Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 26 lutego 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 2280/14

Uzasadnienie

1. I. Stan sprawy przedstawia się następująco:
2. 1. Pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W, na podstawie art. 109 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm., nazywanej dalej: "ustawą o świadczeniach") złożył wniosek o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym D. N..

W uzasadnieniu wniosku ZUS powołał się na wyniki kontroli przeprowadzonej u płatnika: Wyższej Szkoły [...] w W., w trakcie której ustalono, że płatnik składek nie dokonał zgłoszenia D. N. do ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 1.10.2007 r. do 30.09.2008 r., od 1.10.2008 r. do 30.09.2008 r., od 1.10.2009 r. do 30.09.2010 r., od 30.09.2010 r. do 30.09.2011 r. z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy nazwanej "umową o dzieło", która w trakcie kontroli została zakwalifikowana jako umowa o świadczenie usług (do której, zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy o zleceniu).

Do wniosku ZUS dołączył: kserokopie zawartych przez strony umów, protokół kontroli płatnika składek, zastrzeżenia do ustaleń protokołu kontroli z dnia [...] października 2011 r., informacje o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli, protokół z przesłuchania w charakterze świadka: D. N. z dnia [...] listopada 2011 r. oraz A. W. z dnia [...] listopada 2011 r.

Z przekazanych przez ZUS kopii zawartych umów wynikało, że przedmiotem umowy o prowadzenie wykładów z dnia [...] października 2007 r. było przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom Wyższej Szkoły [...] wykładów z zakresu metodyki języka [...], opracowanie sylabusa tych wykładów w języku kierunkowym oraz w języku polskim i dostarczenie ich w wersji elektronicznej do Działu nauczania, opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów oraz ich przeprowadzenie według wskazówek i zaleceń zamawiającego, przeprowadzanie zaliczeń i egzaminów zgodnie z harmonogramem roku akademickiego 2007/2008, z którym autor zapoznał się w momencie podpisania umowy.

Dla przykładu przedmiotem umowy o prowadzenie wykładów z dnia [...] października 2008 r. było przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom Wyższej Szkoły [...] wykładów z zakresu seminarium magisterskiego, opracowanie sylabusów tych wykładów w języku kierunkowym studiów oraz w języku polskim i dostarczenie ich w wersji elektronicznej do Działu nauczania, opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzenia oraz ich przeprowadzenie według wskazówek i zaleceń zamawiającego, przeprowadzenie zaliczeń i egzaminów.

Natomiast przedmiotem umowy o przygotowanie i prowadzenie wykładów z dnia [...] września 2010 r. było przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom Wyższej Szkoły [...] wykładów dla studentów drugiego stopnia filologii [...] z zakresu seminarium magisterskiego, seminarium przedmiotowego, [...], opracowanie sylabusów tych wykładów w języku kierunkowym studiów oraz w języku polskim i dostarczenie ich w wersji elektronicznej do Działu nauczania, opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów oraz ich przeprowadzenie według wskazówek i zaleceń zamawiającego, przeprowadzanie zaliczeń i egzaminów zgodnie z harmonogramem roku akademickiego.

Następnie przygotowanie i nagranie wykładów, materiałów dydaktycznych na potrzeby nauczania za pośrednictwem środków komunikowania się na odległość (e-learning) zgodnie z załącznikiem nr 1 do umowy - ubezpieczona zobowiązana była do odbywania zajęć w terminach wynikających z planu zajęć sporządzonego przez płatnika w przypadku, gdy zajęcia nie mogły się odbyć w terminach wynikających z planu zajęć ubezpieczona miała obowiązek ustalić z płatnikiem dodatkowy termin przeprowadzenia zajęć.

Strony ustaliły stawkę godzinową oraz ostateczny termin wykonania dzieła. Ubezpieczona była zobowiązana do składania comiesięcznego sprawozdania z wykonania części dzieła (przyjęcie sprawozdania bez zastrzeżeń było poczytywane jako odbiór dzieła). Ubezpieczona miała otrzymać wynagrodzenie tytułem wykonania dzieła oraz przeniesienia majątkowych praw autorskich. Płatnik zobowiązał się udostępnić sale wykładowe, zgodnie z harmonogramem wykorzystania sal, posiadanych rzutników, projektorów, magnetofonów, magnetowidów wraz z monitorami według zapotrzebowania przyjmującego zamówienie, płatnik mógł odstąpić od umowy w przypadku odwołania wykładu z powodu niskiego zainteresowania słuchaczy lub zmian w programie zajęć, których następstwem jest wyłączenie z programu przedmiotu oferowanego przez ubezpieczoną.

2. W zastrzeżeniach do ustaleń protokołu kontroli z dnia [...] października 2011 r. płatnik podniósł m.in, że: nie istnieje narzucona przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego podstawa programowa dla poszczególnych kierunków studiów, w tym dla kierunku filologia prowadzonego przez płatnika. Wykładowcy samodzielnie dokonują wyboru treści programowych, metod, technik, środków i narzędzi przekazywania wiedzy w toku każdego przygotowywanego cyklu wykładu (kursów). Płatnik nie narzucał prowadzącym wykłady czegokolwiek, oczekując tylko konkretnego efektu, a współdziałanie przejawiało się w tworzeniu warunków materialnych do prowadzenia wykładów, w tym zapewnieniu miejsca i niezbędnych sprzętów technicznych, konsultowaniu z prowadzącym zakresu czasowego kursu, aby możliwym było organizacyjne ułożenie zajęć, przekazywanie informacji o studentach, poziomie ich zaawansowania, wykładowcy corocznie opracowują sylabusy do prowadzonych zajęć, płatnik powierzał wykonanie określonego rezultatu, obejmującego koncepcyjne opracowanie i przeprowadzenie autorskiego cyklu wykładów oraz dobór materiałów dydaktycznych do opracowanego kursu, spójnych z tematyką kursu i składającą się na całokształt kursu. Wykłady były opracowane i przeprowadzane przez prowadzących. Opracowywane przez nich materiały dydaktyczne do wykładów spełniały kryteria uznania ich za utwory w rozumieniu przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

3. W piśmie zatytułowanym "Informacja o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli" z dnia [...] grudnia 2011 r. ZUS nie uwzględnił zastrzeżeń złożonych przez płatnika, wskazując min.in, że "dzieła" w postaci cyklu wykładów, opieki promotorskiej lub prowadzenia seminariów nie spowodują samoistnego zrealizowania tego celu w postaci nabycia pewnej wiedzy przez studentów czy też obrony pracy dyplomowej. Zdarzenia te są niezależne od działań wykonującego umowę. Wykonujący umowy, przystępując do ich realizacji, nie mieli pewności, że mimo własnych starań, zakładany rezultat osiągną. Nie wynik, ale określone działania były istotne dla realizacji umowy i z tych działań wykładowcy byli rozliczani. Uczelnia weryfikowała stan realizacji dzieła w oparciu o składane co miesiąc sprawozdania z ilości odbytych zajęć.

Wykładowcy prowadzili zajęcia celem zrealizowania z góry ustalonego harmonogramu i byli świadomi istnienia ram przedmiotów i muszą dostosować się do wymagali danego przedmiotu.

Wykładowcy nie mogli w całości decydować samodzielnie o miejscu i czasie wykonywania tych umów, a czynności przez nich wykonywane były powtarzalne, w określonych odstępach czasu, w godzinach pracy uczelni, a umowy zawierano na okres semestru lub roku akademickiego. Z umów i list rachunków wynikało, że wynagrodzenie za wykonanie umowy rozliczane było wg stawek godzinowych. To liczba przepracowanych godzin determinowała wysokość osiągniętego przychodu.

Wynagrodzenie wypłacane było wykładowcom do 10. dnia miesiąca następującego po miesiącu, za który sporządzono sprawozdanie, a w którym wykazano dni i przepracowane godziny. ZUS stwierdził, że podstawowym założeniem kwestionowanych umów była realizacja usług edukacyjnych na rzecz zleceniodawców, a umowy ze względu na swój przedmiot i należytą staranności przy ich wykonywaniu spełniają warunki umów o świadczenie usług.

1. 4. ZUS dołączył do akt sprawy protokół przesłuchania A. W. i ubezpieczonej w charakterze świadka, w którym oświadczyła, że współpracuje z płatnikiem od 4 lat, a umowy zawierane były na okres roku akademickiego oraz na określone zajęcia. W umowach określono kwotę wynagrodzenia wyrażoną w stawce godzinowej. W ramach wykonywanych umów przeprowadzała egzaminy indywidualne, zaliczenia, magisterskie w ramach komisji egzaminacyjnej, wypełniała protokoły egzaminacyjne, zaliczeniowe, karty egzaminacyjne i zaliczeniowe studentów. Wynagrodzenie wyliczane było przez płatnika na podstawie składanego co miesiąc zestawienia, które zawierało ilość przepracowanych godzin ze wskazaniem konkretnych dni, a zestawienie sporządzane było na druku udostępnionym przez płatnika. Przed podpisaniem umowy przedkładała program, dokładny rozkład treści nauczania tzw. sylabus oraz opis przedmiotu. Wszystkie zajęcia prowadzała w terminach określonych w planie zajęć uczelni, a w przypadku gdy nie mogła ich przeprowadzić w terminie, były one przeprowadzone w innym terminie zaakceptowanym przez uczelnie i przez studentów.
2. 5. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...], na podstawie art. 8 pkt 1) lit e), art. 11 w związku z art. 1a pkt 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), art. 107 ust. 5 pkt 16 i art. 109 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 627 oraz art. 734 i 750 k.c., art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) uznał D. N. za objętą obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych z płatnikiem: Wyższą Szkołą [...] w W. umów, co do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia w okresach:
3. - od dnia 1 października 2007 r. do dnia 30 września 2008 r. (umowa z dnia [...] października 2007 r. nazwana umową o prowadzenie wykładów),
4. - od dnia 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r. (umowa z dnia [...] października 2008 r. nazwana umową o prowadzenie wykładów),
5. - od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. (umowa z dnia [...] października 2009 r. nazwana umową o prowadzenie wykładów),
6. - od dnia 30 września 2010 r. do dnia 30 września 2011 r. (umowa z dnia [...] września 2010 r. nazwana umową o przygotowanie i prowadzenie wykładów).
7. 6. Pismem z dnia [...] września 2013 r. płatnik – Wyższa Szkoła [...] w W. wniosła odwołanie od decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z dnia [...] sierpnia 2013 r., wnosząc o jej zmianę poprzez uznanie, że ubezpieczony nie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu umów zawartych z płatnikiem w okresach: 1.10.2007 r. – 30.09.2008 r., 1.10.2008 r. – 30.09.2009 r., 1.10.2009 r. – 30.09.2010 r., 1.10.2010 r. – 30.09.2011 r., ewentualnie o jej uchylenie i umorzenie postępowania.

W uzasadnieniu odwołania płatnik podważył prawidłowość oceny charakteru umowy łączącej płatnika z ubezpieczonym jako umowy o świadczenie usług, podczas gdy strony zawarły umowę o dzieło. W ocenie Skarżącej – WS[...], błędna kwalifikacja była konsekwencją niewłaściwej interpretacji art. 65 § 2 k.c., albowiem celem umów nie było nauczanie studentów tylko stworzenie w sposób autorski, twórczy koncepcji cyklu wykładów i jego zaprezentowanie studentom, jak również stworzenie w analogiczny sposób materiałów dydaktycznych, przeprowadzenie zaliczeń i egzaminów czy recenzji, jak również przygotowanie studentów do obrony prac dyplomowych. Prace miały odpowiadać kryteriom formalnym.

Płatnik nie zgodził się z twierdzeniem organu pierwszej instancji, że wykonanie dzieła nie było pewne ze względu na zawarte prawo odstąpienia i, wobec tego, zależne od szczęścia. Dokonując takich ustaleń organ pierwszej instancji błędnie przyjął, że odstąpienie z § 8 umowy mogłoby mieć miejsce już po rozpoczęciu kursu - taka sytuacja w warunkach funkcjonowania płatnika jest niedopuszczalna, a ustalenie takie organu I instancji nie znajduje poparcia w zgromadzonym materialne dowodowym. Przyjęte ustalenie jest sprzeczne z brzmieniem § 8 umów, a w zasadzie organ I instancji nie przeprowadził jakichkolwiek innych dowodów w tym zakresie.

Zdaniem płatnika, organ nie zrozumiał zasad rozliczania według stawki godzinowej. Ubezpieczony nie miał do przepracowania z góry oznaczonej ilości godzin - jak by tego chciał organ I instancji - ale strony umawiając się dokonywały ustalenia, że umówiony rezultat może zostać osiągnięty stopniowo, w czasie i dokonywały podziału tego czasu, czyli stopnia realizacji umowy w czasie, na godziny według których się rozliczały. Natomiast stawka godzinowa była ustalana w ten sposób, że z góry przewidywana była pewna kwota za cały cykl wykładów, którą następnie dzielono przez uzgodnioną liczbę godzin (na ile w czasie podzielono realizację dzieła), a więc iloraz kwoty wynagrodzenia i liczby godzin.

7. Pismem z [...] września 2013 r. ubezpieczony – D. N. wniosła odwołanie od decyzji Dyrektora [...] OW NFZ z dnia [...] sierpnia 2013 r., wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania w sprawie ze względu na naruszenie art. 109 ust. 4 zdanie pierwsze ustawy o świadczeniach.

Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła:

1. a. naruszenie przepisu prawa materialnego: art. 65 § 2 k.c. polegające na jego błędnym zastosowaniu poprzez dokonanie oceny rodzaju umów łączących płatnika z ubezpieczonym w pierwszej kolejności na dosłownym brzmieniu umowy z pominięciem zgodnego zamiaru stron i celu umowy,
2. b. naruszenie przepisu postępowania:
3. - art. 109 ust. 4 zdanie pierwsze ustawy o świadczeniach poprzez jego niezastosowanie i wydanie decyzji w przedmiotowej sprawie po upływie terminu trzydziestu dniu od dnia wniesienia wniosku przez wnioskodawcę,
4. - art. 80 k.p.a. w związku z art. art. 7, 77 k.p.a., w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez błędne zastosowanie polegające na dokonaniu dowolnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, prowadzące w konsekwencji do błędnych ustaleń faktycznych, a wyrażające się w szczególności w: błędnym ustaleniu, że celem zawartej umowy było nauczenie studentów określonej problematyki, że ubezpieczony w ramach zawartych umów nie mógł liczyć na daleko idącą swobodę, że płatnik miał prawo nadzoru nad pracą ubezpieczonego, że ubezpieczony nie był odpowiedzialny z tytułu rękojmi za wady dzieła,
5. - art. 7, 75, 77 § 1 i 80 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez jego niezastosowanie i nie dopuszczenie następujących dowodów zawnioskowanych przez strony: dowodu z przesłuchania R. O. - Kanclerza płatnika, dowodu z dokumentu - protokołu kontroli wnioskodawcy u płatnika z dnia [...] kwietnia 2008 r., dowodu z dokumentu - umowy E. A., dowodu z dokumentu - decyzji wnioskodawcy z dnia [...] maja 2013 r. wydanej w sprawie E. A.,
6. - art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. art. 8 i 11 k.p.a., w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez jego niezastosowanie i pomięcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,
7. - art. 9 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez nie wskazanie ubezpieczonemu wszystkich faktów których udowodnienie jest konieczne czy które mają wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków,
8. - art. 8 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez wydanie rozstrzygnięcia niekorzystnego dla ubezpieczonego, mimo że strony działały w zaufaniu do stanowiska wnioskodawcy co do rodzaju stosowanej umowy z tym związanych w sferze podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Ubezpieczona wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka prof. dr hab. Z. W. – Rektora płatnika.

1. 8. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (nazywany dalej: "Prezesem NFZ") decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...], na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania płatnika – WS[...] w W. oraz ubezpieczonej – D. N. od decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] stwierdzającej, że ubezpieczona podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania zawartych z płatnikiem umów, co do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia, w niżej wymienionych okresach:
2. - od dnia 1 października 2007 r. do dnia 30 września 2008 r.,
3. - od dnia 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r.,
4. - od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r.,
5. - od dnia 30 września 2010 r. do dnia 30 września 2011 r., uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł, że ubezpieczona podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy zlecenia zawartej w okresach:
6. - od dnia 1 października 2007 r. do dnia 30 września 2008 r.,
7. - od dnia 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r.,
8. - od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r.,
9. - od dnia 30 września 2010 r. do dnia 30 września 2011 r.

Prezes NFZ wyjaśnił, że decyzja organu pierwszej instancji zawierała błędnie powołaną podstawę prawną. Oparta została na nieobowiązującym przepisie materialnym - art. 8 pkt 1 lit. e, art. 11 w zw. z art. la pkt 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, obowiązującej do dnia 31 marca 2003 r. (Dz.U. Nr 28, poz. 153 ze zm.).

Ponieważ wadliwość decyzji z powodu błędnego powołania podstawy prawnej i niewłaściwego jej uzasadnienia powinna zostać usunięta przez organ odwoławczy, Prezes NFZ orzekł jak w sentencji.

Prezes NFZ zaznaczył, że decyzja NFZ nie stwarza obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. Ona jedynie ustala istnienie obowiązku wynikającego z ustawy, po zbadaniu przesłanek ustalających istnienie tego obowiązku, na podstawie art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach. Organem zobowiązanym do prawidłowego ustalenia wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne jest ZUS.

Prezes NFZ, przystępując do rozpatrzenia odwołań, zauważył na wstępie, że w okresie objętym decyzją organu pierwszej instancji miały zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniach, w tym art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) i art. 85 ust. 4 tejże ustawy.

W myśl art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93, ze zm.) stosuje się przepisy dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące.

W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę, jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający.

Powołując się na dokumenty załączone przez ZUS do wniosku z dnia [...] kwietnia 2013 r., Prezes NFZ przyjął, że płatnik zawarł z ubezpieczoną umowy nazwane przez jej strony "umowami o dzieło", polegające na przygotowaniu i zaprezentowaniu słuchaczom Wyższej Szkoły [...] w W. wykładów z zakresu metodyki języka [...], z zakresu seminarium magisterskiego i przedmiotowego oraz zajęć specjalistycznych oraz przygotowaniu i zaprezentowaniu słuchaczom Szkoły wykładów dla studentów drugiego stopnia filologii [...].

Prezes NFZ wziął pod uwagę wyjaśnienia ubezpieczonej przedstawione w piśmie z [...] maja 2013 r., z których wynikało, że do jej obowiązków należało opracowanie w sposób twórczy, autorski koncepcji cyklu zajęć w ramach seminarium magisterskiego z jęz. [...] oraz opracowanie i przeprowadzenie wykładu monograficznego, które to koncepcje zostały zaprezentowane słuchaczom zajęć. Ubezpieczona sporządzała sprawozdania z wykonania umów oraz sylabus.

Płatnik składek potwierdził, że do obowiązków ubezpieczonej z tytułu zawartych umów o dzieło należało opracowanie i przeprowadzenie cyklu wykładów, opracowanie materiałów dydaktycznych, przygotowanie studentów do obrony i egzaminu dyplomowego. Zarówno w ocenie płatnika składek, jak i ubezpieczonej wykonawcy zadań dydaktycznych uczelni mogą być zaliczani do twórców w rozumieniu przepisów prawa autorskiego bowiem wynik zawartych umów cywilnych był autorski, twórczy i naukowy.

Przechodząc do rozstrzygnięcia charakteru zawartych umów, Prezes NFZ podał, że kwestia zatrudnienia nauczyciela w niepublicznej uczelni została już rozstrzygnięta przez Sąd Najwyższy, który wskazał, że przedmiotem umowy o dzieło może być osiągniecie rezultatu niematerialnego, nieucieleśnionego, a za taki uznaje się przygotowanie i wygłoszenie cyklu specjalistycznych wykładów (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2001 r., sygn. akt IPKN 429/00).

Jak wskazano w wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z dnia [...] czerwca 2012 r., sygn. akt [...] na podstawie umowy o dzieło w rozumieniu art. 627 k.c. przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania określonego dzieła. Efektem końcowym jest więc pewien rezultat w postaci materialnej lub niematerialnej. Dziełem jest stworzenie czegoś lub przetworzeniu do postaci w jakiej dotychczas nie istniało. W przypadku przeprowadzenia cyklu wykładów nie występuje żaden rezultat ucieleśniony w jakiejkolwiek postaci. Jest to wyłącznie staranne działanie wykonawcy umowy, który stosownie do posiadanej wiedzy, ma ją przekazać studentom.

Poziom wiedzy studentów po takich wykładach nie może być utożsamiany z wymaganym rezultatem, nadto liczba wykonywanych godzin wykładów nadaje im charakter powtarzalnych czynności, nawet jeżeli wykład podzielono na części. Oczywiste jest, że na każdym wykładzie dobór słów, przykładów może być inny, ale nie zmienia to typowej usługi w wymagany efekt. Wkład w postaci wysiłku umysłowego wymagany jest przy każdej pracy umysłowej i jest wykładnikiem tylko obowiązku starannego działania. Rzeczą typową dla każdego etapu edukacji jest przygotowanie przez nauczyciela począwszy od najniższego etapu nauki, programu który będzie w danych jednostkach czasowych realizowany. Nawet jeżeli strony określały to mianem sylabusa, to tego typu czynności wykonawcy usługi są konieczne, uprzednie, mają charakter wybitnie techniczny, pomocniczy i przygotowawczy. Nawet jak zostaną zmaterializowane na piśmie nie mogą, zdaniem Sądu, być utożsamiane z dziełem którego dotyczy umowa, bowiem ta dotyczyła przeprowadzenia zajęć - wykładów. Na etapie sylabusa właściwa umowa jeszcze nie była realizowana.

Argumenty, z których wynika, że ze względu na treść art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 90, poz. 631 ze zm.) zawarte umowy były umowami o dzieło, w ocenie Prezes NFZ, były chybione.

W świetle orzecznictwa Sądu Apelacyjnego w W. ([...],[...],[...]), na gruncie obowiązujących przepisów ustawy o prawie autorskim wygłoszenie i prowadzenie wykładów bywa zakwalifikowane jako dzieło o charakterze niematerialnym. Jednakże umowy o dzieło autorskie nie są tożsame z umowami o dzieło w ujęciu przepisów prawa cywilnego. Przedmiotem umów o dzieło autorskie jest dzieło oznaczone jako utwór w rozumieniu prawa autorskiego, które zawiera inne uregulowania np. w przedmiocie odpowiedzialności, zawarte w art. 55 ust. 1 prawa autorskiego, który zawiera regulacje dotyczące usterek utworu, a nie wad, jak przy umowie o dzieło.

Według Sądu Najwyższego, wyrok z dnia 3 listopada 2000 r., IV CKN 152/00 OSNC 2001/4/63 jednym z kryteriów pozwalających na odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Taka możliwość w przypadku spornych umów nie istnieje.

Przedmiotem umowy o dzieło może być dzieło materialne (rzecz określona co do tożsamości, powstała jako rezultat indywidualnej działalności twórczej przyjmującego zamówienie) oraz dzieło niematerialne (np. utwór w rozumieniu prawa autorskiego).

Umowy zawarte z ubezpieczoną nie miały charakteru umowy o dzieło, albowiem dziełem w myśl przepisów kodeksu cywilnego nie może być świadczenie usług dydaktycznych. Przedmiotem działania ubezpieczonej był cały proces, na który składał się wykład, a przygotowane materiały (chociażby w formie sylabusów, konspektów, prezentacji elektronicznych) stanowiły jedynie pomoc naukowo- dydaktyczną mającą na celu prawidłowe zrealizowanie wykładu. Opracowane materiały, jakkolwiek urzeczywistnione, stanowiły jedynie środek przekazu pozwalający "lepiej", "efektywniej" urzeczywistnić cel zawartej umowy poprzez przeprowadzenie wykładu. Celem zawartych umów było przekazanie wiedzy studentom/kursantom i ich wyedukowanie. Sam wykład stanowił jedynie "środek do celu" jakim była edukacja studentów/kursantów. Nauczanie w szkole ma zawsze charakter pracy wychowawczo-pedagogicznej, której nie można wykonywać w ramach umowy o dzieło, gdyż nie prowadzi do dającego się sprecyzować dzieła.

Nie można określić rezultatu w postaci nauczenia, jako konkretnego, ściśle określonego dzieła, tym samym przedmiotowe umowy, zawarte pomiędzy ubezpieczona a płatnikiem były umowami starannego działania (art. 734 § k.c.), były wykonywane przez długi okres i były powtarzalne.

Powtarzając za Sądem Apelacyjnym w W. (sygn. akt [...]) Prezes NFZ wskazał, że na podstawie umowy o dzieło w rozumieniu art. 627 k.c. przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania określonego dzieła. Efektem końcowym jest pewien rezultat w postaci materialnej lub niematerialnej. Dziełem jest stworzenie czegoś lub przetworzenie do postaci w jakiej dotychczas nie istniało. W przypadku przeprowadzenia cyklu wykładów nie występuje żaden rezultat ucieleśniony w jakiejkolwiek postaci. Jest to wyłącznie staranne działanie wykonawcy umowy, który stosownie do posiadanej wiedzy, mają przekazać studentom. Poziom wiedzy studentów po takich wykładach nie może być utożsamiany z wymaganym rezultatem, nadto liczba wykonywanych godzin wykładów nadaje im charakter powtarzalnych czynności, nawet jeżeli wykład podzielono na części. Oczywiste jest, że na każdym wykładzie dobór słów, przykładów może być inny, ale nie zmienia to typowej usługi w wymagany efekt. Wkład w postaci wysiłku umysłowego wymagany jest przy każdej pracy umysłowej i jest wykładnikiem tylko obowiązku starannego działania.

Z zeznań rektora wnioskodawcy jednoznacznie wynika, że podpisy na listach obecności były formą kontroli, czy zajęcia się odbywają w wyznaczonych terminach. Trudno więc tu zauważyć daleko idącą swobodę wykonawcy w wykonaniu przedmiotu umowy, której dopatruje się sąd pierwszej instancji. Czynnością końcową było przeprowadzenie przez zainteresowaną wykładów, a więc typowej usługi dydaktycznej i to na rzecz podmiotu zajmującego się kształceniem.

Sąd Apelacyjny w W. w wyroku z dnia [...] lipca 2012 r., sygn. akt [...] stwierdził, że nie ma żadnej różnicy w sposobie przygotowania i wygłaszania wykładu realizowanego na podstawie umowy o pracę czy umowy zlecenia nazywanej przez strony umową o dzieło. Niezależnie od formy prawnej umowy wykładowca do swej pracy wnosi czynnik twórczy, począwszy od sposobu ujęcia tematu, doboru literatury, metody przeprowadzania wykładu. Czynnik twórczy nie jest jednak elementem dostatecznie wyróżniającym umowę o dzieło od innych umów o świadczenie pracy. Sąd podkreślił, że celem umowy o dzieło w myśl art. 643 k.c. jest osiągnięcie zamierzonego i uzgodnionego rezultatu. W rozumieniu tego przepisu nie mieszczą się zachowania zainteresowanego, który za wydanie dzieła uznał przekazanie sylabusa i listy obecnych na jego zajęciach studentów, zaś wnioskodawczyni za odebranie dzieła uznała zaakceptowanie rachunku wraz z zaświadczeniem wykonawcy o wykonaniu dzieła.

Zainteresowany wykonywał typowe umowy o świadczenie usług dydaktycznych, których elementarną i podstawową formą jest wykład. Brak rezultatu wykonywanej czynności w przedmiotowych umowach decyduje o tym, że winny być one zakwalifikowane jako umowy o świadczenie usług, do których znajdują zastosowanie przepisy o zleceniu w rozumieniu art. 750 k.c.

Odnośnie zarzutu ubezpieczonej i płatnika naruszenia art. 65 § 2 k.c. w związku z zaniechaniem przy interpretacji umów ustalenia zgodnego zamiaru stron i celu umów o dzieło, Prezes NFZ wyjaśnił, że w sprawie nie przeprowadzono dowodów na ww. okoliczność, bowiem była ona znana organowi na podstawie zgromadzonej dokumentacji. Organ nie negował zgodnego zamiaru stron podpisania umowy o dzieło, gdyż obejmował on niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego oraz nieopłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne. Przesłuchanie stron potwierdziłoby jedynie, że strony świadomie zawarły umowę o dzieło i taki był ich zamiar.

Sama terminologia jaką posługiwały się strony w umowach określonych jako umowy o dzieło była bez znaczenia przy interpretowaniu i oznaczaniu faktycznego stosunku prawnego łączącego strony. Nazwa umowy nie przesądza o jej rodzaju. Jeśli nazwa nie odpowiada istocie umowy, należy badać samą treść umowy. Zgodnym celem stron stosunków zobowiązaniowych było obejście prawa w razie całkowicie dowolnego zawierania umów nazwanych tylko umowami o dzieło w celu uniknięcia obowiązku opłacenia składek (sygn. akt [...], na temat zgodnego zamiaru stron również wyrok SN z dnia 14 lipca 2005 r., sygn. akt II UK 278/04, wyrok SN - Izba Cywilna z dnia 13 maja 1997 r., sygn. akt 111 CKN 41/97 oraz wyrok SN z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt III UK 7/09).

Prezes NFZ zgodził się z organem pierwszej instancji, że protokół z dnia [...] kwietnia 2008 r. dotyczący lat 2005-2008 odnosił się do innego okresu niż badany obecnie w sprawie. Ani Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia ani Prezes NFZ nie jest organem władnym do wezwania ZUS, jako strony inicjującej postępowanie, do np. ponownego przeprowadzenia kontroli, dokonania modyfikacji ustaleń protokołu kontroli czy zmiany decyzji lub wystąpienia do właściwego sądu powszechnego z powództwem o ustalenie charakteru zawartych umów, zgodnie do dyspozycji art. 100 § 1 k.p.a. Nie leży bowiem w kompetencjach NFZ badanie legalności decyzji organu rentowego wydanych w innych postępowaniach dotyczących innych osób czy innych okresów.

9. Pismem z dnia 18 czerwca 2014 r. skargę do Wojewódzkiego sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] wniósł płatnik – Wyższa Szkoła [...] w W., wnosząc o jej uchylenie wraz z decyzją ją poprzedzającą.

Zaskarżonej decyzji płatnik zarzucił:

1. a) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.:
2. - art. 109 ust. 4 zd. 1 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na wydaniu decyzji co do istoty sprawy tożsamej z decyzją organu pierwszej instancji mimo, że decyzja ta została wydana po upływie ustawowego i nie podlegającego przedłużeniu terminu 30 dni od dnia wniesieniu wniosku przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W.,
3. - art. 1, 77 § 1, 78 § 2 i 80 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w szczególności poprzez odmowę dopuszczenia dowodu z umów o dzieło E. A. i decyzji ZUS w sprawie E. A., protokołu kontroli ZUS z 2008 r., z przesłuchania świadka N. M., K. P. oraz przesłuchania stron,
4. - art. 8 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydanie decyzji z pominięciem ustaleń protokołu kontroli ZUS przeprowadzonego w okresie od [...].03.2008 r. do [...].04.2008 f, w konfrontacji z protokołem kontroli ZUS z okresu [...].04.2011 r. do [...].09.2011 r. prezentujących odmienne stanowiska organu przy tożsamych stanach faktycznych i prawnych zwłaszcza w zakreśli treści i charakteru prawnego umów zawieranych przez płatnika z innymi ubezpieczonymi oraz z ubezpieczoną D. N.,
5. - art. 10 § 1 w zw. z art. 78 § 2 oraz 86 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w sprawie z uwagi na pominięcie dowodu z przesłuchania stron czym naruszył jej prawo do czynnego uczestnictwa w każdym stadium postępowania i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego,
6. - art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na uchyleniu decyzji nr [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w sprawie ustalenia, że ubezpieczona podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego i orzeczenie co do istoty sprawy w sposób tożsamy co organ pierwszej instancji, w sytuacji gdy prawidłowe winno być uchylenie decyzji i umorzenie postępowania,
7. b) naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), tj.:
8. - art. 627 k.c. poprzez jego niezastosowanie przy stwierdzaniu przez organ administracji rodzaju umowy cywilnoprawnej z tytułu zawarcia, której płatnik dokonuje zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób będących autorami (twórcami) wykładów akademickich w oparciu o umowę o dzieło,
9. - art. 65 § 2 k.c. w związku z art. 3531 k.c. przez błędną wykładnię woli stron zawartej w umowie o dzieło, polegającą na niedostatecznym rozważeniu woli stron wyrażonej w treści umowy, a mianowicie w postaci rezultatu umowy polegającego na stworzeniu koncepcji cyklu wykładów i jej zaprezentowaniu studentom, jak również stworzeniu materiałów dydaktycznych, sylabusów do wykładów, opracowaniu recenzji i przygotowaniu studentów do obrony prac dyplomowych,
10. - art. 734 k.c. oraz 750 k.c. przez ich zastosowanie i błędne uznanie, że umowa zawarta między płatnikiem a ubezpieczoną była umową o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu,
11. - art. 66 ust. 1 pkt e), art. 69 ust. 1 oraz art. 107 ust. 5 pkt 16 i art. 109 ustawy o świadczeniach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że osoba wykonująca czynności w ramach umowy o dzieło podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, tak jak osoba wykonująca pracę w oparciu o umowę zlecenia,
12. - art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy systemowej poprzez błędną ich wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, iż zgodnie z przepisami ustawy systemowej należałoby stwierdzić obowiązek płatnika w zakresie zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób będących autorami wykładów akademickich w oparciu o umowę o dzieło, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów skutkowałaby, wnioskiem przeciwnym.

Ponadto płatnik wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z wyroków Sądu Okręgowego w W. wydanych w sprawach: o sygn. akt [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., o sygn. akt [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. wraz z uzasadnieniem, a także kolejnych wyroków o sygn. akt: [...] z dnia [...].06.2014 r., [...] z dnia [...].06.2014 r. wraz z uzasadnieniem - na okoliczność uznania przez Sąd Okręgowy w W., w sprawach o analogicznym stanie faktycznym i prawnym oraz po analizie zbieżnego materiału dowodowego, że wykładowcy Wyższej Szkoły [...] jako osoby wykonujące umowę o dzieło u płatnika nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnym oraz na okoliczność klasyfikacji umowy zawieranej przez wykładowców ze Skarżącą jako umowy o dzieło zobowiązującej do określonego rezultatu w postaci opracowania i zaprezentowania cyklu wykładów studentom. Z uwagi na fakt, że ww. wyroki wydane zostały odpowiednio [...] kwietnia 2014 r., [...] czerwca 2014 r. i [...] czerwca 2014 r. a uzasadnienia zostały doręczone w maju 2014 r. oraz w czerwcu 2014 r. ich powołanie na wcześniejszym etapie postępowania nie było możliwe.

10. Ubezpieczony – D. N. wniosła do Sądu skargę na ww. decyzję pismem z dnia [...] lipca 2014 r. Ubezpieczona wniosła o stwierdzenie nieważności w całości decyzji z dnia [...] maja 2014 r. z uwagi na przesłanki z art. 156 § 1 k.p.a., ewentualnie o uchylenie w całości decyzji Prezesa NFZ.

Zaskarżonej decyzji ubezpieczony zarzucił:

1. a. naruszenie przepisów z art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również przepisów z art. art. 102 ust. 5 pkt. 24, art. 109 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1) lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w związku z art. 107 § 1 k.p.a. oraz art. 6 k.p.a. polegające na wydaniu organ II instancji decyzji o stwierdzeniu podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresach w niej wskazanych bez materialnoprawnej podstawy umożliwiającej jej wydanie, w sytuacji, gdy podleganie lub nie temu ubezpieczeniu wynika wprost z przepisów prawa, a organ II instancji nie jest ustawowo uprawniony do wydawania takich decyzji, co stanowi przyczyny określone w art. 156 § 1 k.p.a..

W razie zaś nie podzielenia przez Sąd zarzutu z pkt. a, zaskarżonej decyzji zarzucił w dalszej kolejności:

1. b. naruszenie przepisu prawa materialnego: art. 65 § 2 k.c. polegające na jego błędnym zastosowaniu poprzez dokonanie oceny rodzaju umów łączących skarżącego z Wyższą Szkołą [...] w W. w pierwszej kolejności na dosłownym brzmieniu umowy z pominięciem zgodnego zamiaru stron i celu umowy,
2. c. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 138 § 1 pkt. 2 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 4 zdanie pierwsze ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez jego niezastosowanie polegające na wydaniu decyzji rozstrzygającej co do istotny sprawy, a nie umarzającej postępowanie w całości wobec stwierdzenia przez organ II instancji przekroczenia ustawowego terminu trzydziestu dniu od dnia wniesienia wniosku przez ZUS Oddział w W., który to termin nie podlega przedłużeniu,
3. d. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 80 k.p.a. w związku z art. art. 6, 7, 8, 77 k.p.a., w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez błędne zastosowanie polegające na dokonaniu wybiórczej oraz dowolnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, prowadzące w konsekwencji do błędnych ustaleń faktycznych, a wyrażające się w szczególności w:
4. - błędnym ustaleniu że Wyższa Szkoła [...] w W. zajmuje się nauką języka, a cykl wykładów skarżącego obejmował "wykłady z języka", podczas gdy Wyższa Szkoła [...] w W. prowadzi studia filologiczne (o języku), a warunkiem umożliwiającym odbywanie ich jest już posiadana znajomość danego języka obcego, co doprowadziło do błędnego utożsamienia wyższej uczelni filologicznej ze szkołą prowadzącą kursy języków obcych,
5. - błędnym ustaleniu, że to skarżący świadczył usługi edukacyjne, podczas gdy to Wyższa Szkoła [...] w W. jako instytucja świadczy usługi edukacyjne stanowiące "proces prowadzący do uzyskania dyplomu oparty na organizacji nauki, jej metodologii wobec studenta",
6. - błędnym ustaleniu, że celem zawartych umów było wykonywanie czynności edukacyjnych i nauczenie (wyedukowanie) studentów określonej problematyki, podczas gdy skarżący nie ponosił (i obiektywnie nie mógł ponosić) odpowiedzialności za tak określony cel, zaś celem była sama autorska, naukowa i niepowtarzalna koncepcja cyklu zajęć jako taka i jej zaprezentowanie studentom, co pozwalało studentom na kształtowanie już posiadanych przez nich: wiedzy, umiejętności i kompetencji,
7. - błędnym ustaleniu, że wykonując umowy cywilnoprawne skarżący miał wdrożyć i realizować program nauczania języka [...], podczas gdy nie istnieją jakiekolwiek programy nauczania czy choćby wytyczne naukowe dla studiów wyższych formułowane przez jakikolwiek podmiot zewnętrzny czy przez Wyższą Szkołę [...] w W., a zadaniem skarżącego było właśnie stworzyć koncepcję cyklu wykładów i zaprezentować je studentom, przy czym materia ich nie dotyczyła języka [...] jako takiego, ale historii literatury [...], co jest sklasyfikowane jako dyscyplina naukowa,
8. - błędnym ustaleniu, że materiały dydaktyczne, koncepcje przeprowadzenia autorskich cyklów wykładów, sylabusy, tematy, ćwiczenia i zadania egzaminacyjne i ich dobór mają jedynie charakter techniczny, przygotowawczy i funkcjonują jako pomoc naukowa dla wykładowcy, podczas gdy mają byt samoistny i niezależny, odzwierciedlają koncepcje stworzone przez skarżącego,
9. - błędnym ustaleniu, że strony za wydanie dzieła uznawały przekazania sylabusa i listy obecnych na zajęciach studentów, zaakceptowanie rachunku wraz z zaświadczeniem skoro strony nigdy takiego argumentu nie podnosiły zwłaszcza w zakresie list obecności studentów i zaświadczeń (te ostatnie nie funkcjonują w ogóle w Wyższej Szkole [...] w W.), podczas gdy strony wskazywały, że przekazanie sylabusa rozumiały między innymi jako wydanie części realizacji dzieła tj. stworzonej koncepcji, którą sylabus odzwierciedlał, a comiesięczne sprawozdania miały służyć między innymi rozliczeniu wynagrodzenia stosownie do części już zrealizowanego dzieła,
10. - błędnym ustaleniu, że stawka godzinowa stanowiła podstawę ustalania wynagrodzenia skarżącego, podczas gdy zawierając umowę strony porozumiały się co do całej kwoty za realizację całego dzieła, a stawkę godzinową (ustaloną jako iloraz tej kwoty i przewidywanego czasu niezbędnego na realizację umowy) wykorzystywały do rozliczania wynagrodzenia tak, aby wypłacane było w stosunku do tej części dzieła, która już została zrealizowana przez skarżącego,
11. - błędnym ustaleniu, że skarżący w ramach zawartych umów nie mógł liczyć na daleko idącą swobodę, podczas gdy wykonując zawarte umowy cywilnoprawne samodzielnie decydował o doborze treści, metodologii, formie zaprezentowania dobranych treści, miejscu i czasie realizacji umowy,
12. - błędnym ustaleniu, że Wyższa Szkoła [...] w W. miała prawo nadzoru nad pracą skarżącego, podczas gdy nie mogła narzucić ubezpieczonemu treści, metodologii, formy zaprezentowania dobranych treści, miejsca i czasu realizacji umowy,
13. - błędnym ustaleniu, że strony utożsamiają dzieło z utworem w rozumieniu przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, podczas gdy strony nigdy nie podniosły takiego argumentu a wskazywały jedynie, że dzieła realizowane w ramach umów przez nie zawartych spełniają kryteria uznania ich za utwór,
14. - błędnym ustaleniu, że ubezpieczony nie był odpowiedzialny z tytułu rękojmi za wady dzieła w sytuacji gdy brak było jakichkolwiek ustaleń organu II instancji w tym zakresie, a skarżący w istocie odpowiedzialność taką ponosił, zaś Wyższa Szkoła [...] w W. korzystała z narzędzi kontroli jakości takich jak między innymi wizytacje, hospitacje, ankiety które umożliwiały dochodzenie uprawnień z rękojmi za wady, jak również stosowała procedurę uregulowaną w art. 636 i 637 k.c.) błędnym ustaleniu, że celem zawartej umowy było obejście przepisów prawa w zakresie ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, podczas gdy tak sformułowany cel jest sprzeczny ze stanowiskami stron przedstawionymi w toku sprawy, nie jest poparty jakimikolwiek dowodami, a w istocie strony kierując się zasadą swobody umów zawarły umowę o dzieło która odpowiada naturze nawiązanego stosunku cywilnoprawnego, skoro w jego ramach skarżący miał zrealizować niematerialne, aczkolwiek dzieło wyrażające się w stworzeniu koncepcji cyklu wykładów (ucieleśnionej w formie sylabusa) i jej zaprezentowaniu studentom (prawidłowość tej oceny potwierdził zresztą ZUS Oddział w W. w protokole swej kontroli z 2008 r.),
15. e. naruszenie przepisów postępowania: art. art. 7, 75, 77 § 1 i 80 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez jego niezastosowanie i nie dopuszczenie następujących dowodów zawnioskowanych przez strony:
16. - dowodu z przesłuchania stron, tj. skarżącego oraz R. O. - Kanclerza Wyższej Szkoły [...] w W.,
17. - dowodów z przesłuchania świadków, tj. Rektora oraz Kwestora (głównej księgowej) Wyższej Szkoły [...] w W.,
18. - dowodu z dokumentu - protokołu kontroli z dnia [...] kwietnia 2008 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W., która odbyła się w Wyższej Szkole [...] w W.,
19. - dowodu z dokumentu - umowy E. A.,
20. - dowodu z dokumentu - decyzji ZUS Oddział w W. z dnia [...] maja 2013 r. wydanej w sprawie E. A.,
21. f. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. art. 8 i 11 k.p.a., w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez jego niezastosowanie i pomięcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,
22. g. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 9 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez nie wskazanie skarżącemu wszystkich faktów, których udowodnienie jest konieczne, czy które mają wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków,
23. h. naruszenie przepisów postępowania: art. 8 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez wydanie rozstrzygnięcia niekorzystnego dla skarżącego, mimo że strony (skarżący i Wyższa Szkoła [...] w W.) działały w zaufaniu do stanowiska ZUS Oddział w W. wyrażonemu w protokole kontroli z 2008 r. co do rodzaju stosowanej umowy cywilnoprawnej i skutków z tym związanych w sferze podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, które to uchybienia doprowadziły do:
24. i. naruszenia przepisów prawa materialnego: art. 750 k.c. w związku z art. 734 - 749 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na ich zastosowaniu do umów będących przedmiotem niniejszej sprawy, które ze względu na swoje essentialia negotii jak i accidentalia negotii objęte umową stron są umowami o dzieło,
25. j. naruszenie przepisów art. 66 ust. 1 pkt. 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, jak i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach w związku z art. 13 pkt. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu że w realiach niniejszej sprawy zaistniały przesłanki do objęcia skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu umów cywilnoprawnych zawartych z WS[...] w W., a będących przedmiotem oceny w sprawie. Poszczególne zarzuty skarg zostały szczegółowo omówione przez płatnika i ubezpieczoną w uzasadnieniu skarg z powołaniem się na orzecznictwo w tym zakresie.
26. 10. W odpowiedzi na skargi Prezes NFZ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
27. 11. Na rozprawie w dniu 12 lutego 2015 r. Sąd, na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", postanowił połączyć sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 2280/14 i VI SA/Wa 2281/14 celem wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić je dalej pod wspólną sygnaturą VI SA/Wa 2280/14.
28. II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
29. 1. Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.).
30. 2. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków Sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.
31. 3. W sytuacji, kiedy skarga zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonej decyzji został ustalony z uwzględnieniem wymaganych przepisów postępowania, przez co ustalenie to nie było wadliwe albo nie zostało skutecznie podważone.
32. 4. W skardze znajdują się zarzuty naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy a to m.in. art. 7, 77 § 1, 78 § 2 i 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego w sprawie i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy m.in. poprzez przeprowadzenie dowodów z przesłuchania stron, protokołu kontroli ZUS z 2008 r., z przesłuchania świadka Pana N. M. - Rektora WS[...] oraz Pani K. P. - Kwestor WS[...]. W ocenie strony skarżącej postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone w sposób wybiórczy i dowolny.

Strona skarżąca kwestionuje stanowisko organów wyrażone w decyzjach zarówno w I jak i II instancji, że do rozstrzygnięcia kwalifikacji prawnej zawartej umowy i ustalenia rzeczywistego zamiaru stron umowy nie jest wymagany dowód z przesłuchania stron, nawet gdy w ocenie organu zarówno pierwszej instancji interesy stron są zbieżne. W ocenie strony skarżącej takie stanowisko jest nieprawidłowe i prowadzi do oceny i kwalifikacji umowy w oparciu jedynie o literalną treść umowy z pominięciem zbadania rzeczywistego zamiaru stron w tym zakresie.

Strona skarżąca podnosi, że również organ drugiej instancji stwierdził, że "nie dostrzegł potrzeby przeprowadzenia kolejnych dowodów o charakterze posiłkowym stąd również nie dostrzegł potrzeby wydawania postanowienia w tym przedmiocie. Skoro zatem nie przeprowadzono dowodu z przesłuchania stron oznacza to, iż w niniejszej sprawie organ posiadał wystarczające środki dowodowe", a ponadto: "nie przeprowadzono dowodów na okoliczność zgodnego zamiaru stron i celu umów o dzieło zawartych przez Panią D. N. z Wyższą Szkołą [...] w W. bowiem zgodny zamiar stron i cel umów jest organowi znany już na podstawie zgromadzonej dokumentacji".

1. 5. Zdaniem składu orzekające w przedmiotowej sprawie do oceny charakteru umów łączących strony skarżące, to jest umów zawartych między skarżącymi na okresy:
2. - od dnia 1 października 2007 r. do dnia 30 września 2008 r. (umowa z dnia [...] października 2007 r. nazwana umową o prowadzenie wykładów),
3. - od dnia 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r. (umowa z dnia [...] października 2008 r. nazwana umową o prowadzenie wykładów),
4. - od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. (umowa z dnia [...] października 2009 r. nazwana umową o prowadzenie wykładów),
5. - od dnia 30 września 2010 r. do dnia 30 września 2011 r. (umowa z dnia [...] września 2010 r. nazwana umową o przygotowanie i prowadzenie wykładów.

Akta administracyjne sprawy zawierają jedynie treść umów na prowadzenie wykładów. Z treści tych umów wynika, że nie są one tożsame, a co roku nie jest powielany ten sam zakres wykładów i program nauczania. I tak np. celem umowy o prowadzenie wykładów z dnia [...] października 2007 r. było przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom Wyższej Szkoły [...] wykładów z zakresu metodyki języka [...]. Natomiast celem umowy o prowadzenie wykładów z dnia [...] października 2008 r. było przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom Wyższej Szkoły [...] wykładów z zakresu seminarium magisterskiego.

Z kolei umowy o przygotowanie i prowadzenie wykładów z dnia [...] września 2010 r. było przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom Wyższej Szkoły [...] wykładów dla studentów drugiego stopnia filologii [...] z zakresu seminarium magisterskiego, seminarium przedmiotowego, [...], opracowanie sylabusów tych wykładów w języku kierunkowym studiów oraz w języku polskim

6. Należałoby więc w postępowaniu porównać treść tych umów, to czy dotyczą one przeprowadzenia tego samego wykładu, czy też nie. Jest to kwestia niezwykle istotna bowiem może przesądzać, czy właściwie ustalono stan faktyczny sprawy. Czy w istocie chodzi tu o ocenę skutków podatkowo-prawnych zawarcia między skarżącymi umów zlecenia, czy też jednak umów o dzieło.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 czerwca 2014 r., sygn. akt II UK 420/13, stwierdził, że "Możliwa jest zatem umowa o dzieło, nieobjęta obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, której przedmiotem jest wygłoszenie wykładu, pod warunkiem jednak, że wykładowi można przypisać cechy utworu. Te warunki spełnia tylko wykład naukowy (cykl wykładów) o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego (por. art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 2013 r., II UK 26/13, Monitor Prawa Pracy 2014 nr 1, s. 2).

W ocenie Sądu w tej sprawie właściwa ocena charakteru przedmiotowych umów, a więc prawidłowego stanu faktycznego sprawy możliwa będzie jedynie wtedy, kiedy organy przeprowadzą dodatkowe postępowanie dowodowe w sprawie. Dlatego rację mają skarżący podnosząc w skargach, że materiał dowodowy w sprawie był zgromadzony w sposób niewystarczający z naruszeniem prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżąca WS[...] podnosiła, także na rozprawie, że skarżący deklarowali zgodną wolę stron w zawarciu umowy o dzieło i podnosili, że organ tej kwestii w ogóle nie badał. Sąd nie jest w stanie skontrolować prawidłowości oceny charakteru spornych umów bez zapoznania się z ich przedmiotem. Taką możliwość dałoby Sądowi ocena sylabusów przygotowanych do każdej z umów przez skarżącą D. N.. Sylabusy te powinny zawierać bowiem program nauki danego przedmiotu, wymagania i kryteria egzaminacyjne oraz przykładowe zadania z danego przedmiotu. Tych materiałów w aktach sprawy jednak nie ma, pomimo, że jak wynika z pisma Wyższej Szkoły [...] w W. z dnia [...] października 2013 r. wnosiła ona o przeprowadzenie dowodu z tych materiałów, ale organ tego wniosku nie uwzględnił.

7. W rezultacie Sąd uznał, że wydając skarżoną decyzję organ dopuścił się naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenia te oprócz wskazanych powyżej polegały na naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. art. 8 i 11 k.p.a., w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez jego niezastosowanie i pomięcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Ponadto doszło do naruszenia przepisów postępowania, a to art. 9 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez nie wskazanie skarżącemu wszystkich faktów, których udowodnienie jest konieczne, czy które mają wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków, a także naruszenia przepisów postępowania, a to art. 8 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez wydanie rozstrzygnięcia niekorzystnego dla skarżących, pomimo że strony działały w zaufaniu do stanowiska ZUS Oddział w W. wyrażonemu w protokole kontroli z 2008 r. co do rodzaju stosowanej umowy cywilnoprawnej i skutków z tym związanych w sferze podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Organ orzekając ponownie w sprawie w razie utrzymania dotychczasowej oceny co do charakteru umów łączących płatnika i ubezpieczonego jako umów zlecenia, powinien odnieść się do powyższej kwestii w uzasadnieniu decyzji.

8. Ubezpieczona wniosła o stwierdzenie nieważności w całości decyzji z dnia [...] maja 2014 r. z uwagi na przesłanki z art. 156 § 1 k.p.a., ewentualnie o uchylenie w całości decyzji Prezesa NFZ. Wskazywała przy tym na naruszenie przepisów z art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również przepisów z art. art. 102 ust. 5 pkt. 24, art. 109 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1) lit. e) ustawy o świadczeniach w związku z art. 107 § 1 k.p.a. oraz art. 6 k.p.a. polegające na wydaniu organ II instancji decyzji o stwierdzeniu podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresach w niej wskazanych bez materialnoprawnej podstawy umożliwiającej jej wydanie, w sytuacji, gdy podleganie lub nie temu ubezpieczeniu wynika wprost z przepisów prawa, a organ II instancji nie jest ustawowo uprawniony do wydawania takich decyzji, co stanowi przyczyny określone w art. 156 § 1 k.p.a.

W ocenie Sądu z ww. przepisów wskazanych przez ubezpieczoną nie wynika, że obowiązek opłaty składek na ubezpieczenie społeczne zawsze i bez żadnych wyjątków, z mocy samego prawa, powoduje wprost podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wręcz przeciwnie ustawodawca zróżnicował sytuację prawną i związane z nią obowiązki ponoszenia danin publicznych w zależności od rodzaju wykonywanych czynności i świadczonej pracy. Inne stanowisko byłoby nie racjonalne, sprzeczne z zasadą racjonalnego ustawodawcy. Skoro ustawodawca w zależności od rodzaju umowy i charakteru świadczonych na rzec zamawiającego czynności, nakazuje obowiązek płacenia składek zdrowotnych (umowy zlecenia, agencyjne) bądź brak tego obowiązku (umowa o dzieło). W związku z powyższym Sąd nie podzielił argumentacji skarżącej o nieważności wskazanej umowy.

9. Sąd na rozprawie nie uwzględnił wniosków dowodowych strony skarżącej płatnika w postaci wyroków: Sądu Okręgowego w W. wydanych w sprawach: o sygn. akt [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., o sygn. akt [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. wraz z uzasadnieniem, a także kolejnych wyroków o sygn. akt: [...] z dnia [...].06.2014 r., [...] z dnia [...].06.2014 r.

Wnioski powyższe miały na celu udowodnienie, z uwagi okoliczność uznania przez Sąd Okręgowy w W., w sprawach o analogicznym stanie faktycznym i prawnym oraz po analizie zbieżnego materiału dowodowego, że wykładowcy Wyższej Szkoły [...] jako osoby wykonujące umowę o dzieło u płatnika nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnym. Ponadto udowodnienie, że umowy zawierane przez wykładowców ze Skarżącą są to umowy o dzieło zobowiązujące do określonego rezultatu w postaci opracowania i zaprezentowania cyklu wykładów studentom.

W ocenie Sądu po pierwsze wyroki te nie wiążą sądu administracyjnego, po drugie – zostały wydane w sprawach dotyczących innych osób, po trzecie dotyczą innego przedmiotu sprawy - ustalenia obowiązku ubezpieczenia społecznego. Nawet analogia do stanu faktycznego niniejszej sprawy nie oznacza, że organ był nim związany, a obecnie związany byłby nimi sąd administracyjny. Nie można uznać, że nie uwzględnienie w niniejszej sprawie wyroków wydanych w sprawach innych osób spowodowało naruszenia art. 80 w zw. z art. 77 § 1 i art. 7 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie.

WSA w Warszawie, w składzie niniejszym, nie będąc tymi wyrokami związany nie znajduje także podstaw do wyrażenia podobnej oceny materiału dowodowego zawartego w sprawie rozpatrywanej jak w sprawach powołanych przez stronę skarżącą. Z tych samych co powyżej powodów Sąd nie uznał zarzutów Skarżącej naruszenia postępowania tj.: art. 1, 77 § 1, 78 § 2 i 80 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w szczególności poprzez odmowę dopuszczenia dowodu z umów o dzieło i decyzji ZUS w sprawie E. A..

10. Mając jednak na względzie istotne wady, którymi obarczone było postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organy w przedmiotowej sprawie Sąd uznał, że bez ich usunięcia i bez przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób zupełny, nie jest możliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy. W tym stanie rzeczy ustosunkowywanie się przez Sąd do pozostałych argumentów skargi, byłoby na obecnym etapie postępowania przedwczesne.

11. Rozpatrując sprawę ponownie Organ zastosuje się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w wyroku. Z tych wszystkich względów zaskarżonej decyzji należało postawić zarzut naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy i skutkujący jej uchyleniem na mocy art. 145 § 1 pkt 1 litery c) p.p.s.a.