Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. Minister Sprawiedliwości, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 3310 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65 ze zm.) – dalej jako u.r.p. - po rozpoznaniu odwołania K. K. od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską z dnia [...] października 2011 r. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską, utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. W powyższej uchwale, wydanej w oparciu o art. 331 ust. 1 i 1a, art. 339 ust. 3 oraz art. 3310 ust. 1 u.r.p., Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że K. K. otrzymała łącznie 99 punktów. Pozytywny wynik z egzaminu wstępnego uzyskuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punków, zatem zgodnie z przepisem art. 339 ust. 3 u.r.p., Komisja Egzaminacyjna ustaliła negatywny wynik z egzaminu wstępnego na aplikację radcowską.
W odwołaniu od uchwały K. K. zakwestionowała prawidłowość sformułowania pytania nr 95, wskazując, że nie zawiera żadnej poprawnej odpowiedzi bez uzależnienia jej od przyjęcia dodatkowych założeń, co narusza art. 339 ust. 1 u.p.r. Jednocześnie wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej uchwały i uznanie, w następstwie stwierdzonej wadliwości pytania nr 95, pozytywnego wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską. Odwołująca podniosła okoliczności dotyczące jej stanu zdrowia, które z powodu dolegliwości bólowych stanowiły utrudnienie w zdawaniu egzamin.
Minister Sprawiedliwości nie podzielił argumentacji skarżącej zawartej w odwołaniu. W uzasadnieniu powołanej na wstępie decyzji stwierdził, iż egzamin, którego K. K. była uczestnikiem, został przeprowadzony w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego (Dz. U. Nr 91, poz. 749).
Minister Sprawiedliwości stwierdził, że co do odpowiedzi na pytanie nr 30 omyłkowo wskazana została jako prawidłowa odpowiedź "C", podczas gdy prawidłową jest odpowiedź "A". Niezależnie od wadliwości wykazu prawidłowych odpowiedzi, oceniono, że samo pytanie nr 30 w teście sformułowane zostało prawidłowo i jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna odpowiedź poprawna "A", oparta na przepisach prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu.
Po ponownej analizie testu i weryfikacji wyniku przeliczenia, organ stwierdził, że K. K. udzieliła na pytanie nr 30 odpowiedzi "A", która jest odpowiedzią prawidłową i otrzymała za to pytanie punkt. Ponowne przeliczenie udzielonych przez odwołującą odpowiedzi na pytania testowe prowadzi do stwierdzenia, że komisja kwalifikacyjna w uchwale podjętej w dniu [...] października 2011 r. prawidłowo ustaliła liczbę punktów.
Organ odwoławczy ustalił, iż wszystkie pytania testowe zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź, oparta na przepisach prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu. Zdaniem organu test egzaminacyjny, w oparciu o który przeprowadzony był egzamin, odpowiadał kryteriom wymienionym w art. 339 ust. 1 u.r.p.
Zakwestionowane pytanie nr 95 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, jeżeli wspólnik spółki jawnej zobowiązał się wnieść tytułem wkładu do spółki rzeczy inne niż pieniądze do używania, wówczas do jego obowiązku świadczenia i ryzyka przypadkowej utraty przedmiotu świadczenia stosuje się odpowiednio przepisy:
A. o najmie,
B. o darowiźnie,
C. o użyczeniu. "
Prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "A", oparta na treści art. 49 § 1 k.s.h. Skarżąca udzieliła na nie odpowiedzi "C".
W odwołaniu odwołująca się podniosła, że pytanie nie zawiera literalnej treści przepisu art. 49 § 1 k.s.h., lecz opiera się na jego fragmencie uznając, że prawidłowa odpowiedź dotycząca wniesienia wkładu do używania może odnieść się wyłącznie do odpowiedniego stosowania przepisów o najmie. Zdaniem odwołującej wniesienie rzeczy do spółki na własność lub ustanowienie określonego prawa używania przedmiotu wkładu nie stanowi w pierwszym wypadku sprzedaży, a w drugim wypadku najmu lecz do odpowiedzialności wspólnika stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego o sprzedaży bądź o najmie, co podkreślają przedstawiciele doktryny powołani w treści odwołania. Odwołująca przywołując orzecznictwo sądów administracyjnych odnoszących się do wymogów jakim powinny odpowiadać pytania na egzaminie wstępnym na aplikację stwierdziła, że kwestionowane pytanie nie spełnia tych wymogów.
Zdaniem Ministra Sprawiedliwości odpowiedź na zakwestionowane pytanie wynika wprost z art. 49 § 1 k.s.h., dlatego uznał za nietrafny zarzut odwołującej, że pytanie jest nieprecyzyjne i wymagało poczynienia dodatkowych założeń. W pytaniu wskazano jeden z dwóch opisanych w wymienionym przepisie sposobów wniesienia wkładu do spółki, po to by zawęzić zakres pytania, a przez to je skrócić i ułatwić odpowiedź. Wskazał, że pytanie nie musi stanowić wiernego odwzorowania dosłownej treści przepisu, a osoby zdające powinny wykazać się znajomością norm prawnych, a więc zasad nimi ustalonych, nie zaś uczyć się na pamięć ściśle oznaczonego ciągu wyrazów. Przepis art. 49 § 1 k.s.h. dotyczy dwóch różnych sytuacji tj. wniesienia wkładu do spółki "na własność" lub "do używania", które każą stosować różne normy, zależnie od tego, czy rzeczy inne niż pieniądze wniesiono na własność, czy do używania: jeśli wniesiono "na własność", stosuje się odpowiednio przepisy o sprzedaży, jeśli wniesiono "do używania", stosuje się odpowiednio przepisy o najmie.
Zdaniem organu zakwestionowane pytanie spełnia wszystkie wymogi decydujące o jego prawidłowości określone przez orzecznictwo sądów administracyjnych. Ponieważ odwołująca udzieliła błędnej odpowiedzi "C", brak jest podstaw do przyznania jej punktu za to pytanie. Odnosząc się do kwestii zdrowotnych, niepełnosprawności i wynikającego z niej dyskomfortu podczas egzaminu, organ stwierdził, że niezależnie od zrozumienia trudnego położenia odwołującej, obowiązujące przepisy prawa nie zezwalają na uwzględnienie tego rodzaju okoliczności przy ustalaniu wyniku z egzaminu wstępnego na aplikacje radcowską.
Organ wskazał, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu (rozwiązania testu) nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Zgodnie z art. 33 9 ust. 3 urp, pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 100 punktów. Zatem przyjęcie przez Ministra Sprawiedliwości w decyzji, że kandydat uzyskał wynik pozytywny możliwe jest tylko wówczas, jeśli po analizie rozwiązanego przez kandydata testu można ustalić, że uzyskał on ową minimalną ilość punktów, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
Na powyższą decyzję K. K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 339 ust. 1 u.r.p. poprzez nieprawidłowe i nieprecyzyjne skonstruowanie pytania nr 95, w konsekwencji czego żadna z podanych trzech propozycji odpowiedzi nie może być uznana za prawidłową bez uzależnienia jej od przyjęcia dodatkowych założeń lub odwołania się do dorobku doktryny oraz naruszenie art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa przez zaniechanie odniesienia się do powołanych w odwołaniu ogólnodostępnych komentarzach, czy zagadnienie przedstawione w pytaniu nr 95 wywołuje spory doktrynalne, a wyłącznie rozpatrzenia odwołania na podstawie samodzielnie przeprowadzonej przez organ wykładni przepisu art. 49 § 1 k.s.h., w związku z tym zarzuciła brak ustalenia okoliczności faktycznej mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. czy skonstruowanie pytania nr 95 na podstawie fragmentu przepisu art. 49 § 1 k.s.h. nie zaś na podstawie całości tej regulacji może wywołać wątpliwości prawne co do poprawności odpowiedzi wskazanej jako prawidłowa.
W uzasadnieniu, skarżąca podniosła, iż organ odwoławczy błędnie stwierdził, że powołanie się na część treści przepisu art. 49 § 1 k.s.h. nie powoduje żadnych zmian w stosunku do normatywnej treści całości przepisu, w sytuacji gdy tylko pełna jego treść może być przedmiotem prawidłowej wykładni nawet pod względem językowym. W ocenie skarżącej organ II instancji nie ustosunkowując się do zarzutów zawartych w odwołaniu zaniechał przeprowadzenia ustalenia właściwego stanu faktycznego na podstawie art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 kpa, tj. oceny czy słuszne są zarzuty skarżącej, iż pytanie nr 95 nie zawiera jakiejkolwiek prawidłowej odpowiedzi bez konieczności odwoływania się do dodatkowych założeń.
Zdaniem skarżącej zespół konstruujący pytania testowe na egzamin wstępny na aplikacje radcowską poprzez autorskie uproszczenie treści art. 49 § 1 k.s.h. naruszył zasady konstruowania tych pytań tj. art. 33 9 ust. 1 u.r.p.
Skarżąca powołując się na orzecznictwo sądowe, podkreśliła, że kandydat na aplikanta powinien reprezentować szeroki, ale podstawowy poziom wiedzy z wymienionych dziedzin prawa, którą to wiedzę będzie pogłębiać w trakcie aplikacji. Nie jest prawidłowe formułowanie pytań testowych w taki sposób, aby zgodna z kluczem odpowiedź wymagała od kandydata opowiedzenia się po jednej ze stron sporu doktrynalnego bądź orzeczniczego. Skarżąca podniosła, że wbrew twierdzeniu organu II instancji, nie chodzi o zawężenie zakresu prawa materialnego, celem jego skrócenia i ułatwienia udzielenia odpowiedzi na pytanie testowe, lecz o niedozwolone uproszczenie jego treści, powodujące zaburzenie możliwości jego prawidłowego odbioru, a tym samym brak skonstruowania zakwestionowanego pytania testowego w sposób umożliwiający udzielenie tylko jednej prawidłowej odpowiedzi.
W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosił o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.
Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy).
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona niezasadna.
Minister Sprawiedliwości, zgodnie z art. 33¹ ust. 1 i ust. 1a u.r.p. powołał Komisję Egzaminacyjną nr 2 do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Warszawie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską, w składzie zgodnym z art. 33⁵ ust. 1 - 3 u.r.p. wyznaczając na podstawie ust. 4 wymienionego przepisu Przewodniczącego Komisji.
Komisja przeprowadziła egzamin zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego (Dz. U. Nr 91, poz. 749). Żaden z członków Komisji nie podlegał wyłączeniu w trybie art. 33⁷ u.r.p. co zostało udokumentowane odpowiednimi oświadczeniami członków Komisji. Egzamin wstępny odbył się z zachowaniem wymagań art. 33⁸ u.r.p.
Egzamin wstępny polegał, zgodnie z art. 33¹ ust. 3 u.r.p., na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego, z zakresu: materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu adwokackiego, radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej.
Zgodnie z art. 33⁹ ust. 1 u.r.p. sprawdzenie tej wiedzy zdających polegało na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna była prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Kandydat mógł wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznaczał na karcie odpowiedzi stanowiącej integralną część testu. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskiwał 1 punkt, a pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymywał kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów (ust. 3). Prawidłowość odpowiedzi oceniana była według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu wstępnego (ust 1a). Test, zgodnie z ust. 2, sprawdziła Komisja Kwalifikacyjna w składzie, który przeprowadzał egzamin wstępny. Z przebiegu egzaminu wstępnego sporządzono niezwłocznie protokół, który podpisali członkowie Komisji Kwalifikacyjnej uczestniczący w egzaminie wstępnym (ust. 4).
Przewodniczący Komisji Kwalifikacyjnej, zgodnie z ust. 5, przesłał Ministrowi Sprawiedliwości protokół w terminie 7 dni od dnia sporządzenia oraz stosownie do ust. 6 omawianego art. 33 (9) u.r.p. przesłał dokumentację związaną z przeprowadzeniem egzaminu wstępnego właściwej radzie okręgowej izby radców prawnych, z czego sporządzono protokół. Kopię protokołu przewodniczący Komisji Kwalifikacyjnej przekazał Ministrowi Sprawiedliwości w terminie 7 dni od dnia sporządzenia.
Po przeprowadzeniu egzaminu wstępnego Komisja Kwalifikacyjna ustaliła wynik z egzaminu K. K. w drodze uchwały z dnia [...] października 2011 r. jako negatywny i doręczyła odpis uchwały zdającej i Ministrowi Sprawiedliwości zgodnie z art. 33¹⁰ ust. 1 u.r.p., a Przewodniczący Komisji Kwalifikacyjnej niezwłocznie ogłosił wyniki egzaminu wstępnego (ust.2).
W myśl art. 33¹ ust. 2 u.r.p.
2. Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do Komisji Kwalifikacyjnej i w związku z jego właściwością K. K., na podstawie art. 33¹⁰ ust. 3 u.r.p. złożyła odwołanie od ustalenia wyniku egzaminu, a Minister Sprawiedliwości wydał decyzję, zaskarżoną w sprawie, nie stwierdzając by wystąpiły podstawy z ust. 4 do uchylenia uchwały.
W świetle spełnienia powyższych wymagań, Sąd orzekający w sprawie nie znalazł podstaw do uznania, by przeprowadzenie egzaminu naruszyło obowiązujące przepisy.
Skarżąca zakwestionowała ocenę za udzieloną odpowiedź na pytanie nr 95 podnosząc, że pytanie to nie odpowiadało normie z art. 33⁹ ust. 1 u.r.p., gdyż konstrukcja tego pytania nie pozwalała na udzielenie wyłącznie odpowiedzi alternatywnej bez przyjęcia dodatkowych założeń i odwołania się do poglądów doktryny oraz orzecznictwa.
Pytanie brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, jeżeli wspólnik spółki jawnej zobowiązał się wnieść tytułem wkładu do spółki rzeczy inne niż pieniądze do używania, wówczas do jego obowiązku świadczenia i ryzyka przypadkowej utraty przedmiotu świadczenia stosuje się odpowiednio przepisy:
A. o najmie,
B. o darowiźnie,
C. o użyczeniu. "
Przepisem, na którym oparto właściwą odpowiedź zawartą pod pkt A, był art. 49 § 1 k.s.h. – "Jeżeli wspólnik zobowiązał się wnieść tytułem wkładu do spółki rzeczy inne niż pieniądze na własność lub do używania, wówczas do jego obowiązku świadczenia i ryzyka przypadkowej utraty przedmiotu świadczenia stosuje się odpowiednio przepisy o sprzedaży lub o najmie.".
Zdaniem skarżącej w kwestionowanym pytaniu pominięto wyrażenie "na własność" zawarte w art. 49 § 1 k.s.h. przez co pytanie było niekompletne, nie odnosiło się wprost do tego przepisu, nastręczając trudności zdającej ze zrozumieniem do jakiej regulacji z Kodeksu spółek handlowych należy go odnieść. W rezultacie owa niekompletność pytania czyniła, że żadna ze wskazanych odpowiedzi nie była właściwa.
Organ administracji podkreślał, że w przedmiotowy pytaniu celowo ograniczono treść art. 49 § 1 k.s.h., by nie było dla zdających żadnych wątpliwości, jaką odpowiedź poprawną należy wskazać. Sąd w składzie orzekającym nie znalazł podstaw do zakwestionowania tego stanowiska organu administracji. Kwestionowane przez skarżącą pytanie jednoznacznie ograniczało możliwość udzielenia odpowiedzi poprawnej wyłącznie przez wskazanie odpowiedzi pod literą A, a nie pod literą C zakreśloną przez zdającą.
W pytaniu chodziło wyłącznie o sytuację, w której wspólnik spółki jawnej tytułem wkładu wnosi do spółki rzeczy inne niż pieniądze do używania, a nie na własność spółki. Do sytuacji wniesienia wkładu polegającego na oddaniu rzeczy do używania odpowiednie zastosowanie mają przepisy art. 662-663 k.c. Wspólnik powinien wydać spółce rzeczy w stanie przydatnym z punktu widzenia ustalonego korzystania przez spółkę jako najemcę i utrzymywać je w takim stanie przez cały okres udostępnienia. Drobne nakłady połączone ze zwykłym używaniem rzeczy obciążają (najemcę) spółkę. Jeżeli rzecz oddana do używania (najęta) uległa zniszczeniu z powodu okoliczności, za które wspólnik (wynajmujący) odpowiedzialności nie ponosi, nie ma on obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego. Jeżeli w czasie najmu (oddania do używania) rzecz wymaga napraw obciążających wspólnika (wynajmującego), bez których rzecz nie jest przydatna do umówionego użytku, spółka (najemca) może wyznaczyć wynajmującemu wspólnikowi termin do wykonania napraw.
Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu, spółka (najemca) może dokonać koniecznych napraw na koszt wynajmującego wspólnika. Zatem wszystkie elementy dotyczące wniesienia rzeczy "do używania" przez spółkę, odnosiły się do odpowiedniego zastosowanie wymienionych przepisów Tytułu XVII, Działu I, Rozdziału I Kodeksu Cywilnego dotyczących najmu i takiej odpowiedzi na to pytanie oczekiwano od zdającej. Konstrukcja pytania nr 95 pozwalała na udzielenie oczekiwanej odpowiedzi właśnie dlatego, że w pytaniu tym wyraźnie wskazano tylko jedną formę zobowiązania się wspólnika do wniesienia wkładu w postaci rzeczy – do używania przez spółkę.
Ustalając stan faktyczny i uzasadniając swoją decyzję Minister Sprawiedliwości prawidłowo zastosował się do przepisów postępowania, w tym do wskazanych w skardze. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie znajdując podstaw do stwierdzeni naruszenia przez organ administracji publicznej przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, na podstawie art. 151 P.ps.a., orzekł jak w sentencji wyroku.