Uzasadnienie
We wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPF w terminie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł) skarżący M. P. zażądał zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że wpis w wysokości 200 zł jest dla niego zbytnim obciążeniem, gdyż pobiera rentę w kwocie 470 zł (z uwagi na zajęcie komornicze tego świadczenia z tytułu zadłużenia alimentacyjnego), a obecnie nie wykonuje zawodu taksówkarza z powodu poważnej awarii samochodu. Ponadto skarżący oświadczył we wniosku, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jako jedyny składnik majątku wskazał ½ wartości samochodu marki [...] rok produkcji 1997.
Mając na uwadze, iż oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia [...] marca 2012 r. wezwano go do nadesłania w terminie 14 dni:
1/ wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie (w przypadku, jeżeli takie rachunki posiada, jeżeli skarżący nie posiada rachunków bankowych, zobowiązać skarżącego do złożenia w zakreślonym powyżej terminie stosownego oświadczenia), 2/ dokumentu potwierdzającego wskazaną w rubryce 10 wysokość otrzymywanej przez skarżącego renty (ostatni odcinek przekazu pocztowego lub kopia decyzji organu rentowego), 3/ wyjaśnienia, czy zawarta w rubryce 5 formularza PPF informacja, iż skarżący "nie wykonuje obecnie zawodu taksówkarza" oznacza, że:
a/ skarżący został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej i nie posiada statusu przedsiębiorcy – w takim przypadku zobowiązać skarżącego do przedstawienia decyzji potwierdzającej wykreślenie z tej ewidencji, b/ czy też oznacza jedynie faktyczne zaprzestanie wykonywania działalności gospodarczej, przy czym skarżący nadal figuruje w ewidencji działalności gospodarczej, w tym przypadku zobowiązać skarżącego do przedstawienia informacji o formie opodatkowania skarżącego wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższą okoliczność:
- - w przypadku opłacania zryczałtowanego podatku dochodowego w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych – przedłożenie kopii zeznania o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych złożonego do dnia 31 stycznia 2012 r.,
- - w przypadku opłacania zryczałtowanego podatku dochodowego w formie karty podatkowej – przedłożenie kopii ostatniej decyzji naczelnika urzędu skarbowego ustalającej wysokość podatku dochodowego w formie karty podatkowej,
- - w przypadku opłacania podatku na zasadach ogólnych: - przedłożenie dokumentu wskazującego na wysokość dochodu osiągniętego w 2011 roku – np. kopii ostatniej deklaracji na zaliczkę na podatek dochodowy - jeżeli skarżący powyższą deklarację złożył, lub kopii zapisów z księgi przychodów i rozchodów na koniec 2011 r., 4/ informacji, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący zamieszkuje w lokalu i czy ponosi jakiekolwiek koszty utrzymania tego lokalu (wobec faktu, iż nie posiada mieszkania ani domu).
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w piśmie z dnia [...] marca 2012 r. podał, iż nie posiada lokat terminowych, rachunków oszczędnościowych, a także rachunków powierniczych. Zamieszkuje w lokalu komunalnym, którego głównym najemcą jest jego matka i skarżący – zameldowany w przedmiotowym lokalu od urodzenia – nie ponosi żadnych kosztów utrzymania lokalu. Renta, jaką skarżący pobiera - po potrąceniu na poczet zadłużenia w banku alimentacyjnym -wynosi 306 zł netto. Jednocześnie skarżący oświadczył, że figuruje w ewidencji działalności gospodarczej, przy czym w listopadzie 2011 r. zawiesił wykonywanie działalności, a dokument potwierdzający zawieszenie dostarczy na rozprawę. Do ww. pisma skarżący załączył potwierdzenie wypłaty świadczenia rentowego za miesiąc marzec 2012 r. w kwocie 306,69 zł netto [...].
Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319).
W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek skarżącego, dokumenty znajdujące się w aktach niniejszej sprawy nie pozwalają na dokonanie oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego. Przede wszystkim skarżący nie udokumentował podnoszonej przez niego okoliczności zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej. Tymczasem decyzja o zawieszeniu wykonywania działalności stanowi bardzo istotny dokument w kontekście oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Oznacza bowiem, że przedsiębiorca nie uzyskuje dochodów z tytułu działalności gospodarczej w okresie zawieszenia jej wykonywania.
Skarżący nie wyjaśnił też w sposób klarowny skąd pozyskuje środki na swoje codzienne utrzymanie; nie wiadomo czy inna osoba (np. matka skarżącego) ponosi koszty jego utrzymania (wyżywienia, zakupu odzieży i środków czystości) czy też skarżący sam je pokrywa z bardzo niskiej renty. Podkreślić przy tym należy, iż Sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżącego nie są znane. W przypadku gdy zachodzą wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez skarżącego oświadczeń, to skarżącemu powinno zależeć na ich obaleniu. Bowiem sprawą skarżącego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego /dalej NSA/ z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 394/08, Lex nr 565703, a także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 lipca 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 335/05, Lex nr 220289).
W świetle powyższego nie jest możliwe uznanie, iż skarżący wypełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W tym miejscu zaakcentować należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną – pozbawionych środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05).
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.