Uzasadnienie
B. K. (dalej zwany też skarżącym, stroną, kandydatem) złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2010r. nr [...], który po rozpoznaniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] o powołaniu A. B. na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. i odmowie powołania na to stanowisko B. K. i H. S. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., w związku z art. 127 § 3 k.p.a. oraz w związku z art. 10 i 11 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku o komornikach sądowych i egzekucji /tekst jednolity Dz. U. z 2006 r., Nr 167, poz. 1191 ze zm./.
Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia:
A. B., B. K. i H. S. złożyli, za pośrednictwem Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...]. wnioski o powołanie na wolne, nowoutworzone stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. (na podstawie obwieszczenia Ministra Sprawiedliwości z 23.06.2010 r., opublikowanego w Monitorze Polskim z 22.07.2010 r., Nr 47, poz. 652).
Minister Sprawiedliwości rozpoznając je ustalił, że wszyscy kandydaci spełniali wymagania formalne wymienione w art. 10 ustawy z dnia 29.08.1997 roku o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191,z późn. zm.).- zwana dalej uks.
Powołując się na zebrany materiał dowodowy uznał, że to A. B. prezentuje najwyższe walory do sprawowania funkcji komornika i w ramach uznania administracyjnego powołał go na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. Ustalił, że wybrany przez niego kandydat w 2002 r. ukończył na Uniwersytecie [...] wyższe studia prawnicze, uzyskując z wynikiem dobrym tytuł magistra. W latach 1997 - 2002 był asystentem w kancelarii radcy prawnego, a od marca do maja 2003 r. prawnikiem w spółce H. Sp. K. Od czerwca 2003 r. pracuje w kancelarii M. P. - komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] w W. Po odbyciu aplikacji komorniczej, w dniach [...].10. i [...].11.2006 r. zdał egzamin komorniczy na ocenę dobrą. Decyzją Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...].05.2007 r. został powołany na stanowisko asesora komorniczego. Pełnił obowiązki zastępcy komornika sądowego w okresie [...] – [...].05.2010 r.
Pozostali kandydaci otrzymali decyzje odmowne.
Organ ustalił, że skarżący w 1999 r. ukończył wyższe studia prawnicze na Uniwersytecie [...] w [...].. uzyskując z wynikiem dostatecznym tytuł magistra. W latach 1999-2000 odbył podyplomowe studia w zakresie wyceny nieruchomości na Politechnice [...]. W latach 1999-2000 pracował jako specjalista archiwum sieciowego w P. Od maja 2000 r. pracuje w kancelarii A. L. - komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w N. Po odbyciu aplikacji komorniczej, w dniach [...].10. i [...].11.2002 r. zdał egzamin komorniczy z wynikiem dostatecznym. Decyzją Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] maja 2003 r. został powołany na stanowisko asesora komorniczego. Pełnił obowiązki zastępcy komornika sądowego w okresach: [...].04. – [...].05.2008 r., [...] – [...].08.2008 r., [...] – [...].10.2008 r., [...] – [...].01.2009 r., [...] – [...].06.2009 r., [...] – [...].08.2009 r., [...] – [...].11.2009 r., [...] – [...].02.2010 r., [...].07. – [...].08.2010 r. oraz [...].09. – [...].10.2010 r.
Trzeci kandydat, H.S. w 2003 r. ukończył wyższe studia prawnicze na Uniwersytecie [...], uzyskując tytuł magistra z wynikiem dobrym. Od [...].04.2004 r. pracuje w kancelarii M. M. - komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. Po odbyciu aplikacji komorniczej, w dniach [...].03. i [...].04.2008 r. zdał egzamin komorniczy na ocenę dobrą. Decyzją Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...].06.2008 r. został powołany na stanowisko asesora komorniczego. Pełnił obowiązki zastępcy komornika w okresach: [...] – [...].05.2009 r., [...].05. – [...].06.2009 r., [...] – [...].10.2009r., [...]-[...].05.2010 r., [...].06. – [...].07.2010 r., [...].07.- [...].08.2010 r., [...].09. – [...].10.2010 r. oraz [...]-[...].10.2010 r.
Organ ustalił nadto, że Rada Izby Komorniczej w okręgu Sądu Apelacyjnego w [...] w swych opiniach stwierdziła, że wszyscy kandydaci spełniają warunki formalne, niezbędne do powołania na stanowisko komornika sądowego. Rekomendacji udzieliła B. K. wskazując, że jest właściwszym kandydatem niż pozostali.
Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] powołał A.B. na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. odmawiając powołania na to stanowisko B. K. i H.S.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B. K. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania tj.: art. 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. Podkreślił swoje doświadczenie zawodowe związane z 10-letnim stażem pracy w kancelarii komorniczej, w tym ponad 7-letnim na stanowisku asesora komorniczego, a także związane z wykonywaniem obowiązków zastępcy komornika sądowego. Podniósł, że nie wzięto pod uwagę rekomendacji samorządu dla jego kandydatury.
A. B. w piśmie z [...] grudnia 2010 r. wniósł o utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy.
Rozpoznając ponownie sprawę Minister Sprawiedliwości wskazał, że postępowanie o powołanie na stanowisko komornika sądowego, z uwagi na wielość stron, ubiegających się o powołanie w jednym rewirze komorniczym, prowadzone jest w trybie art. 62 kpa, a złożenie przez B. K. powyższego wniosku spowodowało, że sprawa jest rozpatrywana ponownie z udziałem wszystkich kandydatów ubiegających się o przedmiotowe stanowisko.
Odnosząc się do zarzutów odwołującego, Minister Sprawiedliwości stwierdził, że opinia samorządu komorniczego stanowi jeden z ważnych i podlegających ocenie dowodów w sprawie, jednak stanowisko w niej przedstawione nie jest dla niego wiążące, a w niniejszej sprawie nie podzielił stanowiska Rady Izby Komorniczej w W. Ocenił, że wszyscy kandydaci spełniają wymogi formalne niezbędne do powołania na stanowisko komornika, a z załączonych opinii wynika, że posiadają dobre oceny pracy na dotychczas zajmowanych stanowiskach. Stąd wybierając jednego spośród kandydatów, organ wyważył wszystkie okoliczności: między obiektywną przesłanką dotyczącą m.in. oceny wiedzy kandydatów stwierdzoną przez uprawnione do tego komisje egzaminacyjne, a przesłanką dotyczącą doświadczenia zawodowego związanego ze stażem pracy kandydatów.
W ostateczności Minister Sprawiedliwości wskazał, podejmując decyzję o powołaniu A.B. na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w L., że kierował się interesem społecznym i słusznym interesem stron.
Podkreślił, że A.B. i H.S. otrzymali ocenę dobrą zarówno z ukończenia studiów jak i z egzaminu komorniczego, przy czym H.S. posiada najkrótszy staż pracy w kancelarii komorniczej, w tym na stanowisku asesora komorniczego.
Ocenił, że to wynik egzaminu komorniczego najpełniej świadczy o przygotowaniu do wykonywania funkcji komornika sądowego. Wprawdzie B. K. posiada najdłuższy staż pracy w kancelarii komorniczej, w tym na stanowisku asesora komorniczego, ale otrzymał ze studiów wyższych jak i egzaminu komorniczego jedynie oceny dostateczne.
Podniósł, że kandydaci wykonywali krótkookresowe obowiązki zastępcy komornika sądowego, przy czym żaden z nich nie ma doświadczenia z zupełnie samodzielnym prowadzeniem kancelarii komorniczej jako zastępca odwołanego czy zmarłego komornika. Wziął pod uwagę, że B. K. dodatkowo ukończył studia podyplomowe w dziedzinie wyceny nieruchomości, jego znajomość specyfiki rewiru przy Sądzie Rejonowym w L., gdzie zamieszkuje. Stwierdził jednakże, że obowiązki zastępcy komornika sądowego wykonywał krótkookresowo i okoliczność ta nie może być zasadniczą przesłanką rozstrzygnięcia zwłaszcza, że dotychczasowe miejsca pracy kandydatów znajdują się w niewielkiej odległości, a ponadto zgodnie z obowiązującymi przepisami komornik może działać poza obszarem swego rewiru. Nie podzielił stanowiska B. K., by to on był najwłaściwszymi kandydatem do objęcia przedmiotowego stanowiska z uwagi na najdłuższy spośród kandydatów staż pracy w kancelarii komorniczej, w tym na stanowisku asesora komorniczego.
Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, najbardziej odpowiednim kandydatem na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. jest A.B., który wbrew podnoszonym przez skarżącego zarzutom, dysponuje jednocześnie wysokim zasobem wiedzy prawniczej, w tym w dziedzinie egzekucji jak i niezbędną praktyką.
W skardze złożonej do tutejszego Sądu B. K. zarzucił zaskarżonej decyzji:
- 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1) art. 24 §1 pkt 5 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. polegające na wydaniu zaskarżonej decyzji przez tego samego, działającego jedynie z upoważnienia piastuna funkcji organu – jego pracownika - Podsekretarza Stanu Z. W., który brał udział w wydaniu decyzji z dnia [...] listopada 2010 r., od której skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy;
- 2) art. 6, 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz wszechstronnej jego oceny z poszanowaniem prawa i słusznego interesu skarżącego, przejawiające się zwłaszcza:
- a) w wadliwej ocenie opinii Rady Izby Komorniczej w okręgu Sądu Apelacyjnego w [...] udzielającej skarżącemu rekomendacji na stanowisko komornika sądowego;
- b) w ograniczeniu kryteriów wyboru kandydatów do jednej przesłanki w postaci wyniku z egzaminu komorniczego i nie uwzględnieniu innych okoliczności świadczących o przygotowaniu do wykonywania funkcji komornika sądowego i mogących mieć wpływ na ocenę kandydatów, a w szczególności czasu pracy na stanowisku asesora komorniczego i przebiegu praktyki zawodowej, w tym okresów pełnienia obowiązków zastępcy komornika oraz opinii samorządu komorniczego;
- 3) art. 8, 11 i 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wystarczającego i przekonywującego wyjaśnienia powodów odmowy, mimo spełnienia wszystkich ustawowych wymogów do powołania na stanowisko komornika, brak wyjaśnienia przyczyn, dla których organ uznał, iż to wynik egzaminu komorniczego najpełniej świadczy o przygotowaniu do wykonywania funkcji komornika sądowego, a nie okres i przebieg praktyki zawodowej związanej z pracą w charakterze asesora komorniczego i pełnieniem obowiązków zastępcy komornika, w powiązaniu z udzieloną rekomendacją przez organ samorządu komorniczego;
- 2. naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 11 uks w związku z art. 10 uks poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego, wydania rozstrzygnięcia o cechach dowolności mimo braku wszechstronnego i wnikliwego rozpatrzenia sprawy, poprzez przyjęcie oceny z egzaminu komorniczego jako nadrzędnego i decydującego kryterium wyboru kandydata na stanowisko komornika sądowego - nad posiadanym doświadczeniem zawodowym oraz uzyskanymi rekomendacjami.
Wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty. Zarzut naruszenia art. 27 § 1 pkt 5 k.p.a. uznał za chybiony, powołując się na uchwałę NSA w składzie 7 sędziów z dnia 20 maja 2010r. sygn. akt I OPS 13/09. Przyznał, że Podsekretarz Stanu Z. W. wydawał decyzję pierwotną i z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości decyzję w trybie art. 127 § 1 pkt 3 k.p.a. na podstawie § 3 pkt 4 Zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 kwietnia 2010 r. Nr 35/10/BM w sprawie ustalenia zakresu czynności Kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości wydanego na podstawie art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2003r., Nr 24, poz. 199, ze zm.).
Uczestnik postępowania A. B. wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi zatem o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, dokonywanej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisów procesowych według stanu prawnego, obowiązującego w dacie orzekania.
Mając na uwadze powyższe kryteria, w ocenie Sądu, skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zarzutem najdalej idącym jest zarzut naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości przepisów prawa procesowego, w szczególności, że zaskarżona decyzja naruszała art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. jako podjęta przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji, od której złożono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W niniejszej sprawie poza sporem bowiem pozostaje, że Podsekretarz Stanu Z. W. wydał zaskarżoną decyzję z [...] grudnia 2010 r. na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, jako osoba upoważniona do działania w imieniu Ministra Sprawiedliwości i w sytuacji, gdy brał on udział w wydaniu decyzji pierwszoinstanyjnej z dnia [...] listopada 2010 r.
Wskazać należy, że zagadnienie wyłączenia pracownika od udziału w sprawie na podstawie art. 24 §1 pkt 5 k.p.a. w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 127 § 3 k.p.a. było przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego i na tym tle ukształtowało się rozbieżne orzecznictwo.
W uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2007 r. II GPS 2/09 wyrażono pogląd, że przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. ma również zastosowanie do członka samorządowego kolegium odwoławczego w postępowaniu wszczętym na wniosek, o którym mowa w art. 127 § 3 k.p.a.
W wyroku z dnia 15 grudnia 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 57/07 (sentencja opubl. w Dz. U. z 2009 r. Nr 229, poz. 1539) Trybunał Konstytucyjny uwzględniając rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych orzekł, że art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 27 § 1 i art. 127 § 3 k.p.a. (...) w zakresie, w jakim nie wyłącza członka samorządowego kolegium odwoławczego z postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdy członek ten brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał w sposób jednoznaczny "w pełni" podzielił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w cytowanej uchwale z dnia 22 lutego 2007 r.
Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 20 maja 2010 r. sygn. akt I OPS 13/09 stwierdził, iż jedynie piastun funkcji ministra, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt.4 k.p.a. nie podlega wyłączeniu, gdy - na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. - wydaje decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy. Należy zatem a contrario przyjąć na podstawie rozważań zawartych w przedmiotowej uchwale, że przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. ma zastosowanie w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. w przypadku, gdy funkcję organu wykonuje upoważniony pracownik organu, który wydał decyzję objętą wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W wyroku z 16 lutego 2011 r. sygn. akt II GSK 196/10 Naczelny Sąd Administracyjny Sąd podkreślił, że Minister wykonuje swoje zadania przy pomocy sekretarza i podsekretarzy stanu, gabinetu politycznego ministra oraz dyrektora generalnego urzędu (art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów, tj. Dz. U. z 2003 r. Nr 24, poz. 199 ze zm.). Kompetencje przyznane organom administracji publicznej nie przechodzą na aparat pomocniczy, który jedynie powołany jest do realizacji tej kompetencji w imieniu i na rachunek organu.
Pogląd, prezentowany w cytowanym wyżej wyroku, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela.
Na gruncie rozpoznawanej sprawy tylko Minister Sprawiedliwości, jako piastun funkcji organu, nie podlega wyłączeniu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Nie dotyczy to jednak podsekretarza stanu upoważnionego do działania w imieniu Ministra Sprawiedliwości, gdyż nie może być uznany za osobę piastującą funkcję, która przy ponownym rozpatrzeniu sprawy w trybie art. 127§ 3 k.p.a. nie podlegałaby wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.
W rozpoznawanej sprawie pracownikiem Ministra Sprawiedliwości, który podpisał obie wydane w sprawie decyzje i podlegającym wyłączeniu jest Podsekretarz Stanu Z. W. Należy podkreślić, że instytucja wyłączenia pracownika organu administracji publicznej jest jednym z elementów gwarancji prawa do obiektywnego, bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, zatem wydanie decyzji po złożeniu wniosku o ponowne jej rozpatrzenie przez tę samą osobę niewątpliwie świadczy o uchybieniu tej gwarancji. Wydanie decyzji przez pracownika, który podlega wyłączeniu na mocy art. 24 k.p.a. stanowi przesłankę do wznowienia postępowania, określoną w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. Jeżeli wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, to stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" p.p.s.a. ma obowiązek uwzględniając skargę na decyzję, uchylić ją w całości albo w części (NSA w uzasadnieniu wyroku z 16 lutego 2011 r. sygn. akt II GSK 196/10).
W świetle powyższego, zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. i art. 127 § 3 k.p.a. należało uznać za usprawiedliwiony. Wydanie decyzji po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez upoważnioną przez ministra osobę, która rozpoznała sprawę w pierwszej instancji stanowi istotne naruszanie przepisów postępowania, tj. art. 24 § 1 ust. 5 k.p.a. co może mieć istotny wpływ na wynik sprawy i uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego zakwestionowanej decyzji.
Oznacza to, że Minister Sprawiedliwości ponownie - co do istoty rozpozna wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy - bez udziału pracownika podlegającego wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.
Z powyższego wynika, że nie zachodzi możliwość ustosunkowania się do pozostałych, merytorycznych zarzutów skargi, bowiem byłoby to przedwczesne.
Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności, Sąd orzekł jak w wyroku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" p.p.s.a. oraz art. 152 p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.