Uzasadnienie
W dniu 6 sierpnia 2014 r. Z. zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ o wydanie decyzji dotyczącej objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym M. S. (dalej zwanego "Uczestnikiem") z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów cywilnoprawnych o świadczenie usług na rzecz E. K. (dalej zwanego "Skarżącym") w okresie od dnia 1 czerwca 2011 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. Przedmiotem tychże umów była "[...]".
Decyzją z [...] listopada 2014 r. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ ustalił obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego Uczestnika z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług, do których zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisu dotyczące zlecenia na rzecz Skarżącego w okresie od dnia 1 czerwca 2011 r. do dnia 31 grudnia 2013 r.
Skarżący złożył odwołanie od tej decyzji.
Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...], Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej zwany "Prezesem NFZ"), działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 581 ze zm.; dalej zwanej "ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; dalej zwanej "kpa"), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Zdaniem Prezesa NFZ, 31 umów zawartych przez Skarżącego z Uczestnikiem, nazwanych "umowami o dzieło", a polegających na "[...]", nie może zostać zakwalifikowanych jako umowy o dzieło, gdyż polegały na dokonywaniu czynności z należytą starannością. Wprawdzie czynności wykonywane przez Uczestnika prowadziły do powstania skutku w postaci naprawionej, określonej w poszczególnej umowie, ilości [...], jednak skutek pracy był uzależniony wyłącznie od starannego działania wykonawcy umowy.
Czynności te i ich skutki nie polegały na wykonaniu jednorazowego rezultatu, lecz na następującym po sobie osiąganiu kolejnych, liczbowo wyznaczanych w poszczególnych umowach, rezultatów w postaci [...]. W ocenie Prezesa NFZ, był to zatem szereg powtarzalnych czynności, który doprowadził do osiągnięcia coraz większej (z dnia na dzień i z miesiąca na miesiąc) ilości [...], który nie może być jednak kwalifikowany jako realizacja umowy o dzieło. W konsekwencji Prezes NFZ uznał, że były to umowy o świadczenie usług, do których znajdują zastosowanie przepisy o zleceniu w rozumieniu art. 750 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 380 ze zm.; dalej zwanej "kc"). Prezes NFZ dodał, że wspomniane czynności Uczestnika były powtarzalne i nie miały cech szczególnych, związanych z osobistymi właściwościami wykonawcy, ani nie wymagały od wykonawcy posiadania specyficznych cech czy umiejętności, poza umiejętnościami wyuczonymi, a zatem praca ta może być zasadniczo wykonana przez każdą osobę, która nabędzie odpowiednie przygotowanie praktyczne i której zostaną wydane odpowiednie narzędzia czy materiały.
Skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej zwany "WSA") skargę na decyzję Prezesa NFZ. Zarzucił naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e), art. 69 i art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej przez błędne zastosowanie, w sytuacji gdy Uczestnik nie wykonywał pracy na rzecz Skarżącego na postawie żadnej z umów wymienionych w tym przepisie, a także naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 78, art. 80 i art. 107 § 3 kpa przez zaniechanie wyczerpującego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności odnośnie do charakteru czynności wykonywanych przez Uczestnika na podstawie umów zawartych ze Skarżącym oraz rezultatu tych czynności.
Wyrokiem z 28 marca 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 2021/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz. U z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej zwanej "ppsa"), oddalił skargę.
Skarżący złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
- I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- 1) naruszenie art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 ppsa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa w zw. z art. 134 § 1 ppsa mające istotny wpływ na wynik sprawy, przez nieuzasadnione oddalenie skargi, podczas gdy obowiązkiem WSA było dokonanie, w oparciu o akta sprawy, kontroli działania Prezesa NFZ pod względem zgodności z prawem, co oznaczać miało przede wszystkim zbadanie czy organ nie naruszył prawa, czy prawidłowo przeprowadził postępowanie administracyjne, czy ustalenia faktyczne w toku postępowania były prawidłowe, w szczególności przez nierozpoznanie zarzutów skargi w zakresie podnoszonych przez Skarżącego zarzutów i twierdzeń, w szczególności:
- - zarzutu błędnych ustaleń faktycznych sprzecznych z treścią materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w szczególności przez błędne ustalenie, że zgromadzone dowody, w szczególności umowy zawarte pomiędzy Uczestnikiem a Skarżącym miały charakter umów o dzieło, nieprzeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez stronę, pomimo że do wyjaśnienia pozostały okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia w postępowaniu;
- - zarzutu naruszenia art. 78 § 1 kpa w zw. z art. 123 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej przez ich niezastosowanie polegające na nieuwzględnieniu i nieprzeprowadzeniu wnioskowanych przez Skarżącego dowodów w toku postępowania kontrolnego, co skutkowało brakiem wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i uznaniem, że Uczestnik podlegać powinien obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, bowiem świadczył usługi w ramach umowy zlecenia;
- 2) naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 ppsa, mające istotny wpływ na wynik sprawy, przez zawarcie w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wadliwych ustaleń faktycznych tj. przytoczenie ustaleń stanu faktycznego dokonanych przez organ administracji publicznej, bez wyczerpującego rozpoznania całego materiału dowodowego i bez jego właściwej oceny oraz z pominięciem zgromadzonych w aktach dowodów, a ponadto odwołanie się w treści uzasadnienia - wywodzie prawnym WSA na stan faktyczny innej sprawy dotyczącej innej osoby, niebędącej stroną w sprawie, tj. R. W. i inny przedmiot umowy tj. [...];
- 3) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez wydanie zaskarżonego orzeczenia z pominięciem oceny wszystkich dowodów znajdujących się w aktach niniejszej sprawy i oparcie wnioskowania jedynie na dowodach wskazanych przez organ;
- II. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e), art. 69 ust. 1 oraz art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez błędne ich zastosowanie, w następstwie nieprawidłowego uznania, że umowa zawarta przez Skarżącego z Uczestnikiem rodzi skutek określony w dyspozycji tej normy, bowiem nosi ona cechy umowy zlecenia w konsekwencji nieprawidłowego ustalenia, że jest ona umową starannego działania, a Uczestnik spełnia przesłanki wskazane w przedmiotowych normach.
W uzasadnieniu Skarżący przedstawił argumenty mające przemawiać za trafnością zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny (dalej zwany "NSA"), w wyroku z dnia 17 października 2019 r., sygn. akt II GSK 2951/17, uchylił zaskarżony wyrok sądu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
NSA uznał, że Skarżący trafnie zarzucił w skardze kasacyjnej, że zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej, a zatem narusza art. 141 § 4 ppsa w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie lektury uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie można bowiem jednoznacznie ustalić, jakie jest stanowisko WSA w kluczowej dla rozstrzygnięcia tej sprawy kwestii, czyli kwalifikacji umów zawartych przez Uczestnika (a nie inną osobę) ze Skarżącym, polegających na [...] (a nie na [...]).
W ponownie prowadzonym postępowaniu zobowiązano WSA do dokonania kontroli legalności wydanych w sprawie decyzji, odnosząc się przy tym do stanu faktycznego ustalonego w tej sprawie przez organy administracji i znajdującego odzwierciedlenie w aktach sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - ponownie rozpoznając sprawę - zważył, co następuje.
Na podstawie art. 190 zd. pierwsze p.p.s.a., Sąd orzekający działa w niniejszej sprawie w warunkach związania wykładnią prawa i wytycznymi sądu wyższej instancji.
Skargę i tym razem należało oddalić.
Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy kc dotyczące zlecenia lub są osobami z nimi współpracującymi. Stosownie do art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający.
W myśl art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z k.c., stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Z kolei zgodnie z art. 13 pkt 2 ww. ustawy, zleceniobiorcy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.
Podkreślenia wymaga, że przy rozstrzyganiu o podleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego o charakterze umowy, na podstawie której wykonywana jest praca, nie przesądza nazwa umowy, lecz jej cel i przedmiot.
Na podstawie art. 734 § 1 kc przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Natomiast w myśl art. 627 kc przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Co do zasady, w praktyce obrotu gospodarczego przyjmuje się, że w odróżnieniu od umowy zlecenia czy umowy o świadczenie usług, umowa o dzieło wymaga, by czynności przyjmującego zamówienie (najczęściej nazywanego w umowie o dzieło - "wykonawcą") doprowadziły do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu. Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu, lecz samo osiągnięcie tego rezultatu, pozostające poza zakresem obowiązków świadczącego.
Przy umowie o dzieło chodzi o coś więcej, o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku niezrealizowania celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu kc, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski w: System prawa prywatnego. Prawo zobowiązań - część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck - Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390 -391).
Z kolei umowa zlecenia jest umową starannego działania, w której co prawda rezultat może być przedmiotem starań, lecz nie daje się z góry przewidzieć, a często nie sposób określić, w jakim stopniu zostanie osiągnięty. Dlatego też w umowie zlecenia rezultat nie został objęty treścią świadczenia. W myśl art. 750 kc, do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W związku z tym ustalenie, że konkretna umowa jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami" rodzi obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu.
Jednym z kryteriów, pozwalających na odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług, jest możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] stycznia 2006 r. sygn. akt [...]).
Przedmiotem każdej ze spornych w niniejszej sprawie umów było [...]. Już sama okoliczność opisania przedmiotu umowy w sposób czynnościowy nie pozwala na przyjęcie, że w sprawie mamy do czynienia z umowami o dzieło. Brak wyraźnego określenia w umowie wytworu pracy jest bowiem właściwy dla umowy o świadczenie usług, a nie umowy o dzieło, gdyż w istocie chodzi wyłącznie o staranne działanie.
Przy zakresie czynności objętych umowami trudno zatem uznać, że polegały one na dostarczeniu określonych wyników pracy w postaci dzieła w myśl przepisów o umowie o dzieło.
W omawianych umowach strony, pomimo nazwania ich w każdym przypadku umową o dzieło, nie sprecyzowały w sposób zindywidualizowany konkretnego rezultatu, mogącego samodzielnie funkcjonować w obrocie. Innymi słowy, każda oceniana przez organ w niniejszej sprawie umowa Skarżącego z Uczestnikiem nie precyzuje, czego ma dokonać wykonawca jako wynik jej realizacji w sposób charakterystyczny dla umowy o dzieło, a więc w sposób który pozwalałby na zweryfikowanie jaki rezultat w wyniku pracy miał powstać oraz czy można wskazać wady w wykonywanych pracach i ich skutkach.
Wykonywanie czynności polegających na [...] niewątpliwie nie zmierza do powstania nowego lub zmodyfikowanego, w sposób stanowiący o jego indywidualnym charakterze, samoistnego dzieła.
Uczestnik postępowania z tytułu wykonywanej poszczególnych umów nie ponosił odpowiedzialności za wady dzieła wobec osób trzecich, co jest charakterystyczne dla umowy o dzieło. Umowa łącząca strony wyraźnie stanowiła w 5 paragrafie, że "odpowiedzialność wobec osób trzecich za wykonane przez wykonawcę dzieło przechodzi na zamawiającego z dniem wykonania umowy".
Wobec powyższego zasadne było zakwalifikowanie spornych umów jako umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu.
Chybione są zarzuty skargi, wskazujące na naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 123 ustawy o świadczeniach, albowiem materiał dowodowy w sprawie został prawidłowo oceniony i pozwalał na poczynienie jednoznacznych ustaleń co do charakteru umowy zawartej między Skarżącym a Uczestnikiem postępowania, czemu dał wyraz organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Innymi słowy oddalenie wniosków dowodowych skarżącego o przesłuchanie wskazanych przez niego świadków oraz jego samego jako strony nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Organ oparł się bowiem na dowodach umów z zawieranych przez Skarżącego z Uczestnikiem, w których to umowach został sprecyzowany zakres obowiązków stron, termin wykonania powierzonych Uczestnikowi postępowania czynności oraz zasady odpowiedzialności za wykonaną pracę.
W tej sytuacji zbędnym było przeprowadzenie kolejnych dowodów na okoliczności już potwierdzone w trakcie postępowania.
Swoim działaniem organ nie naruszył wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego, tj. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69 ust. 1, 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej.
Skoro zarzuty skargi okazały się niezasadne Sąd na mocy art. 151 ppsa orzekł o jej oddaleniu.