i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony.
W przedmiotowej sprawie ustalenie przez Dyrektora L. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w decyzji z dnia [...] czerwca 2011 r., iż M. W. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, jako objęty tym ubezpieczeniem powoduje, że ustalenie to uzasadniało obecność i czynny udział skarżącego w sprawie w celu obrony praw Związku sportowego w zakresie stwierdzenia objęcia M. W. obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, gdyż ustalenie to przekładało się z kolei na obowiązki Polskiego Związku [...] z siedzibą w L. przez określenie go jako płatnika składek.
Skarżący Związek sportowy, jako płatnik tych składek, będzie zobowiązany – na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy, przy czym zgodnie z art. 93 ust. 1 tej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz należności z tytułu odsetek za zwłokę nieopłacone w terminie będą podlegały ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.
W świetle powyższych regulacji należy więc stwierdzić, że postępowanie przed organem Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym M. W. ma wpływ na prawa i obowiązki uznanego przez Fundusz za płatnika składek – skarżącego w sprawie. Skarżący ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 11 października 2011 r. w sprawie II GSK 951/10 i z dnia 20 października 2011 r. w wydanym w sprawie II GSK 1045/10 nie podzielił stanowiska prezentowanego w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 marca 2011 r. sygn. akt II GSK 378/10 (powołanym przez Prezesa Funduszu), że "z faktu, iż jak wynika z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych płatnik «oblicza» składki na ubezpieczenie zdrowotne, «odprowadza je», wywieść można jedynie, że są to czynności techniczne, co uzasadnia przyjęcie interesu faktycznego płatnika". W powołanych wyrokach z dnia 11 października 2011 r. i z dnia 20 października 2011 r. NSA stwierdził, że podmiotowi, którego status, w wyniku postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie ustalenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym ubezpieczonego, określa się jako płatnika, przysługuje czynny udział jako strony tego postępowania. Analogiczne stanowisko prezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawach (przykładowo sygnatury) VI SA/Wa 1916/10, VI SA/Wa 1917/10 czy VI SA/Wa 1973/11.
Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem Polskiego Związku [...] z siedzibą w L., już zakwalifikowanego jako płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status skarżącego jako płatnika. Osoba statuowana jako płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Ustalenie zatem w drodze decyzji objęcia i w następstwie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa na sfery prawne dwóch podmiotów: skarżącego statuując go jako płatnika składek i M. W. jako ubezpieczonego. Zatem obie strony mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym i stwierdzającym o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Z omawianych względów Sąd uznał, że organy Funduszu, z pominięciem powyższych uregulowań prawa materialnego, wadliwie oceniły brak interesu prawnego skarżącego Polskiego Związku [...] z siedzibą w L. do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym M. W. W związku z powyższym, w ponownie prowadzonym postępowaniu organ rozpozna merytorycznie wniosek skarżącego mając na uwadze, iż temu Związkowi sportowemu powinien przysługiwać status strony w postępowaniu w sprawie dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym M. W. W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku, postanawiając o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.