Uzasadnienie
Zaskarżoną w tej sprawie decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej Główny Inspektor, organ), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez A. Z. (dalej skarżący, strona), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 1 500 zł za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas przejazdu po drodze krajowej wykonywanego pojazdem o numerze rejestracyjnym [...] w dniu [...] lutego 2019 r.
Wydając ww. decyzję organ działał na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust.1 pkt 2, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2068 ze zm., dalej u.d.p.) oraz załącznika nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 890 ze zm.), art. 50 pkt 1 lit. j), art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2019 r., poz. 2140, dalej u.t.d.).
Do wydania decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
W dniu [...] czerwca 2019 r. na odcinku węzeł [...] inspektor Inspekcji Transportu Drogowego zatrzymał do kontroli mobilnej zespół pojazdów składający się z samochodu ciężarowego marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] oraz przyczepy lekkiej marki [...] o numerze rejestracyjnym [...]. W toku kontroli ustalono, że ww. pojazd nie został wyposażony w urządzenie, o którym mowa w art. 13i ust. 3 u.d.p., co skutkowało naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.
Podczas kontroli z użyciem skanera DSRC znajdującego się w pojeździe służbowym Inspekcji Transportu Drogowego ustalono, że przejazd zespołu pojazdów został zarejestrowany w dniu [...] lutego 2019 r. o godzinie [...] przez urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy [...] znajdującej się na pasie drogowym płatnego odcinka drogi krajowej nr [...]. Pojazd w czasie naruszenia należał do skarżącego, dopuszczalna masa całkowita zespołu pojazdów przekraczała 3,5 tony. Odcinek drogi krajowej, po którym ustalono poruszanie się kontrolowanego pojazdu w dniu [...] lutego 2019 r. (skrzyżowanie z drogą powiatową nr [...] - granica miasta P.), został wyszczególniony w załączniku nr 2 pkt 13 lit. c) do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r.
Pismem z [...] czerwca 2019 r. Główny Inspektor organ zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego, a po jego przeprowadzeniu ww. decyzją z [...] lipca 2019 r. nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 1 500 zł.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący (który – jak podał – w dniach stwierdzonego naruszenia dojeżdżał drogą krajową nr [...] do klienta w celu wykonania zlecenia), nie zgodził się ze stanowiskiem organu wyrażonym w zaskarżonej decyzji, powoływał się na uzyskaną na infolinii viaTOLL informację, że nie ma obowiązku wykupu winiet. Zdaniem skarżącego na skutek wprowadzenia w błąd zostało na niego nałożonych 9 kar pieniężnych po 1 500 zł, co w jego ocenie stanowi nadużycie administracyjne.
Utrzymując w mocy decyzję z [...] lipca 2019 r. Główny Inspektor powołał się na treść art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. i wskazał, że korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2018 r., poz. 1990 ze zm.), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Natomiast wysokość kary pieniężnej została ustalona w sposób sztywny w art. 13k ust. 1 pkt 1 i 2 u.d.p.; w niniejszym przypadku kara wyniosła 1500 zł (pkt 2) - kontrolowany pojazd został zarejestrowany jako samochód ciężarowy.
W ocenie Głównego Inspektora z całokształtu materiału dowodowego wynika, że strona postępowania nie dopełniła obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, nie zawarła umowy z pobierającym opłatę elektroniczną na poddany kontroli zespół pojazdów. Zawarcie umowy powinno nastąpić przez rozpoczęciem korzystania z dróg płatnych, a strona taką umowę zawarła [...] czerwca 2019 r., czyli po stwierdzeniu naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Uiszczenie opłaty elektronicznej może nastąpić jedynie przy wykorzystaniu urządzenia – jednostki pokładowej viaBox, będącego urządzeniem w rozumieniu art. 13i ust. 3 u.d.p.; nie ma możliwości wnoszenia opłaty za korzystanie z płatnych odcinków dróg krajowych przez wykup winiety. Jedyną możliwością uiszczenia opłaty jest zawarcie umowy w systemie viaTOLL i zakup urządzenia viaBox, za pomocą którego pobierana jest opłata elektroniczna.
Zdaniem organu okoliczności podniesione przez stronę nie mogą stanowić podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie, nie wypełniają bowiem przesłanek pozwalających na umorzenie postępowania administracyjnego lub odstąpienie od nałożenia kary, o których mowa w art. 189e i art. 189f § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. Do naruszenia prawa nie doszło wskutek działania siły wyższej, czyli zdarzenia o charakterze przypadkowym lub naturalnym (żywiołowym) - nie do uniknięcia, takim nad którym człowiek nie panuje, tj. np. działania przyrody o charakterze katastrofalnym lub zdarzenia nadzwyczajnego w postaci zaburzeń życia zbiorowego, jak wojna czy zamieszki krajowe. Miernikiem oceny powstania obowiązku wniesienia opłaty elektronicznej za przejazd po drogach krajowych jest jedynie dopuszczalna masa całkowita pojazdu/zespołu pojazdów wynikająca z dokumentów rejestracyjnych. Dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekraczała 3,5 tony, ponieważ dopuszczalna masa całkowita samochodu ciężarowego marki [...] wynosiła 3 500 kg, a przyczepy lekkiej marki [...] 360 kg.
Do nieuiszczenia w sprawie opłaty elektronicznej za przejazd po drodze krajowej doszło z uwagi na to, że strona nie zapoznała się z obowiązującymi przepisami prawa. Obowiązek w zakresie ponoszenia opłat elektronicznych został ustalony w ustawie z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r., Nr 218, poz. 1391). Nieznajomość prawa nie może być podstawą do umorzenia postępowania w przedmiocie naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po płatnym odcinku drogi krajowej. Jeżeli strona uchybiła podstawowym obowiązkom w zakresie uiszczenia opłaty elektronicznej, jakim jest zawarcie umowy z operatorem sytemu i nabycie urządzenia viaBox, nie można mówić o działaniu siły wyższej w rozumieniu art. 189e k.p.a., czy znikomej szkodliwości czynu w rozumieniu art. 189f § 1 k.p.a. Organ nie mógł więc zastosować instytucji odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej i poprzestania na pouczeniu (art. 189 § 1 pkt 1 k.p.a.), w sprawie nie wystąpiły też okoliczności przewidziane w art. 189e k.p.a.
W skardze do Sądu skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w nieuwzględnieniu sytuacji osobistej skarżącego, wprowadzenia w błąd przez pracownika infolinii viaTOLL,
- - art. 8 k.p.a. w zw. z art.107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonych decyzji z uwagi na zawarcie w nich zbyt ogólnych stwierdzeń oraz brak sprecyzowania, uzasadnienia i wskazania, z jakich powodów organ nałożył 9 kar pieniężnych w wysokości 1500 zł każda, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego oraz proporcjonalności.
Ponadto skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p. poprzez jego zastosowanie i art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w stanie faktycznym sprawy i nałożenie kar pieniężnych pomimo ustalenia, iż naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty za przejazd było wynikiem działania skarżącego pod wpływem błędu, w jaki został wprowadzony przez pracownika infolinii viaTOLL, w sytuacji gdy poinformowany przez kontrolera GITD - podczas kontroli mobilnej - niezwłocznie zakupił urządzenie viaBox i kupił winietę, co spowodowało zastosowanie wobec skarżącego niewspółmiernie dolegliwej sankcji w postaci nałożenia kar pieniężnych w łącznej wysokości 13 500 zł (chodzi o kary za przejazdy w dniach [...] lutego, [...] marca, [...] kwietnia oraz [...] czerwca 2019 r., następnie organ nałożył decyzjami na skarżącego jeszcze trzy kary pieniężne za przejazdy w dniach [...] czerwca 2019 r.; tak że suma nałożonych kar to 18 000 zł) w oderwaniu od stopnia naganności zachowania skarżącego, a nie poprzestanie na pouczeniu skarżącego.
Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania.
W treści skargi, tak jak w toku postępowania administracyjnego, skarżący powołał się na rozmowę telefoniczną z pracownikiem infolinii viaTOLL (w czwartym kwartale 2018 r.) i uzyskaną informację, że "nie ma obowiązku opłacania winiety od pojazdu ciężarowego/busa z przyczepą". Będąc w błędnym przekonaniu korzystał z drogi krajowej nr [...] w dniach [...] lutego, [...] marca, [...] kwietnia i [...] czerwca 2019 r. w celu dojazdu do miejsca wykonywania zlecenia dla klienta, a po uzyskaniu informacji od funkcjonariusza GITD niezwłocznie zawarł umowę o użytkowanie urządzenia viaBox w systemie przed płaconym.
W ocenie strony w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym sprawy organ mógł zastosować art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. bowiem waga naruszenia prawa była znikoma, a zaraz po uzyskaniu prawidłowej informacji w trakcie kontroli mobilnej skarżący zaprzestał naruszenia prawa, zawarł umowę w systemie viaTOLL i zakupił urządzenie viaBox służące do poboru opłat; ponadto skutki naruszenia były niewielkie, nie dotknęły jakichkolwiek podmiotów, nie zaburzyły procesów społeczno – gospodarczych. Organ miał informację o dokonanym pierwszym naruszeniu prawa w dniu [...] lutego 2019 r., nie wszczął niezwłocznie postępowania, a uczynił to dopiero po 4 miesiącach, tj. na koniec czerwca 2019 r., kiedy naruszeń było więcej.
Skarżący zarzucił organowi naruszenie konstytucyjnych zasad demokratycznego państwa prawnego oraz proporcjonalności, a także zastosowanie dolegliwej sankcji w postaci nałożenia kar pieniężnych w łącznej wysokości 13 500 zł w oderwaniu od stopnia naganności zachowania skarżącego, a nie poprzestanie na pouczeniu zgodnie z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W świetle art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019, poz. 2167) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej p.p.s.a.) sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), oraz w przypadku stwierdzenia wydania decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie żadna z wyżej wskazanych przesłanek nie zaszła. Zaskarżona decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego nie narusza prawa, a podniesione zarzuty i argumentacja skargi nie zasługują na uwzględnienie. W tej sytuacji skarga - jako niezasadna - podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej (dmc) powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej.
W myśl art. 13ha ust. 1 u.d.p. opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, zwana dalej "opłatą elektroniczną", jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust.
6. Wysokość tej opłaty ustala się jako iloczyn liczby kilometrów przejazdu i stawki tej opłaty za kilometr dla danej kategorii pojazdu (art. 13ha ust. 2 u.d.p.). Co do zasady uiszczenie opłaty elektronicznej następuje w systemie elektronicznego poboru opłat, zgodnie z art. 13i (art. 13hc ust. 1 u.d.p.). Zasadą jest również, że pobranie tej opłaty następuje poprzez urządzenie instalowane w tym celu w pojeździe samochodowym. Obowiązek oferowania takiego urządzenia (na potrzeby pobierania opłat) spoczywa na podmiotach pobierających opłaty z wykorzystaniem systemów elektronicznego poboru, zgodnie z art. 13i ust. 3 u.d.p.
Kierujący pojazdem samochodowym wyposażonym w urządzenie na potrzeby pobierania opłat elektronicznych, z mocy art. 13i ust. 4a ustawy u.d.p., jest obowiązany do wprowadzenia do urządzenia prawidłowych danych o kategorii pojazdu, o której mowa w art. 13ha ust. 3 udp (odpowiednia kategoria pojazdu).
Zasady wnoszenia opłat elektronicznych oraz ich rozliczania reguluje wydane na podstawie art. 40a ust. 5 u.d.p. rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1406).
Stosownie do treści art. 13k ust. 1 u.d.p. za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się karę pieniężną w wysokości: 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy (pkt 1), 1500 zł - w pozostałych przypadkach (pkt 2).
W myśl art. 13l ust. 1 u.d.p. do kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, w tym kontroli używanego w pojeździe urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3 i 3a, jeżeli jest ono wymagane, oraz urządzenia, o którym mowa w art. 16l ust. 1, a także nałożenia i pobierania kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k, jest uprawniony Główny Inspektor Transportu Drogowego.
Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że dopuszczalna masa całkowita (dmc) skontrolowanego zespołu pojazdów, składającego się z ww. pojazdu samochodowego – ciężarowego marki [...] i przyczepy lekkiej marki [...], pozostającego w dyspozycji skarżącego, przekraczała 3,5 t. Już sama dmc samochodu ciężarowego wynosiła 3500 kg, zaś przyczepy 360 kg, co daje łącznie 3860 kg. Pojazd/zespół pojazdów nie podlegał też zwolnieniom, o których mowa w art. 13 ust. 3a u.d.p.
Nałożona kara pieniężna dotyczyła przejazdu w dniu [...] lutego 2019 r.(o godz. [...]) ww. odcinkiem drogi krajowej nr [...] (skrzyżowanie z drogą powiatową nr [...] – granica miasta P.), na którym pobiera się opłatę elektroniczną. W pojeździe nie było zainstalowanego urządzenia pokładowego do poboru opłaty elektronicznej viaBox, przy wykorzystaniu którego uiszczenie takiej opłaty może nastąpić; skarżący nie zawarł umowy z operatorem na korzystanie z takiego urządzenia. Nie mógł zatem w tych warunkach opłaty tej uiścić, zaś cała argumentacja skarżącego w tym względzie sprowadza się do wskazywania na nieświadomość tego obowiązku, z uwagi na informację uzyskaną na infolinii viaTOOL (jak podał skarżący – o braku obowiązku wykupu/opłacenia winiety) od pracownika tej infolinii. Jednak nieznajomość obowiązujących skarżącego przepisów podczas wykonywania przejazdu po drodze krajowej, czy też powoływanie się na niemożliwą do zweryfikowania informację udzieloną przez pracownika infolinii viaTOLL, nie może - zdaniem Sądu - uzasadniać odstąpienia od nałożenia kary i poprzestania na pouczeniu w trybie art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., co organ prawidłowo ocenił.
Zauważyć należy, że nie wiadomo z jakim konkretnie pytaniem zwrócił się skarżący do pracownika infolinii viaTOLL, czy pytanie konkretnie dotyczyło ww. samochodu ciężarowego marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] oraz przyczepy lekkiej marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] i wskazanych w dowodach rejestracyjnych parametrów tych pojazdów, tj. w szczególności dopuszczalnych mas całkowitych (dmc), czy też innego pojazdu ciężarowego i innej przyczepy o zupełnie innych dopuszczalnych masach całkowitych, lub ogólnie obowiązku uiszczania opłaty elektronicznej. Wątpliwości te powstają chociażby z tego powodu, że skarżący w skardze do sądu, a wcześniej w wyjaśnieniach przed organem i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazuje na obowiązek opłaty winiety, a nie opłaty elektronicznej; w skardze posługuje się sformułowaniem o informacji, że "nie ma obowiązku opłacania winiety od pojazdu ciężarowego/busa z przyczepą".
Tymczasem słowo winieta nie występuje ani w ustawie o drogach publicznych, ani w ustawie Prawo o ruchu drogowym, jak również nie występuje w ustawie o transporcie drogowym. W słowniku języka polskiego dostępnym online na stronie internetowej https://sjp.pwn.pl/sjp/winieta;2579860.html słowo to jest definiowane jako naklejka na szybę samochodową będąca dowodem wniesienia opłaty i uprawniająca do poruszania się po autostradach w danym kraju. Podobna uwaga dotyczy słowa bus, które może być potocznie rozumiane jako pojazd do przewozu pasażerów, ale również jak samochód dostawczy.
Ponadto zgodnie z danymi technicznymi pojazdów zawartych na stronach internetowych (przykładowo) www.opel.pl czy www.volkswagen.pl dostępne są na rynku pojazdy dostawcze, których dopuszczalna masa całkowita wynosi poniżej 3,5 tony i w połączeniu z przyczepą (np. taką jak w niniejszej sprawie) dopuszczalna masa całkowita zespołu pojazdów nie przekroczy 3,5 tony – np. Volkswagen Transporter 6.1 Furgon o dopuszczalnej masie całkowitej 2 800 kg czy Opel Vivaro Furgon o dopuszczalnej masie całkowitej 3100 kg. Wtedy - używając sformułowania bus z przyczepą, jak to czyni skarżący w skardze - obowiązek uiszczania opłaty elektronicznej nie powstałby. Ponadto zauważenia wymaga, że zgodnie z danymi z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (por. akta administracyjne sprawy k.
6) skarżący figuruje jako właściciel [...] numer rejestracyjny [...] od [...] listopada 2018 r., zaś wcześniej w wyjaśnieniach w toku sprawy przed organem skarżący podnosił, że jak sobie przypomina w czwartym kwartale 2018 r. kontaktował się z infolinią viaTOLL i uzyskał informację, że "nie ma obowiązku opłacania winiety od pojazdu ciężarowego z przyczepą", dlatego nie zakupił "wymaganej przepisami winiety" (por. akta administracyjne k. 17 – 19); we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał, że "za w pełni wiarygodną i wiążącą dla mnie przyjąłem informację uzyskaną na infolinii viaTOLL, że nie mam obowiązku wykupu winiety" (por. akta administracyjne k. 42 i nast.). Może to oznaczać, że skarżący nieodpowiednio do okoliczności faktycznych sformułował pytania/nie wiadomo o co w szczegółach pytał, czy też mógł być wówczas właścicielem innego pojazdu ciężarowego o niższej dopuszczalnej masie całkowitej (skoro rozmowy z pracownikiem infolinii nie wiąże z nabyciem nowego pojazdu), którego przejazd po drodze publicznej nie podlegał opłacie elektronicznej; przykładowo pojazd o dmc 2800 kg i przyczepa o dmc 360 kg (łącznie 3160 kg) nie przekraczałyby 3,5 tony, tak samo w przypadku pojazdu o dmc 3100 kg i przyczepie o dmc 360 kg (łącznie 3460 kg).
Wobec powyższego niezależnie od przeprowadzonej lub nie rozmowy z pracownikiem infolinii viaTOLL (brak na ten temat w aktach administracyjnych jakichkolwiek dowodów) i treści udzielonej informacji (która zresztą w żadnych warunkach nie mogłaby być traktowana jak zródło prawa) podstawą nałożenia kary pieniężnej z art. 13k ust. 1 u.d.p. jest przejazd pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy, określoną drogą krajową lub jej odcinkiem bez uiszczenia wymaganej opłaty. Z przepisu art. 13k ust. 1 u.d.p. wynika, że kreowana na jego gruncie odpowiedzialność ma charakter obiektywny, co oznacza, że jest ona niezależna od winy sprawcy naruszenia. W szczególności nie zmienia charakteru odpowiedzialności administracyjnej za delikt administracyjny na odpowiedzialność subiektywną determinowaną winą i przyczynami naruszenia przepis art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. Przepis ten jedynie obliguje organ do odstąpienia od nałożenia kary i poprzestania na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa.
Nie zmienia to jednak samej zasady zastosowania przez organ prawem przewidzianych dolegliwości wobec podmiotów wykonujących przejazd po drogach publicznych bez dopełnienia stosownego obowiązku opłaty, jako wyłącznie konsekwencji samego faktu naruszenia obowiązującego prawa. Fakt naruszenia prawa jest w takim stanie rzeczy podstawą zastosowania sankcji, jako skutku zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, jednakże przy równoczesnym rozważeniu wystąpienia szczególnych sytuacji, o których mowa w przepisach k.p.a. (tu w szczególności w podnoszonym przez stronę art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.) i ich wpływu na odpowiedzialność strony. Organy Inspekcji Transportu Drogowego obowiązane są w toku postępowania administracyjnego zbadać okoliczności, które takie sytuacje kreują i ocenić ich konsekwencje dla odpowiedzialności strony w kwestii ustalonego naruszenia.
W tej sprawie obowiązek ten został wykonany. W świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznoprawnego organ odwoławczy miał podstawy do ustalenia nie występowania w niej sytuacji z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., na którym to przepisie strona koncentruje swoją argumentację/stanowisko w sprawie, podkreślając znikomą wagę naruszenia prawa oraz wywodzi z tego obowiązek organu odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestania na pouczeniu. Nieświadomość obowiązku opłaty elektronicznej za przejazd, wynikająca z rzekomej informacji przekazanej przez pracownika infolinii viaTOLL, którą strona posługuje się w wykonywaniu swojej działalności, należy postrzegać w kategoriach braku należytej staranności w przygotowaniu się do przejazdów (a szerzej w rozpoznaniu prawnej przestrzeni prowadzonej działalności gospodarczej łączącej się z wykonywaniem przejazdów ww. zespołem pojazdów), a nie jako okoliczność usprawiedliwiającą nieuiszczenie tej opłaty, dodatkowo prowadzącą do uznania wagi naruszenia za znikomą, skoro obwiązek ten należy do podstawowych obowiązków korzystającego z drogi publicznej.
Należyta staranność w przygotowaniu przejazdu po takiej drodze winna być udziałem każdego, kto skutecznie dba o swoje interesy. W każdym bądź razie okoliczności podnoszone przez skarżącego nie prowadzą do zakwestionowania stanowiska organu, który nie podzielił argumentacji strony o znikomej wadze naruszenia i nie zadecydował o odstąpieniu od nałożenia kary pieniężnej, skoro strona decydując się na przejazd po płatnym odcinku drogi nie znała obowiązujących przepisów prawa i w konsekwencji nie dopełniła obowiązku posiadania w pojeździe urządzenia viaBox i nie uiściła opłaty elektronicznej. Wykonała zatem przejazd z naruszeniem przepisów o tej opłacie, która jest podstawowym obowiązkiem korzystającego z płatnych odcinków dróg pojazdem/zespołem o dmc powyżej 3,5 tony.
Wskazywane wyżej przez skarżącego okoliczności, mające usprawiedliwić ten stan rzeczy, nie usuwają skutków tego naruszenia i nie prowadzą do uznania go za znikomej wagi. W uwarunkowaniach faktycznoprawnych tej sprawy organ prawidłowo bowiem wskazał, na tle unormowania przepisu art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., że waga ww. naruszenia nie była znikoma, gdyż dotyczyła podstawowego obowiązku w zakresie korzystania z drogi publicznej; dodatkowo obowiązek ten jest jasno sprecyzowany w ww. przepisach, nie podlega stopniowaniu, ma bezwzględny charakter, a jego granicę wyznacza dmc pojazdu powyżej 3500 kg (3,5 tony). Wymierzenie kary administracyjnej nie jest zależne od takich okoliczności, jak cel przejazdu/rodzaj prowadzonej przez wykonującego przejazd działalności, jednorazowość czy wysoka częstotliwość przejazdów, nieświadomość czy nieznajomość przepisów, tylko wynika z samego faktu naruszenia.
Również zainstalowanie urządzenia do poboru opłaty po kontroli pojazdu (nawet bezzwłoczne) nie eliminuje konsekwencji wcześniejszego naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty, gdyż jest to czynność następcza wobec odnotowanego zachowania strony, które nie zostało przerwane przez samą stronę, tylko zakończyło się ingerencją kontrolną organu uświadamiającą jej brak w pojeździe urządzenia do poboru opłaty elektronicznej, w sytuacji gdy pojazd spełniał parametry przesądzające obowiązek jej uiszczania, a strona winna o tym sama wiedzieć przed rozpoczęciem przejazdu/przejazdów po drodze publicznej podlegającej opłacie. Brak staranności w tym względzie nie może prowadzić do nadania odnotowanemu naruszeniu charakteru naruszenia znikomej wagi, gdyż takie potraktowanie naruszenia (w podanych wyżej uwarunkowaniach stanu faktycznego tej sprawy) prowadziłoby do wyłączenia stosowania przepisów, które z brakiem uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd pojazdem o wskazanych parametrach po płatnych odcinkach dróg łączą konsekwencję nałożenia kary pieniężnej.
Poza tym, gdyby strona po ww. kontroli nie zakupiła urządzenia do poboru opłaty/rejestracji przejazdu płatnego narażałaby się na dalsze kary pieniężne z tego tytułu; nie sposób zatem interpretować ten zakup/instalację urządzenia jako czynność zupełnie dobrowolną, oderwaną od tej kontroli. Kara pieniężna za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej jest sztywna (por. przepisy art. 13k ust. 1 u.d.p.). Organ nie może jej miarkować.
Odnośnie podnoszonej dolegliwości kary i negatywnych z tego powodu konsekwencji dla prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej (zaskarżona decyzja jest jedną z w sumie 12 decyzji wydanych przez organ w stosunku do skarżącego za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej), można jedynie powtórzyć za organem, który wskazał w odpowiedzi na skargę, że mając na uwadze łączną wysokość kar nałożonych na skarżącego skarżący może wystąpić do organu z wnioskiem o udzielenie ulgi w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej; zgodnie bowiem zgodnie z art. 189k § 1 k.p.a. organ administracji publicznej, który nałożył administracyjną karę pieniężną, na wniosek strony, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem publicznym lub ważnym interesem strony, może udzielić ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej przez: odroczenie terminu wykonania zaległej administracyjnej kary pieniężnej lub rozłożenie jej na raty, umorzenie administracyjnej kary pieniężnej w całości lub części, umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub części. Sprawą skarżącego jest w tej sytuacji wystąpienie do organu z odpowiednim wnioskiem inicjującym postępowanie administracyjne w trybie wymienionego przepisu.
Sprawa niniejsza jest następstwem naruszenia przez skarżącego obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas ww. przejazdu po drodze krajowej nr [...] w dniu [...] lutego 2019 r. Jednak kontrola mobilna, która to ujawniła, miała miejsce [...] czerwca 2019 r. (por. protokół kontroli mobilnej w aktach administracyjnych sprawy k.1). Wszczynając zatem postępowanie administracyjne pismem/zawiadomieniem z 21 czerwca 2019 r. organ podjął czynności w przedmiocie nałożenia na skarżącego kary pieniężnej bezpośrednio po tej kontroli.
Reasumując, w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał organowi podstawę do wydania zaskarżonej decyzji. Rozstrzygnięcia organu zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu (art. 107 § 3 k.p.a.). Organ nie naruszył wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego, ani przepisów prawa materialnego. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.