Uzasadnienie
Z. w R. Inspektorat w W. pismem dnia 1 czerwca 2021 r. wystąpił do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Organ", "Prezes NFZ") z wnioskiem o wydanie decyzji w sprawie ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego J. S. (dalej: "Skarżący", "Strona") z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej.
Prezes NFZ decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 109 oraz art. 102 ust. 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1285 z późn. zm.), dalej: "ustawa o świadczeniach" w związku z: art. 8 ust. 1 lit. c ustawy z dnia 6 lutego 1997 roku o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 z późn. zm.) i art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 23 stycznia 2003 roku o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 z późn. zm.) i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.), dalej: "k.p.a." stwierdził objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym Skarżącego z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej:
- • jako wspólnik spółki cywilnej:
- - "W." Spółka Cywilna zarejestrowanej pod nr wpisu [...], w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 6 czerwca 2001 r.,
- - F. spółka cywilna, zarejestrowanej pod nr wpisu [...] w okresie od 1 stycznia 1999 r. do nadal,
- • w formie indywidualnej I. NIP [...] w okresach:
- - od 12 marca 2007 r. do 29 czerwca 2016 r.,
- - od 1 maja 2018 r. do 29 czerwca 2018 r.
W uzasadnieniu Organ wskazał, iż zwracał się z prośbą do Skarżącego o zajęcie stanowiska czy i w jakim okresie prowadził działalności pozarolnicze. Strona nie skorzystała jednak z prawa wglądu do akt sprawy i ustosunkowania się do zgromadzonego materiału dowodowego oraz nie udzieliła odpowiedzi na korespondencję. Wobec braku zajęcia stanowiska przez Stronę, Prezes NFZ ustalając obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego Skarżącego z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczych uznał, iż domniemanie prawne wskazujące na okres prowadzenia działalności pozarolniczej wynikające z dokumentów przekazanych przez Urząd Gminy G., Urząd Miasta W. oraz z danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dalej: "CEIDG) nie zostało obalone. W konsekwencji Organ uznał, że Skarżący podlegał/podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczych wskazanych w sentencji decyzji.
Skarżący pismem z dnia 26 listopada 2021 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezes NFZ z dnia [...] października 2021 r. nr [...], zarzucając:
- - błędne ustalenie, że prowadził działalność gospodarczą we wskazanych w decyzji okresach,
- - wydanie decyzji mimo niepodjęcia przez Organ wszystkich możliwych działań zmierzających do ustalenia tego jaki był rzeczywiście stan faktyczny w niniejszej sprawie,
- - objęcie decyzją okresów, co do których żadne przepisy nie wymagają już posiadania stosownej dokumentacji, co czyni niemożliwym przedłożenie dokumentów obalających stosowne wpisy w CEIDG, urzędach gmin czy Urzędzie Skarbowym,
- - nieuwzględnienie, iż przedmiotowe składki na ubezpieczenie zdrowotne, gdyby rzeczywiście były należne, uległyby i tak przedawnieniu.
Jednocześnie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, oraz przeprowadzenie dowodów z:
- • oświadczeń objętych niniejszym pismem,
- • oświadczenia podpisanego przez A. S., który potwierdza, że spółka W. nigdy nie prowadziła żadnej działalności,
- • zeznań A. S. na okoliczność tego, że spółka W. nigdy nie prowadziła faktycznie żadnej działalności,
- • przesłuchania Skarżącego na okoliczność faktycznego nieprowadzenia działalności wskazanych w zaskarżonej decyzji,
- • informacji o przychodach z działalności gospodarczych wskazanych zaskarżonej decyzji w przedmiotowych okresach, wnosząc o zwrócenie się do Urzędu Skarbowego w W. o przedłożenie tych informacji.
W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019 poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U z 2019 r. poz. 2325; dalej jako "p.p.s.a.").
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że jest ona zasadna.
Zdaniem Sądu, organ naruszył przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 i art. 77 § 1 poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy m.in. poprzez ustalenie czy nie nastąpiło przedawnienie należności z tytułu składek zdrowotnych.
Zgodnie z treścią art. 109 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1398, ze zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach", Prezes Funduszu rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Do spraw, o których mowa w ust. 1, nie należą sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należące do właściwości organów ubezpieczeń społecznych (ust.2).
Stosownie do treści art. 93 ust. 2 ustawy o świadczeniach, należności z tytułu składek zdrowotnych przedawniają się na zasadach określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.
W tej ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2021.423) – według stanu prawnego obowiązującego do 1 stycznia 2012 r. – w art. 24 ust. 4 określono, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.
Należy jednak zauważyć, że przepis ten uległ zmianie od 1 stycznia 2012 r. Od tej daty termin przedawnienia wynosi 5 lat. Przy czym – zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy nowelizującej z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. nr 232, poz. 1378) – do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym tą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. Gdyby zaś przedawnienie rozpoczęte przed tą datą miało nastąpić wcześniej przy stosowaniu dotychczasowych przepisów, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.
Prezes NFZ rozstrzygając sprawę, powinien przede wszystkim wyjaśnić i ustalić przed wydaniem decyzji czy należności z tytułu składek uległy przedawnieniu czy też nie, a jeśli tak, to w jakim zakresie.
Zdaniem Sądu stwierdzić należy, że w zakresie w jakim należności uległy przedawnieniu, wygasł obowiązek ich wymierzenia i pobrania, a wydawanie decyzji w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu jest bezprzedmiotowe.
W orzecznictwie podkreśla się, że przedawnienie jako instytucja materialnoprawna nie jest przedmiotem dowodzenia, ponieważ nie jest faktem ani okolicznością w rozumieniu przepisów k.p.a. Organ administracji publicznej uwzględnia przedawnienie z urzędu, na każdym etapie postępowania administracyjnego, stosując przepisy prawa materialnego regulujące przedawnienie (por. wyrok NSA z dnia 7 września 2021 r. I GSK 171/21, LEX nr 3258194).
Tym samym Sąd nie podziela stanowiska, że organy NFZ nie są właściwe do orzekania o okresie przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne.
Rozpatrując sprawę ponownie organ, zastosuje się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w wyroku.
Wyjaśnienia również wymaga, iż Sąd z wyżej wymienionych względów nie uwzględnił wniosków dowodowych Strony dotyczących załączonych do skargi dokumentów. na podstawie art.106 § 3 p.p.s.a., ponieważ byłoby to niecelowe, z uwagi na niezbadanie przez Organ terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zauważenia jednak wymaga, że przesłuchanie świadków przez Sąd wnioskowanych przez Stronę, nie byłoby możliwe na żadnym etapie postępowania, bowiem zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a sąd administracyjny, może przeprowadzić tylko uzupełniające postępowanie dowodowe z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie i nie spowoduje przedłużenia postępowania. Przepis ten ogranicza więc możliwość prowadzenia postępowania dowodowego przez Sąd, tylko do dokumentów, wykluczając przeprowadzenie, pełnego postępowania dowodowego, które powinien przeprowadzić organ.
Z tych wszystkich względów zaskarżonej decyzji należało postawić zarzut naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy i skutkujący jej uchyleniem na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.