Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 21 lipca 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 267/22

Uzasadnienie

Zaskarżoną uchwałą Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (dalej "Komisja II stopnia" lub "Komisja") utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2021 r. z siedzibą w [...] (dalej "Komisja Egzaminacyjna Nr [...]"), którą ustalono, że Z. G. (dalej "Skarżąca", "Zdająca") uzyskał negatywny wynik egzaminu adwokackiego.

Jako podstawę prawną zaskarżonej uchwały wskazano art. 78h ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2020 r. poz. 1651 i 2320 ze zm., dalej "p.a." lub "ustawa - Prawo o adwokaturze"), w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm – zwanej dalej "kpa").

Do powyższych rozstrzygnięć doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniach od 18 do 21 maja 2021 r. Skarżąca przystąpiła do egzaminu adwokackiego składającego się z pięciu części.

Skarżąca z zadania z zakresu prawa karnego otrzymała ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę niedostateczną.

W konsekwencji powyższego Komisja Egzaminacyjna Nr [...] ustaliła, że Skarżąca z zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki uzyskała ocenę niedostateczną, co z uwagi na art. 78f ust. 1 p.a., spowodowało, że uzyskała ona negatywny wynik z całego egzaminu adwokackiego.

Zadanie egzaminacyjne z zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki polegało na ocenie zachowania adwokatów M. N., A. S. i S. K. przy czym w przypadku uznania, że którykolwiek z adwokatów naruszył te zasady należało wskazać przepisy, która zostały naruszone oraz opisać na czym to naruszenie polegało.

Obaj egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez Zdającą rozwiązanie z zakresu zasad wykonywania zawodu i zasad etyki, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 78e ust. 2 p.a. na ocenę niedostateczną.

Oceniając pracę w zakresie zadania z zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki pierwszy z egzaminatorów (sędzia Sądu Okręgowego) stwierdził, że praca spełnia jedynie wymogi formalne przewidziane dla tego rodzaju pism. Zachowania adwokatów stanowiące naruszenie zasad wykonywania zawodu i zasad etyki nie zostały praktycznie wskazane przez autora opinii a te które wskazano zawierają wiele braków. Przy ocenie adw. M. N. nie wskazano naruszenia § 6, § 8, § 56, § 51, § 64 KEA, art. 28 ust. 2 prawa o adwokaturze. Przy adw. A. S. nie wskazano naruszenia § 35 KEA. Nie wskazano naruszeń adw. S. K. (§ 23, § 35, § 6, § 8 KEA). Oceniono pracę jako krótką, słabą, wymagającą pogłębienia wiedzy zdającej.

Drugi z egzaminatorów (adwokat) uznał, że praca spełnia wymogi formalne a konstrukcyjne jedynie częściowo. Wg oceniającego zadanie nie zostało prawidłowo rozwiązane w istotnej części tj. brak oceny iż adw. M. N. naruszył § 6, § 8, § 26 § 56, § 64 KEA, art. 8 ust. 1 i art. 28 ust. 2 prawa o adwokaturze, brak oceny iż adw. A. S. naruszył § 35 KEA, brak oceny iż adw. S. K. naruszył § 6, § 8, § 23, § 35. Zdaniem oceniającego praca jest lakoniczna a jej konkluzje w przeważającej mierze wadliwe. W pracy występują usterki językowe.

W związku z powyższym Uchwałą nr [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. Komisja Egzaminacyjne nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2021 r. z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego stwierdziła, iż Z.G. uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego.

W złożonym odwołaniu od ww. uchwały Skarżąca zaskarżając wydaną uchwałę w całości wniosła o podjęcie uchwały stwierdzającej pozytywny wynik egzaminu adwokackiego. Zaskarżonej uchwale zarzuciła m.in., iż Komisja nie podjęła wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy bowiem nie uwzględniono interesu zdającej jak i interesu społecznego przejawiającego się tym aby nie dopuszczano do zawodu adwokata tylko takich osób, które nie będą umiały sprostać zadaniu skutecznej ochrony interesów obywateli. W ocenie Skarżącej co do egzaminu ocenionego niedostatecznie, Komisja nie dostrzegła wielu elementów wskazujących na właściwe przygotowanie zdającej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata skupiając się wyłącznie na brakach jej pracy ocenianych w kontekście opisu istotnych zagadnień. Podkreślono, iż opis istotnych zagadnień stanowi jedynie instrument pomocniczy przy wystawianiu ocen i nie może stanowić żadnego kluczowego kryterium oceny, natomiast ocena zadania powinna uwzględniać nie tylko uchybienia ale także te elementy, które zostały ocenione pozytywnie.

Rozpoznając wniesione odwołanie Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 18-21 maja 2021 r., uchwałą z dnia [...] listopada 2021 r. znak [...] utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały Komisja II stopnia na wstępie opisała przebieg postępowania oraz szeroko przedstawiła zarzuty odwołania. Przedstawiając motywy podjętego rozstrzygnięcia Komisja II stopnia wyjaśniła że przepis art. 78h ust. 9 ustawy - Prawo o adwokaturze stanowi, że do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu, jednak sama procedura odwoławcza nie została uregulowana w tej ustawie. Wskazano, iż w oparciu o delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu (Dz. U. z 2016 r. poz. 101 oraz z 2021 r. poz. 61; dalej: rozporządzenie). Z § 5 ust. 2 pkt 1 tego rozporządzenia wynika, że przewodniczący komisji odwoławczej wskazuje osobę odpowiedzialną za sporządzenie opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania, doświadczenie i wiedzę członków komisji odwoławczej z zakresu prawa objętego odwołaniem.

Wyjaśniono, iż postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest zatem postępowaniem szczególnym, którego zakres sama strona określa w swoim odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem dwuinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych. Obowiązek Komisji II stopnia polega na ponownej, ostatecznej ocenie propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji wniesionego odwołania.

Następnie Komisja II stopnia wskazała, że mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu dopuszcza się możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też w art. 78 ust. 2 p.a. ustawodawca jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj.

1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, 4) należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony (w przypadku zadań z części od pierwszej do czwartej) lub interesu publicznego (w przypadku zadania z części piątej). Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku. Wskazano, iż w pojęciach niedookreślonych zakodowana jest swoboda oceny stanu faktycznego z punktu widzenia danej wartości, którą na gruncie regulacji egzaminu jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (art. 78d ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze) przy czym kryteria określone w art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Taka regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować zdaniem Komisji II stopnia dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości.

Oceniając zadanie egzaminacyjne przez pryzmat ocen dokonanych przez egzaminatorów, mając na uwadze podniesione przez Zdającego zarzuty odwołania, Komisja II stopnia uznała, że odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Przedstawiając zasadnicze motywy swojego rozstrzygnięcia Komisja II stopnia co do oceny pracy egzaminacyjnej sporządzonej przez Skarżącą w zakresie wymogów formalnych podkreśliła, że wprawdzie nie ma przepisów regulujących wymogi formalne jakim powinna odpowiadać tego rodzaju opinia prawna, którą obowiązani byli opracować zdający egzamin adwokacki w 2021 r., to jednak adwokat, a konkretnie osoba zdająca egzamin adwokacki powinna wiedzieć, że prawo to nie tylko to co jest wprost napisane ale także i to co wynika z wielu przepisów prawa takich jak kodeksy postępowania cywilnego, administracyjnego, karnego, itp.

Zatem to z nich należy czerpać w drodze analogii wiedzę o wymogach formalnych opinii prawnej nieopisanych wprost w przepisach pism sporządzonych przez adwokatów, radców prawnych, itp. Opinia prawna musi więc przedstawiać wiedzę jej autora o prawie, a źródłem tej wiedzy są przede wszystkim teksty prawne i akty normatywne je zawierające. Oceniając z tego punktu widzenia spełnienie wymagań przez opinię prawną sporządzoną przez Zdającą, wskazano, iż niewątpliwie wskazuje ona datę jej sporządzenia, rodzaj pisma, przedmiot opinii, wskazuje przepisy prawa mające zastosowanie przy sporządzeniu opinii. Przedstawia stan prawny i zastrzeżenia, oraz podpis z określeniem, że jest to podpis własnoręczny. Określając przedmiot opinii wskazano prawidłowo, że stanowi go ocena zachowań adw. M. N., A. S. i S. K.. Nie określono natomiast celu opinii, jakim było opracowanie jej na potrzeby egzaminu adwokackiego oraz zlecającego, którym można było uczynić także Z. K., czy Komisję Egzaminacyjną.

W istocie w pracy egzaminacyjnej nie przedstawiono stanu faktycznego, a to on według Komisji II stopnia podlegał ocenie prawnej. Użycie w pracy sformułowania "Jak w zadaniu", nie zostało uznane za spełnienie tego wymogu. Wskazano, iż przedstawienie w opinii stanu faktycznego potwierdzałoby na ile Zdająca przedstawiłaby w nim najistotniejsze jego elementy, podlegające ocenie. Brak jego przedstawienia pozwoliło organowi na domniemanie, że Zdająca w pełni go akceptowała bez żadnych wątpliwości, które w nim występowały. Podkreślono jednak że brak stanu faktycznego nie decydował o negatywnej ocenie pracy.

Odnosząc się do prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji przedstawiono szczegółowo naruszenia występujące w zadaniu, które dostrzeżono w pracy Skarżącej, dokonując oceny co do słuszności tych naruszeń, jak i te które w pracy pominięto uzasadniając przyczyny podjętej oceny. Wskazano m.in. w odniesieniu do adw. A. S. i adw. S. K. że w pierwszym przypadku zdająca nie dostrzegła zasadniczego naruszenia przez tego adwokata przepisu § 35 KEA, w drugim zaś przypadku nie dostrzegła naruszenia szeregu innych przepisów przepisów (§ 23, § 35, § 6 i § 8 KEA). Zdająca dostrzegła zaś tylko, że adw. A. S. w części naruszył § 49 KEA, a adw. S. K. § 34 KEA.

Generalnie zaś ujmując i doceniając prawidłowość zastosowanych przepisów prawa przez Zdającą w odniesieniu do każdego z ocenianych adwokatów stwierdzono, że dostrzegła tylko niewielką ilość naruszeń prawa przez tych pełnomocników. Podano tutaj, iż w ujęciu liczbowym w przypadku adw. M. N. był to jeden delikt, przy braku sześciu deliktów, uwzględniając to, że w dwóch przypadkach (tj. art. 28 ust. 2 u.p.a. i § 51 KEA oraz art. 8a ust. 1 u.p.a. i § 26 KEA) przepisy te pozostały w zbiegu. W odniesieniu zaś do adw. A. S. nie dostrzegła jednego ale istotnego naruszenia prawa, które popełnił, w przypadku zaś adw. S. K. tylko jeden, a nie dostrzegła trzech, z tym, że jeden zarzut oparty był na dwóch zbiegających się przepisach (§ 6 i § 8 KEA).

Odnosząc się do poprawności zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego w ocenie Komisji II stopnia Zdająca nie rozwiązała problemów zadania egzaminacyjnego w sposób prawidłowy, a także wykonała zadanie wbrew interesowi publicznemu. Dostrzegła bowiem tylko po jednym zarzucie naruszenia prawa, przez dwóch adwokatów, tj. M. N. i S. K., u jednego zaś A. S. tylko część jednego, w sytuacji gdy tych naruszeń, uwzględniając zbieg przepisów, było: sześć u adw. M. N., jeden u adw. A. S. i cztery u adw. S. K.. Można więc powiedzieć, że Zdająca nie rozwiązała zasadniczych i podstawowych problemów zadania, a więc naruszeń § 6, § 8, § 35 KEA czy art. 8a ust. 1 i art. 28 ust. 2 u.p.a. W zadania wystąpiły natomiast naruszenia szczególnie ważnych zasad etyki zawodowej adwokatów, które określa się jako fundamentalne dyrektywy wykonywania zawodu adwokata.

Oceniając język, styl i staranność pracy Komisja II stopnia uznała, iż prezentowany w pracy język prawny i prawniczy jest na niskim poziomie oraz brak u Zdającej umiejętności konstruowania zarzutów naruszenia przepisów będących deliktami dyscyplinarnymi, tj. opisu czynu i jego kwalifikacji prawnej. Wystąpiły także przypadki braku znajomości stanu faktycznego zadania, co oznacza, że praca jest mało staranna. Dostrzeżono także pozytywne elementy jak powiązanie naruszeń poszczególnych przepisów Kodeksu Etyki Adwokackiej z art. 80 u.Pr.a.

Oceniając podjęte rozważania z punktu widzenia zarzutów odwołania i ich uzasadnienia Komisja II stopnia uznał, iż mimo lakoniczności opinii Egzaminatorów które nie podnoszą w jakim zakresie i w jakich przejawach opinia sporządzona przez Zdającą zawiera pozytywne elementy pracy w zakresie drugiego i trzeciego kryterium oceniania, to jednak niezasadny jest zarzut Zdającej by naruszono art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nawet w zakresie spełnienia wymogów formalnych opinii prawnej występują uchybienia, w tym także i te dotyczące przyjętego przez Zdającą stanu faktycznego. Egzaminatorzy dostrzegli i prawidłowo ocenili negatywne aspekty pracy, które jak wskazano wyżej znacznie przewyższały jej elementy pozytywne, a to wymogi formalne, podanie podstawy prawnej, podanie kilku naruszeń przepisów prawa. Stwierdzono, iż brak dostrzeżenia znacznej ilości naruszeń prawa, w tym naruszeń o fundamentalnym znaczeniu oznacza, że Zdająca nie dostrzegła naruszeń o znaczącym ciężarze gatunkowym, przez to także nie jest w interesie publicznym, by adwokatem była osoba nie znająca zasad odpowiedzialności dyscyplinarnej.

Podsumowując swoje stanowisko Komisja II stopnia uznała, iż dostrzeżone uchybienia obniżają ocenę pracy egzaminacyjnej do oceny niedostatecznej w stosunku do pracy, która mogłaby być oceniona jako bardzo dobra. Błędy te i uchybienia, opisane w uchwale, powodowały, że praca nie mogła zostać oceniona na ocenę chociażby dostateczną, stosując właściwą gradację ocen, stąd też Komisja Odwoławcza uznała, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania.

Skarżący, z zachowaniem trybu i terminu, zaskarżył uchwałę Komisji II stopnia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając:

1. 1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 78d ust. 10 w związku z art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze - poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji nieprawidłowe przyjęcie, że jako poprawna mogła być oceniona tylko taka praca egzaminacyjna, która spełnia wszystkie kryteria wymienione w powołanych przepisach, podczas gdy praca ta powinna zostać oceniona z zastosowaniem skali ocen od 2 do 6, co miało wpływ na wynik sprawy poprzez błędne przyjęcie, że praca egzaminacyjna skarżącej, pomimo sporządzenia przez skarżącą opinii spełniającej wymogi formalne oraz właściwego zastosowania i zinterpretowania przez skarżącą przepisów Kodeksu Etyki Adwokackiej, ustawy - Prawo o Adwokaturze i Regulaminu wykonywania zawodu adwokata w kancelarii indywidualnej lub spółkach - skutkuje, miast stosowną gradacją oceny, przyznaniem pracy skarżącej oceny niedostatecznej, a więc najniższej w skali od 2 do 6,
2. 2. na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 78h ust. 12 ustawy - Prawo o adwokaturze poprzez pominięcie przez organ II instancji - przy ustalaniu oceny zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki - faktu, że skarżąca, pomimo braku wskazania konkretnych przepisów Kodeksu Etyki Adwokackiej, zidentyfikowała o wiele więcej uchybień w kazusie, aniżeli zauważył organ II instancji, podczas gdy sam fakt dostrzeżenia tych uchybień i ujęcia ich w pracy prowadzi do wniosku, że skarżąca prawidłowo posługuje się zasadami etyki i godności wykonywania zawodu, a brak wskazania konkretnych przepisów nie może być dyskwalifikujący w świetle prawidłowo rozpoznanych uchybień, co miało wpływ na wynik sprawy poprzez błędne przyjęcie, że praca egzaminacyjna skarżącej nie spełniała kryteriów oceny pozytywnej.

W oparciu o sformułowane powyżej zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały organu II instancji w całości, o uchylenie uchwały organu I instancji w całości oraz o zobowiązanie organu II instancji do wydania uchwały stwierdzającej, że Z. G. uzyskała wynik pozytywny z egzaminu adwokackiego przeprowadzonego w dniach 18-21 maja 2021 r.

Komisja II stopnia w odpowiedzi na skargę wniosła o oddalenie skargi jako niezasadnej podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu skarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżone uchwały nie naruszają prawa.

Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądów administracyjnych, sądowo -administracyjna kontrola uchwał komisji egzaminacyjnych ustalających wynik egzaminu adwokackiego/radcowskiego, sprawowana jest - pod względem zgodności z prawem - wyłącznie z punktu widzenia interesu publicznego, polegającego na zapewnieniu legalnego działania organów administracyjnych i przebiega w trzech płaszczyznach, tj.: oceny zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym; dochowania wymaganej prawem procedury; respektowania reguł kompetencji (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 stycznia 2006 r. sygn. akt I GSK 1421/05, www.orzeczenia.nas.gov.pl).

Rola sądu administracyjnego sprowadza się więc do badania i ewentualnego korygowania działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Inaczej mówiąc, Sąd administracyjny nie jest kolejną komisją egzaminacyjną, lecz ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu (uchwały komisji) i nie zastępuje Komisji w jej czynnościach. Przejęcie przez sąd administracyjny kompetencji organu administracji do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wykroczenie poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej. Spod kontroli sądowej uchyla się w konsekwencji możliwość merytorycznej analizy zasadności wydanej uchwały, a sąd administracyjny zobligowany jest zbadać, czy uchwała wydana została z zachowaniem reguł prowadzenia postępowania administracyjnego, ze szczególnych uwzględnieniem analizy tego, czy zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia o określonej treści (wyrok NSA z 10 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 1930/11, CBOSA, a także wyrok NSA z 10 października 2018 r. sygn. akt II GSK 3313/16).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy oraz rozpatrując ją w świetle przedmiotowych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie jest uzasadniona, gdyż w trakcie przeprowadzonego postępowania egzaminacyjnego nie doszło do istotnego naruszenia prawa, które mogłoby uzasadniać uwzględnienie skargi.

Zgodnie z art. 78d ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata.

Cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu dopuszcza możliwość różnego, jednakże prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Kwestia ta jest niesporna i wielokrotnie już była podkreślana w orzecznictwie zarówno WSA jak i NSA. Także Komisja obszernie przytoczyła zarówno obowiązujące przepisy prawa, jak też poglądy orzecznictwa i doktryny, a zatem nie było potrzeby ponownego powtarzania tej argumentacji prawnej.

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 392/11 oraz z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 489/11 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem dwuinstancyjne postępowanie administracyjne co do zasady tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Jednocześnie wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny niejednokrotnie wypowiadał się w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu zawodowego (przy czym uwagi do egzaminu radcowskiego czy adwokackiego należy uważać za tożsame), w tym również w kwestii oceny pracy z części od pierwszej do piątej takiego egzaminu. Przykładowo w wyroku z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1959/12 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m. in. że:

1. - uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego nie jest decyzją wydawaną w ramach uznania administracyjnego, lecz należy ją zakwalifikować do grupy decyzji związanych;
2. - nie wszystkie błędy pracy egzaminacyjnej z poszczególnych części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego popełnione przez osobę zdającą mogą dopuszczać wartościowanie tej pracy w ramach skali określonej w art. 364 ust. 10 pkt 1) lit. a) - d) ustawy o radcach prawnych, bowiem stwierdzenie błędu, którego ciężar gatunkowy dyskwalifikuje pracę, skutkować będzie wyłącznie oceną negatywną;
3. - dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu, muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez osobę zdającą i ocenić je w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podziela powyższe poglądy i stwierdza, że znajdują one zastosowanie także do zawodu adwokata.

W rozpoznawanej sprawie Komisja II stopnia podtrzymała dwie negatywne oceny egzaminatorów czemu dała wyraz uzasadniając swoją uchwałę i wykazując nietrafność podniesionych przez Skarżącą zarzutów. Komisja II stopnia opisała szeroko uchybienia popełnione przez Skarżącą, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną, choćby dostateczną.

Kwestię sporną w niniejszej sprawie pozostaje zatem ocena uzyskana przez Skarżącą z pracy egzaminacyjnej z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki, która w ocenie Skarżącej zasługiwała na ocenę pozytywną.

Należy zauważyć, że egzaminatorzy oceniający pracę po raz pierwszy uznali jednolicie opracowane przez Skarżącą zadanie z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, za napisane na ocenę niedostateczną. Ocena ta została także potwierdzona w obszernej i bardzo szczegółowej opinii wyznaczonego członka Komisji odwoławczej oraz przez Komisję odwoławczą co także szeroko omówiono w zaskarżonej uchwale.

Zdaniem Sądu wydana przez organ odwoławczy uchwała w pełni odpowiada wymaganiom zawartym w art. 107 k.p.a., w szczególności co do uzasadnienia faktycznego oraz prawnego. Komisja II stopnia w sposób wnikliwy opisała nieprawidłowości w pracy Skarżącego, uzasadniające niedostateczną ocenę i negatywny wynik z egzaminu adwokackiego, jednocześnie odnosząc się do zarzutów podniesionych przez Skarżącego w odwołaniu. Komisja II stopnia zastosowała się w pełni przy rozpoznawaniu przedmiotowego odwołania do reguł wynikających zarówno z art. 7, art. 77 K.p.a, z których wynika obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego jak również jego wszechstronnego ocenienia. Organ odwoławczy oparł się na materiale dowodowym, jaki stanowił materiał zgromadzony przed Komisją Egzaminacyjną. Został on poddany wszechstronnej analizie i ocenie, czego wyrazistą treścią jest sama uchwała i zawarte w niej uzasadnienie.

W szczególności przedstawiona argumentacja prawna jest jej integralną częścią i stanowi szczegółowe odniesienie do przedstawionych przez skarżąca zarzutów. Uzasadnienie prawne, wskazuje wprost na zastosowane przepisy prawa, które zostały przyjęte za podstawę prawną rozstrzygnięcia i w dodatku zawiera wyjaśnienie dlaczego te przepisy mają zastosowanie. Słusznie organ wskazywał w odpowiedzi na skargę, iż sam fakt, że stanowisko zaprezentowane przez Komisję II stopnia jest odmienne od stanowiska przedstawionego przez skarżącą, co w konsekwencji spowodowało, że zaskarżona uchwała jest dla niej niekorzystna, nie może być utożsamiany z naruszeniem zasad wyrażonych we wskazanych przepisach K.p.a.

Dokonując oceny badanej części egzaminu w kontekście zarzutów odwołania i przy zastosowaniu obiektywnych kryteriów Komisja zasadnie wskazała, że pomimo zachowania w zasadzie wymogów formalnych opinii prawnej, to nie wskazano celu opinii, jakim było opracowanie jej na potrzeby egzaminu adwokackiego oraz zlecającego jak również co bardzo istotne w samej pracy egzaminacyjnej nie przedstawiono należycie stanu faktycznego, który podlegał ocenie prawnej. Kwestia prawidłowego formułowania stanu faktycznego danego zagadnienia stanowi natomiast podstawowy i kluczowym element każdej analizy prawnej, umożliwiający w następnych krokach jej przeprowadzenie oraz ewentualną ocenę danej opinii prawnej.

W drugiej kolejności wskazać trzeba, iż nie ulega wątpliwości, że Skarżąca nie dostrzegła w przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym stanie faktycznym podstawowych i istotnych naruszeń popełnionych przez ocenianych adwokatów. Do tych naruszeń należały braki w ocenie postępowania adwokata M. N., który - jak wynika z kazusu egzaminacyjnego został on ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu dla oskarżyciela posiłkowego. Adwokat ten czekał na zawiadomienie z sądu i nie skontaktował się z klientem. Tymczasem klient usiłował skontaktować się z adwokatem, lecz okazało się, że adres kancelarii w zawiadomieniu z sądu jest nieaktualny i dlatego aktualny adres kancelarii klient ustalił w radzie adwokackiej. Niezadowolony klient wypowiedział pełnomocnictwo lecz adwokat po otrzymaniu wypowiedzenia uznał sprawę za zakończoną.

W pracy egzaminacyjnej Skarżąca przypisała temu adwokatowi popełnienie deliktu z § 49 KEA jednakże nie powiązała tego naruszenia z § 8 KEA jak również pominęła naruszenie przez tego adwokata § 6, § 51 i § 56 oraz art. 28 ust. 2 u.p.a., a także błędnie przypisała naruszenie § 1 ust. 10 i § 4 ust. 1 Regulaminu wykonywania zawodu adwokata i § 65 KEA oraz nieprawidłowo sformułowała zarzut naruszenia art. 8a u.p.a., co zasadnie wytknęła Komisja. Natomiast prezentowana w skardze argumentacja co do nieprawidłowego przypisania Zdającej przez Komisję braku zasadności powołanego naruszenia § 4 ust. 1 wskazuje na brak zrozumienia przez Skarżącą treści zadania w tej części i błędne formułowanie stanu faktycznego wynikające z tego zadania. Komisja zasadnie zarzuciła, iż nieprawidłowe jest twierdzenie Zdającej, że "w lokalu przebywały osoby niepowołane i nie był to w związku z tym lokal odpowiedni, zapewniający klientom dyskrecję" co uzasadniać miało powołany tu zarzut.

W treści zadania określono bowiem, iż "adwokat M.N. wynajmował na działalność kancelarii bardzo duży powierzchniowo lokal w centrum miasta, niewykorzystywany w całości przez prowadzącego indywidualną kancelarię adwokata.". W dalszej treści zadania brak jest informacji aby lokal ten dzielony był jeszcze z kimś innym co ustaliła Skarżąca natomiast pojawiają się informacje, iż zbyt duży na potrzeby tego adwokata lokal generował znaczne koszty co doprowadziło do zaległości w składkach na ubezpieczenie OC adwokatów. Oczywistym jest zatem, iż zdająca przypisała temu adwokatowi zachowanie, którego się nie dopuścił (nie dzielił bowiem Kancelarii z innymi osobami) a okoliczność wynajmowania zbyt dużego lokalu przywołana w zadaniu wskazywała wprost na zupełnie inny sens tego ustalenia faktycznego (tj. naruszenie obowiązku płacenia składek i braku regulowania bieżących zobowiązań przy rażącym zawinieniu wynikającym z nieuzasadnionego generowania kosztów kancelarii) czego Skarżąca mimo klarownej treści zadania nie dostrzegła.

Odnośnie zaś powoływanej w skardze kwestii rzekomego błędnego zarzutu co do niezgłoszenia zmiany adresu kancelarii adw. Nowickiego to wbrew twierdzeniom skargi Komisja wskazywała tutaj jedynie, iż Skarżąca przytoczyła naruszenia oparte w tym zakresie na wątpliwym zachowaniu adw. M. N. tj. dokonał, czy nie dokonał zgłoszenia zmiany adresu. W ocenie Sądu z treści zadania wynika bowiem, iż kwestią kluczową był tutaj brak kontaktu z klientem a nie wątpliwa co do ustalenia kwestia okoliczności daty i informacji co do zmiany adresu kancelarii. Zdająca nie przypisała także adw. M. N. zachowania polegającego na naruszeniu art. 28 ust. 2 u.Pr.a. i § 51 KEA, gdyż zgodnie ze stanem faktycznym po otrzymaniu pisma od Z. K. "wypowiedzenie pełnomocnictwa" nie wystąpił do sądu, który go ustanowił, o zwolnienie go z obowiązku sprawowania funkcji pełnomocnika z urzędu.

Rację ma Komisja, że Skarżąca przy analizie zachowania adwokata M. N. nie wspomniała o treści § 6 KEA, który stanowi, że celem podejmowanych przez adwokatów czynności zawodowych jest ochrona interesów klienta. Ponadto Skarżąca nie dostrzegła, że w myśl § 8 KEA adwokat powinien wykonywać czynności zawodowe według najlepszej woli i wiedzy, z należytą uczciwością, sumiennością i gorliwością.

Sąd zauważa, że przywołane wyżej regulacje natury ogólnej są podstawowe z punktu widzenia właściwego wykonywania zawodu zaufania publicznego, jakim jest zawód adwokata. Brak przywołania tych norm w pracy egzaminacyjnej jest istotną wadą ocenianej prawy egzaminacyjnej Skarżącej.

Podobnie rzecz się ma z brakiem powołania przepisu § 56 KEA, stosownie do którego na zaniechanie wniesienia środka odwoławczego adwokat obowiązany jest uzyskać zgodę klienta, w miarę możności pisemną. Brak tej zgody, niemożność jej uzyskania lub odmowę klienta jej udzielenia adwokat powinien niezwłocznie udokumentować pisemnie w aktach sprawy. W przedmiotowym kazusie adwokat nie sporządził apelacji czym naraził klienta na konieczność poszukiwania innego pełnomocnika. Jest to naruszenie dotyczące kwestii elementarnych, których pominięcie uzasadnia realną potrzebę uzupełnienie wiedzy w przedmiotowym zakresie i to zarówno w interesie społecznym jak i przy uwzględnieniu interesu indywidualnego samej Skarżącej.

Skarżąca oceniając działanie adw. S., który wg zadania otrzymał zlecenie na prowadzenie sprawy z wyboru przez Z. K. i który przejrzał jedynie akta sądowe i złożył pełnomocnictwo w sprawie, nie dostrzegła w swojej pracy jaskrawego naruszenia, iż adwokat ten dopuścił się deliktu dyscyplinarnego nie zawiadamiając kolegi o przejęciu sprawy, tj. naruszenia § 35 KEA, stanowiącego, że adwokat obejmujący sprawę z wyboru powinien zawiadomić o tym właściwy organ procesowy, a w razie uprzedniego wyznaczenia w tej sprawie obrońcy lub pełnomocnika z urzędu – obowiązany jest niezwłocznie zawiadomić go o przejęciu sprawy. Zdająca dostrzegła tylko, że adw. A. S. w części naruszył § 49 KEA.

Także ocena postępowania adwokata S. K. uznana została za niepełną. Według zadania adwokat ten był drugim pełnomocnikiem z wyboru ustanowionym w sprawie, posiadającym na drzwiach swojej kancelarii szyld "Skuteczny adwokat" i który stawił się jedynie na rozprawie apelacyjnej. Skarżąca nie dostrzegła tutaj naruszenia szeregu przepisów takich jak § 23, § 35, § 6 i § 8 KEA. Dostrzegła zaś tylko, że adw. S. K. naruszył § 34 KEA.

Mając zatem powyższe na uwadze przyjęte przez organ odwoławczy stanowisko zostało w sposób jasny i jednoznaczny wyjaśnione w uzasadnieniu uchwały a liczba błędów i niedostrzeżonych naruszeń z uwagi na ich ciężar gatunkowy uniemożliwiają ocenę pracy na poziomie co najmniej dostatecznym. Organ omówił poszczególne elementy pracy z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki, z precyzyjnym wyjaśnieniem, dlaczego ilość i waga stwierdzonych mankamentów pracy egzaminacyjnej nie pozwoliły na uwzględnienie odwołania i zmianę negatywnej oceny tej części egzaminu, a w konsekwencji na zmianę negatywnego wyniku egzaminu adwokackiego.

Podkreślić trzeba, że istota i charakter egzaminu zawodowego wymagają aby zaproponowany sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego nie zawierał błędów. Natomiast treść zarzutów skargi wskazuje, że Skarżący usiłuje pomniejszać błędy swojej pracy wytknięte przez egzaminatorów i poparte przez Komisję II stopnia argumentując, że jego praca spełniała wymogi formalne, sporządzona została w sposób poprawny i wskazuje na znajomość właściwych przepisów prawa.

Podniesione przez Skarżącego zarzuty naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego nie są zatem usprawiedliwione. Wbrew zarzutom skargi Komisja odniosła się do wszystkich kwestii podnoszonych przez Skarżącego i szczegółowo wyjaśniła powody dla których sporna praca egzaminacyjna została oceniona jednogłośnie negatywnie, zaś przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się wyczerpująco do wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych i prawnych.

Należy jeszcze raz podkreślić, że zgodnie z art. 78d ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Precyzyjnie wyraził to NSA w wyroku z 13 lutego 2014 r., II GSK 1929/12, odnoszącym się wprawdzie do egzaminu radcowskiego, aktualnego jednak również odnośnie egzaminu adwokackiego. Stwierdził on bowiem, że "Wychodząc z założeń aksjologicznych ustawy o radcach prawnych, normującej ten zawód zaufania publicznego, niewątpliwie znacznie wyższą wartością, która powinna być braną pod uwagę w pierwszej kolejności przez komisję egzaminacyjną, jest wzgląd, aby wynik egzaminu radcowskiego odpowiadał poziomowi przygotowania prawniczego do wykonywania wspomnianego zawodu, nie zaś, co ma drugorzędne znaczenie, interesowi osoby przystępującej do tego egzaminu, zainteresowanej uzyskaniem wyniku pozytywnego. (...) W postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć, jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane".

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd administracyjny ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.