Uzasadnienie
W załączonym do skargi wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący T. C. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe oraz nie posiada żadnych oszczędności.
W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z 21 października 2014 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie w terminie 14 dni:
- a. zeznania podatkowego skarżącego za rok 2013, ewentualnie zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie;
- b. dokumentów wskazujących wysokość dochodów uzyskanych przez skarżącego w roku bieżącym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (w zależności od formy opodatkowania np. ostatni PIT-5, kopie księgi przychodów i rozchodów, ewidencji przychodów);
- c. wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (a w przypadku braku rachunków bankowych zobowiązano skarżącego do złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie).
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał:
- a. deklarację na zaliczkę na podatek dochodowy, z której wynika, że do końca października 2014 r. skarżący osiągnął przychód w kwocie [...] złotych, przy kosztach jego uzyskania na poziomie [...] złotych,
- b. zeznanie podatkowe za rok 2013, z którego wynika, że skarżący osiągnął przychód w kwocie [...] złotych, przy kosztach jego uzyskania na poziomie [...] złotych.
Skarżący nie przedłożył natomiast wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, jak też nie określił wysokości ponoszonych przez niego bieżących wydatków.
Postanowieniem referendarza sądowego z 3 lutego 2015 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
Pismem z 2 marca 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu wskazał, że jest niezadowolony z rozstrzygnięcia i wnosi o jego uchylenie, podtrzymując jednocześnie złożone w toku postepowania wyjaśnienia i wnioski.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. strona postępowania, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie.
W przedmiotowej sprawie powyższy warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został spełniony. Skarżący, pomimo wezwania nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych. Braku powyższego nie uzupełniał również na etapie wniesienia sprzeciwu. Nie jest więc obecnie wiadome, jakie operacje były wykonywane na tych rachunkach oraz jaka była wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie z akt sądowych sprawy wynika, że skarżący w 2013 roku osiągnął przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...] złotych, przy kosztach jego uzyskania na poziomie [...] złotych, co dało mu dochód na poziomie [...] złotych. Natomiast przez dziesięć miesięcy 2014 roku skarżący osiągnął przychód w kwocie [...] złotych, przy kosztach jego uzyskania na poziomie [....] złotych, co dało mu dochód na poziomie [....] złotych.
Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia powinno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Koszty sądowe należy traktować jako bieżące wydatki w budżecie rodziny, które powinny być zaspakajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego też wniosek o przyznanie prawa pomocy winien być sporządzony w sposób rzetelny, uwzględniający wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a wskazane w nim okoliczności, stosownie do wytycznych wynikających z treści art. 255 p.p.s.a, powinny być na żądanie Sądu należycie udokumentowane.
Skoro, skarżący nie przesłał na wezwanie dokumentów, które w ocenie Sądu, były niezbędne do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, tj. dokumentów dotyczących kwestii posiadanych przez niego rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji, zdaniem Sądu, brak jest możliwości ustalenia, czy zostały spełnione przesłanki art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Tym samym to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04, opubl. w bazie LEX nr 203329).
W ocenie Sądu, przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna nie uzasadnia przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie
Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w postanowieniu.