Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 20 lutego 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 2294/11

Uzasadnienie

Dyrektor Izby Skarbowej w W. decyzją nr [...] z dnia [...] października 2003 r. przedłużonego decyzją Dyrektora Izby Skarbowej w W. nr [...] z dnia [...] września 2009 r. udzielił Spółce z o.o. G. z siedzibą w W. przy ul. [...], zwanej dalej "Skarżącą lub Spółką", zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województwa [...].

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] lutego 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w W. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie cofnięcia Spółce zezwolenia udzielonego w/w decyzjami.

Pismem z dnia 10 marca 2011 r. Pełnomocnik Skarżącej, wniósł m.in. na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 ustawy - Ordynacja podatkowa, o zawieszenie w/w postępowania w sprawie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województwa [...] do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karnego skarbowego, o czyn z art. 107 Kodeksu karnego skarbowego prowadzonego w sprawie dotyczącej automatów stanowiących własność Spółki zakwestionowanych w lokalu w K. [...], argumentując, iż rozstrzygnięcie postępowania karnego skarbowego i okoliczności będących przedmiotem tego postępowania ma kluczowe znaczenie dla postępowania o cofnięcie zezwolenia.

Dodatkowo, Pełnomocnik Spółki podniósł argument, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawach o sygn. akt III SA/Gd 352/10, III SA/Gd 261/10 oraz III SA/Gd 262/10 zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami prejudycjalnymi w przedmiocie zgodności ustawy o grach hazardowych z regulacjami unijnymi obejmując swoimi pytaniami wiele aspektów związanych z grami na automatach o niskich wygranych.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] maja 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w W. zwany dalej "organem zezwalającym" odmówił zawieszenia postępowania wszczętego z urzędu postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r.

Po rozpoznaniu zażalenia skarżącej na w/w postanowienie z [...] maja 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w W. postanowieniem z dnia [...] września 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Dyrektor Izby Skarbowej w W. decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2006 r. udzielił Spółce z o.o. G. z siedzibą w W. przy ul. [...], zwanej dalej "Skarżącą lub Spółką", zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województwa [...].

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] listopada 2010 r. Dyrektor Izby Celnej w W. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie cofnięcia Spółce w/w zezwolenia.

Pismem z dnia 14 marca 2011 r. Pełnomocnik Skarżącej, wniósł m.in. na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 ustawy - Ordynacja podatkowa, o zawieszenie postępowania w sprawie cofnięcia przedmiotowego zezwolenia do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karnego skarbowego, o czyn z art. 107 Kodeksu karnego skarbowego prowadzonego w sprawie dotyczącej automatów stanowiących własność Spółki G. zakwestionowanych w lokalu w W. przy Al. [...], argumentując, iż rozstrzygnięcie postępowania karnego skarbowego i okoliczności będących przedmiotem tego postępowania ma kluczowe znaczenie dla postępowania o cofnięcie zezwolenia.

Dodatkowo, Pełnomocnik Spółki podniósł argument, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawach o sygn. akt III SA/Gd 352/10, III SA/Gd 261/10 oraz III SA/Gd 262/10 zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami prejudycjalnymi w przedmiocie zgodności ustawy o grach hazardowych z regulacjami unijnymi obejmując swoimi pytaniami wiele aspektów związanych z grami na automatach o niskich wygranych.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] maja 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w W. zwany dalej "organem zezwalającym" odmówił zawieszenia postępowania wszczętego z urzędu postanowieniem z dnia [...] listopada 2010 r.

Po rozpoznaniu zażalenia skarżącej na w/w postanowienie z [...] maja 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w W. postanowieniem z dnia [...] września 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie.

W jednobrzmiącym uzasadnieniu obydwu postanowień organu odwoławczego z dnia [...] września 2011 r. nr [...] oraz nr [...] Dyrektor Izby Celnej w W. wskazał, że zgodnie z przepisem art. 8 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540, z późn. zm.) do postępowań w sprawach określonych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.), chyba że ustawa stanowi inaczej.

Z kolei zgodnie z art. 239 ustawy - Ordynacja podatkowa, w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale do zażaleń mają odpowiednio zastosowanie przepisy dotyczące odwołań.

Odwołując się do treści art. 201 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, organ stwierdził, że wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie dotyczącej cofnięcia spółce zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych nie jest uwarunkowane uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego.

Wskazując na elementy składające się na konstrukcję zagadnienia prawnego Dyrektor Izby Celnej w W. wskazał, że dokonanie interpretacji prawa, czy też oceny zgodności ustawowego unormowania z przepisami prawa unijnego nie jest zagadnieniem wstępnym, o którym stanowi art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. W tym zakresie odwołał się do szeregu konkretnych orzeczeń sądów administracyjnych przywołując ich tezy.

Gdy chodzi o pytania prejudycjalne na które powołano się w zażaleniu stwierdził, że pytanie zadane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie ma bezpośredniego związku z rozstrzygnięciem niniejszej sprawy. Podniósł, że pytanie to zostało zadane w postępowaniu dotyczącym innego podmiotu. Nadto zdaniem organu nie ma zależności polegającej na tym, że orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej będzie bezpośrednio wpływało na treść decyzji w niniejszych sprawach.

Z kolei przedmiotem spraw, w których WSA w Gdańsku wystosował pytania prawne do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej było przedłużenie zezwolenia na urządzanie i prowadzenie gier na automatach o niskich wygranych (sygn. akt III SA/Gd 222/10), odmowa przedłużenia zezwolenia na urządzanie i prowadzenie gier na automatach o niskich wygranych (sygn. akt III SA/Gd 352/10) oraz zezwolenie na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych (sygn. akt III SA/Gd 262/10). Natomiast przedmiotem sprawy o sygn. akt II SA/Po 549/10, w której WSA w Poznaniu zwrócił się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego była zmiana zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. Ponieważ przedmiotem niniejszych spraw jest zawieszenie postępowania w przedmiocie cofnięcia udzielonego Spółce zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województwa mazowieckiego w ocenie organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie nie ma tożsamości przedmiotu sprawy.

Organ odwoławczy zaakcentował także, iż przepisy prawa procesowego określają tryb wznowienia postępowania między innymi przewidzianych w art. 240 § 1 pkt 8 i 11 ustawy - Ordynacja podatkowa. Zatem Spółka może skutecznie siępowoływać na powyższe przepisy tylko wtedy, gdy sprawa została zakończona decyzją ostateczną oraz została wydana na podstawie przepisu, o którego niezgodności z Konstytucją RP, ustawą lub ratyfikowaną umową międzynarodową orzekł Trybunał Konstytucyjny a także gdy orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ma wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do przedłożonego przez stronę postanowienia Dyrektora Izby Celnej w O. o zawieszeniu postępowania stwierdził, że nie jest związany przedmiotowym rozstrzygnięciem.

Odpierając zarzut skarżącej, iż postępowanie prowadzone w związku z podejrzeniem popełnienia czynu zabronionego określonego w art. 107 ustawy z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy ma ścisły związek z prowadzonym postępowaniem przez organ I instancji, Dyrektor Izby Celnej w W. zauważył, iż są to odrębne od siebie postępowania, które mogą być prowadzone niezależnie w tym samym czasie, bez potrzeby zawieszania któregokolwiek z nich.

Na poparcie swojego stanowiska przytoczył orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Nie zgadzając się z powyższymi rozstrzygnięciami Dyrektora Izby Celnej w W. Spółka G., reprezentowana przez adwokata, złożyła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Skargi na postanowienia z [...] września 2011 r. zostały zarejestrowane pod sygnaturami VISA/Wa 2294/11 oraz VISA/Wa 2295/11.

Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 20 lutego 2012 r. WSA w Warszawie połączył obydwie sprawy na podstawie art. 111 § 2 ppsa do wspólnego rozpoznania a także rozstrzygnięcia i dalszego prowadzenia pod sygnaturą VISA/Wa 2294/11.

W obydwu skargach podniesiono te same zarzuty, wnioski a także przedstawiono te same argumenty na poparcie swojego stanowiska.

Zaskarżonym postanowieniom zarzucono:

1. 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 233 § 2 ustawy z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa, poprzez nieuwzględnienie zażalenia na postanowienie organu I instancji, pomimo oczywistego naruszenia przez organ I instancji przepisu art. 201 §1 pkt 2 ustawy z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa, a tym samym pomimo tego, że zażalenie zasługiwało na uwzględnienie w całości,
2. 2. naruszenie przepisu postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 201 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa, poprzez odmowę zawieszenia postępowania, w sytuacji, w której rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ oraz Sąd.

Wskazując na powyższe zarzuty, wniesiono o:

1. • uchylenie zaskarżonych postanowień w całości oraz uchylenie postanowień organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,
2. • zasądzenie na rzecz skarżącej od strony przeciwnej kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżąca podkreśliła, że niniejsze postępowania w sprawie cofnięcia zezwoleń są wyłącznie wynikiem zaistniałej w mediach tzw. afery hazardowej.

Spółka zaakcentowała, iż wszystkie kontrole punktów gier na automatach o niskich wygranych przeprowadzane przez Urzędy Celne od grudnia 2009 roku do chwili obecnej kończą się wszczynaniem postępowań karno-skarbowych o przestępstwa z art. 107 k.k.s. Postępowania karne prowadzone są w kierunku urządzania gier na automatach bez zezwolenia. Zdaniem strony, mając na względzie fakt, iż kluczowe w przedmiotowej sprawie jest ustalenie, czy w lokalach wskazanych w zaskarżonych postanowieniach spółka "G." urządzała gry na automatach wbrew przepisom ustawy, a tym samym czy popełnione zostało przestępstwo o czyn z art. 107 k.k.s., spełniona została przesłanka zawieszenia niniejszego postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowań karno-skarbowych prowadzonych w sprawach dotyczących automatów stanowiących własność spółki "G." zakwestionowanych w powyższych lokalach.

W ocenie skarżącej, w trakcie postępowania karnego ustalone zostaną rzetelnie zasady funkcjonowania zabezpieczonego automatu, kwestie ewentualnej winy strony bądź jej przedstawicieli, a tym samym okoliczność czy w ww. punkcie gry spółka "G." urządzała gry na automacie o niskich wygranych wbrew przepisom ustawy. Przedmiotowa okoliczność jest natomiast kluczowa w postępowaniu o cofnięcie udzielonego zezwolenia. Prowadzenie niniejszego postępowania równolegle z postępowaniem karnym mogłoby doprowadzić do sytuacji, w której organ podatkowy cofnie stronie zezwolenie opierając się na bezzasadnych ustaleniach urzędników celnych, a w postępowaniu karnym niezawisły Sąd (który nie będzie kierował się względami politycznymi, ale merytorycznymi) np. ustali, że automat funkcjonował zgodnie z ustawą. Nie dość, że sytuacja taka rodziłaby po stronie spółki "G." uprawnienie do domagania się od Dyrektora Izby Celnej w W. - Skarbu Państwa wielomilionowych odszkodowań, to w dodatku powyższa sytuacja byłaby nie do pogodzenia z elementarnymi zasadami demokratycznego państwa prawnego.

Zdaniem strony, uwzględniając powyższe, odmowa zawieszenia postępowania nastąpiła z naruszeniem art. 201 § 1 pkt 2 ordynacji podatkowej. Strona podkreśla, że nie wskazano precyzyjnie, dlaczego przyjęto, że prawomocne rozstrzygnięcie powyższego postępowania karnego nie ma wpływu na niniejszą sprawę.

Zdaniem skarżącej, z uwagi na doniosłe skutki, jakie może wywołać cofnięcie w całości zezwolenia na urządzanie gier, w sytuacji gdyby Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej zajął odmienne od organów podatkowych stanowisko w kwestii notyfikacji, w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki do zastosowania art. 201 § 1 pkt 2 ordynacji podatkowej.

W ocenie strony, stanowisko Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w powyższej kwestii ma charakter prejudycjalnego zagadnienia wstępnego, którego rozstrzygnięcie jest również niezbędne z punktu widzenia niniejszego postępowania w sprawie cofnięcia zezwolenia na urządzanie gier na automatach o niskich wygranych. Zdaniem skarżącej, powyższe jest oczywiste tym bardziej, iż zagadnienie dotyczące rozstrzygnięcia kwestii obowiązku notyfikacji przepisów ustawy o grach hazardowych wychodzi poza zakres kompetencji organów podatkowych. Ocena prawna dokonana przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, z uwagi na jego autorytet i wagę przesądzi o sposobie kształtowania praw i obowiązków wynikających z przepisów ustawy o grach hazardowych, a zatem także materii będącej przedmiotem niniejszego postępowania administracyjnego jak również pozwoli na ujednolicenie orzecznictwa i zagwarantuje stabilizację prawną w tym zakresie.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje

Skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Podstawą wszczęcia postępowań o cofnięcie zezwoleń udzielonych skarżącej na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych były wyniki kontroli w zakresie urządzania i prowadzenia gier w punktach gier w lokalu K. oraz w W. Al. [...].

Zdaniem organu, w trakcie przedmiotowych kontroli stwierdzono naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych (art. 129 ust.

1. 3) polegające na przekroczeniu wartości maksymalnej stawki za udział w jednej grze.

Powyższe postępowania administracyjne zostały wszczęte z urzędu.

W rozpoznawanych sprawach wnosząc o zawieszenie przedmiotowych postępowań spółka powołała się na art. 201 § 1 pkt 2 ustawy - Ordynacja podatkowa, zgodnie z którym postępowanie zawiesza się, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

Zdaniem skarżącej, rozstrzygnięcie postępowania karnego skarbowego o czyn z art. 107 kodeksu karnego skarbowego prowadzonego w sprawie dotyczącej automatów stanowiących własność spółki, zakwestionowanych w lokalu w K. [...] ma kluczowe znaczenie dla postępowania o cofnięcie zezwolenia.

Organ uznał natomiast, że ustalenia poczynione w w/w postępowaniu karnym nie stanowią zagadnienia wstępnego, które zobowiązały organ do zawieszenia postępowania na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 ordynacji podatkowej.

Zarzuty podniesione w skardze w tym zakresie sprowadzają się w istocie do podkreślenia znaczenia postępowania karnego w odniesieniu do postępowania prowadzonego przez Dyrektora Izby Celnej.

Ustawodawca w art. 201 Ordynacji podatkowej zawarł zamknięty katalog przesłanek powodujących obowiązek zawieszenia postępowania. Wystąpienie którejkolwiek z nich oznacza, że organ podatkowy jest zobligowany do zawieszenia postępowania z urzędu.

Analiza treści art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej wskazuje, iż można wyodrębnić cztery istotne elementy składające się na konstrukcję zagadnienia wstępnego:

1. 1. wyłania się ono w toku postępowania;
2. 2. jego rozstrzygniecie należy do innego organu lub sądu,
3. 3. rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia tegoż zagadnienia, zatem jego wyjaśnienie musi poprzedzać rozpatrzenie sprawy,
4. 4. istnieje zależność między rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy podtrzymując w całości swoją argumentację w kwestii braku wystąpienia w przedmiotowych sprawach zagadnienia wstępnego, zasadnie nie podzielił w tym zakresie argumentacji skarżącej przedstawionej w treści skargi.

Z zagadnieniem wstępnym, tj. zagadnieniem materialno-prawnym, mamy do czynienia jedynie wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy głównej uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wynikłej w toku sprawy kwestii prawnej, która ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Musi również istnieć zależność między uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego, a rozpatrzeniem sprawy. Zagadnienie wstępne nie może dotyczyć kwestii ustalenia stanu faktycznego sprawy, bowiem to należy do organu prowadzącego sprawę, a nie leży w gestii innego organu lub sądu. Jeżeli zagadnienie wykazuje jedynie pośredni luźny związek z rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji, nie ma ono charakteru zagadnienia wstępnego. Mogą wiązać się z nim określone skutki procesowe, ale powstanie takiego zagadnienia nie rodzi obowiązku zawieszenia postępowania.

Odnosząc powyższe uregulowania do okoliczności sprawy należy wskazać, że celem i przedmiotem postępowania prowadzonego przez Dyrektora Izby Celnej nie jest ustalenie faktu popełnienia przez skarżącą spółkę przestępstwa. Zgromadzony w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest niezależny od dowodów zebranych w postępowaniu karno-skarbowym i podlega ocenie przez Dyrektora Izby Celnej w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego.

Zdaniem Sądu, postępowanie karne mające nawet bezpośredni związek ze sprawą prowadzoną na gruncie przepisów ustawy o grach hazardowych nie będzie kreować zagadnienia wstępnego w odniesieniu do w/w postępowania administracyjnego.

Natomiast jeżeli ustalenia wyroku karnego będą dotyczyć okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia w/w postępowania administracyjnego, może to stanowić podstawę do ewentualnego wznowienia postępowania w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych.

Dodatkowym argumentem przemawiającym za zawieszeniem niniejszych postępowań administracyjnych jest, zdaniem skarżącej, fakt iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawach o sygn. akt III SA/Gd 352/10, III SA/Gd 261/10 oraz III SA/Gd 262/10 zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami prejudycjalnymi w przedmiocie zgodności ustawy o grach hazardowych z regulacjami unijnymi obejmując swoimi pytaniami wiele aspektów związanych z grami na automatach o niskich wygranych.

W ocenie Sądu, organ prawidłowo odmówił zawieszenia postępowań z powyższych powodów wskazywanych przez skarżącą. Przede wszystkim należy podnieść, że wzmiankowane pytania nie zostały zadane w postępowaniu dotyczącym skarżącej spółki, lecz innego podmiotu.

Sąd podziela stanowisko zawarte m.in. w wyrokach: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2009 r. sygn. akt I FSK 1326/08; a także Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. I SA/sz 14/06; że postępowanie przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, co do zgodności ustawowego unormowania z przepisami prawa wspólnotowego nie jest zagadnieniem wstępnym, o którym stanowi art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji Podatkowej.

Słusznie przy tym organ wskazał, że jeżeli orzeczenie TSUE będzie miało wpływ na treść wydanych w niniejszych postępowaniach administracyjnych decyzji, skarżąca spółka nie będzie pozbawiona ochrony prawnej, gdyż w takiej sytuacji będą podstawy do wznowienia tych postępowań.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargi nie znajdując podstaw do ich uwzględnienia.