Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] stycznia 2009 r., uzupełnionym następnie pismem z dnia [...]lutego 2009 r., J. B. (dalej wnioskodawczyni), złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, za pośrednictwem organu, wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] września 2002 r. znak: [...]. W uzasadnieniu podała, że wskazana decyzja narusza art. 483 Konstytucji RP w nawiązaniu do art. 227 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej, gdyż zgodnie z art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2007 r., nr 11, poz. 74 - t.j.), cytowana dalej jako s.u.s., decyzje wydane przez organy rentowe podlegają, w oparciu o przepisy kodeksu postępowania cywilnego, kontroli sądów powszechnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), cytowana dalej jako p.u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1 cytowanego przepisu, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2).
W myśl natomiast art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej cytowana jako p.p.s.a., właściwość rzeczowa sądów administracyjnych ogranicza się do orzekania w sprawach skarg na:
- 1. decyzje administracyjne;
- 2. postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3. postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
- 4. inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;
- 5. akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6. akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7. akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8. bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4.
Nadto sądy administracyjne orzekają w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach (§ 3).
Z powyższego wynika, że sądy administracyjne sprawują jedynie kontrolę legalności rozstrzygnięć organów administracji publicznej, wskazanych enumeratywnie ww. art. 3 § 2 p.p.s.a. oraz w sprawach określonych w § 3 art. 3 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga przy tym, że aby skutecznie domagać się wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego, mającego na celu kontrolę legalności ww. rozstrzygnięć administracji publicznej, zgodnie z art. 52 p.p.s.a. w pierwszej kolejności należy wyczerpać środki zaskarżenia służące w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie.
W rozpoznawanym przypadku wnioskodawczyni żąda stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...]. Wobec tego Sąd w pierwszej kolejności musi ustalić, czy taki wniosek - skierowany do sądu administracyjnego jest dopuszczalny i czy może podlegać rozpoznaniu przez ten
Sąd.
Decyzja będąca przedmiotem ww. wniosku została wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...]. Zgodnie z pouczeniem zawartym w tej decyzji stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia przysługiwało odwołanie do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...], w terminie miesiąca od dnia doręczenie decyzji.
Ww. tryb odwoławczy należy jednak odróżnić od trybu nadzwyczajnego, jakim jest stwierdzenie nieważności decyzji. Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 28 maja 2002 r. (sygn. akt II UKN 356/01, Lex 55121) "postępowanie toczące się w trybie art. 158 k.p.a. jest jednym z trybów pozaodwoławczych; nie jest kontynuacją rozpoznawania sprawy będącej przedmiotem decyzji administracyjnej, lecz sprawą w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, które - z mocy art. 16 § 1 zdanie drugie k.p.a. - może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w k.p.a. lub w ustawach szczególnych. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest więc samodzielnym postępowaniem administracyjnym ograniczającym się do ustalenia, czy decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. Rozstrzygnięcie kończące to postępowanie następuje w drodze decyzji (art. 158 § 1 k.p.a.) podejmowanej przez organ administracji publicznej (art. 156 § 1 k.p.a.), toteż orzekanie w tej kwestii przez sąd powszechny byłoby naruszeniem kompetencji właściwego organu administracji publicznej".
Analogicznie, zdaniem Sądu, powyższe rozważania Sądu Najwyższego należy odnieść, na gruncie niniejszej sprawy do sądu administracyjnego. Orzeczenie w kwestii stwierdzenia bądź odmowy stwierdzenia nieważności decyzji przez sąd administracyjny byłoby także naruszeniem kompetencji właściwego organu administracji publicznej.
W ocenie Sądu podkreślenia wymaga, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji, zgodnie z trybem nadzwyczajnym przewidzianym w art. 157 § 1 k.p.a., podlega rozpoznaniu przez organ wyższego stopnia w stosunku do organu, który wydał zakwestionowane rozstrzygnięcie. W niniejszym przypadku takim organem wyższego rzędu - w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji, względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] jest Minister Pracy i Polityki Społecznej (vide: postanowienie Sądu Okręgowego w Elblągu z dnia 27 lutego 2008 r. sygn. akt. IV U 3328/07, Lex nr 346947).
Zatem to Minister Pracy i Polityki Społecznej jest uprawniony do stwierdzenia, bądź odmowy stwierdzenia nieważności ww. decyzji. A contrario sąd administracyjny nie jest uprawniony do rozpoznania rzeczonego wniosku. Rozpoznanie przez Sąd powołanego na wstępie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji jest niedopuszczalne, gdyż godziłoby w istotę administracji publicznej i sądownictwa administracyjnego. Inne rozwiązanie tj. rozpoznanie przez tutejszy Sąd ww. wniosku spowodowałoby w istocie, że Sąd wydałby decyzję administracyjną w rozumieniu przepisów k.p.a., która to decyzja może podlegać jedynie kontroli sądu administracyjnego z punktu widzenia legalności.
Jednocześnie Sąd zauważa, że powołany przez wnioskodawczynię art. 227 k.p.a. stanowi wprawdzie o skardze, ale o skardze powszechnej w rozumieniu Działu VIII k.p.a., zatytułowanego Skargi i Wnioski. Skargi przewidziane w tym Dziale nie podlegają właściwości sądów administracyjnych - sądy administracyjne nie są właściwe do ich rozpoznawania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2000 r. sygn. akt IISA/Wr 3121/01, niepubl.).
W tych okolicznościach Sąd uznał, że ww. wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] września 2002 r. znak: [...] jest niedopuszczalny, bowiem nie należy do właściwości sądu administracyjnego i z tego względu podlega odrzuceniu.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w postanowieniu, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a.