Uzasadnienie
Decyzją Nr [...] Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: NFZ) z dnia [...] listopada 2010 r., wydaną po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez L. Sp. z o.o. Sp. k. z/s w P. (dalej: płatnika) od decyzji nr [...] wydanej przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w dniu [...] września 2010 r. w sprawie ustalenia, że p. M. S. (dalej: pracownik) w dniu [...] kwietnia 2008 r. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia, zawartej z "L. " Sp. z o.o. Sp. k., umorzono postępowanie odwoławcze.
W podstawie prawnej powyższej decyzji powołano art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach" oraz art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.; dalej: K.p.a.)
W uzasadnieniu przypomniano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, wnioskodawca) I Oddział w P. zwrócił się do [...] OW NFZ z wnioskiem o rozstrzygnięcie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego pracownika. Wnioskodawca wskazał, że płatnik nie dokonał zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego pracownika, z którym zawarto umowę zlecenia w dniu [...] kwietnia 2008 r. [...] OW NFZ postanowieniem nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r., na podstawie art. 65 § 1 oraz art. 21 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach przekazał ww. wniosek ZUS według właściwości dyrektorowi [...] OW NFZ.
Dyrektor [...] OW NFZ wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia uzasadnienia wniosku o wskazanie okresu do rozstrzygnięcia kwestii podlegania przez pracownika obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oraz o uzasadnienie postawionej tezy o świadczeniu pracy na podstawie umowy zlecenia. ZUS uzupełnił uzasadnienie wniosku wskazując, iż w wyniku postępowania kontrolnego, obejmującego okres od [...] stycznia 2008 r. do [...] grudnia 2008 r. ustalono, iż płatnik zawierał z ubezpieczonymi umowy o dzieło, które nosiły cechy umów zlecenia i w związku z tym winny podlegać ubezpieczeniom społecznym.
Ponadto ZUS poinformował, iż płatnik dokonał zestawienia osób realizujących umowy o dzieło, których przedmiotem było m. in. przygotowywanie prelekcji reklamowych wyrobów spółki oraz opracowywanie określonej ilości list klientów biorących udział w prelekcji reklamowej. W dalszej części wniosku wnioskodawca wskazał, iż płatnik zawarł z pracownikiem umowę o dzieło w dniu [...] kwietnia 2008 r., na okres do [...] kwietnia 2008 r., tj. na okres jednego dnia (nr umowy [...]).
Zgodnie z informacją przedstawioną przez ZUS, z treści umowy wynikało, że jej przedmiotem było przeprowadzenie prelekcji reklamowych wyrobów jako prelegent pomocniczy bierny, a pracownik zajmował się przygotowaniem sali pod prezentację, co polegało na dostarczeniu plansz reklamowych, łóżek na których prezentowano reklamowane wyroby, rozstawianiu lamp, krzeseł i stołów. W ocenie ZUS, przedmiotowej umowy nie można uznać za umowę o dzieło i płatnik winien dokonać zgłoszenia pracownika do ubezpieczeń społecznych oraz do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Zgodnie bowiem ze stanowiskiem wnioskodawcy, celem umowy było znalezienie potencjalnych nabywców prezentowanych towarów poprzez przygotowanie sali do ekspozycji produktów. Przedmiotem umowy nie był zatem w ocenie ZUS rezultat działalności twórczej o indywidualnym charakterze w postaci materialnej lub niematerialnej, ale dokonanie czynności faktycznych realizowanych w ramach umowy o świadczenie usług. ZUS poinformował ponadto, iż płatnik wniósł zastrzeżenia do protokołu kontroli, jednak nie zostały one uwzględnione.
[...] OW NFZ zawiadomił strony oraz płatnika o wszczęciu, na wniosek ZUS, postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego wobec pracownika z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia oraz wskazał 7-dniowy termin na zgłoszenie uwag, wniosków oraz wypowiedzenie się co do zebranych materiałów i dowodów.
Dyrektor [...] OW NFZ, po analizie dokumentacji w przedmiotowej sprawie, decyzją nr [...] z dnia [...] września 2010 r. ustalił, że pracownik w dniu [...] kwietnia 2008 r. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia, zawartej z płatnikiem.
Od tej decyzji L. Sp. z o.o. Sp. k., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła odwołanie.
Rozpatrując odwołanie Prezes NFZ przede wszystkim uznał, że zgodnie z art. 127 § 1 K.p.a. odwołanie od decyzji wydanej w I instancji służy stronie. Stronami postępowania, w wyniku którego wydano zaskarżoną decyzję był pracownik, którego decyzja dotyczyła oraz ZUS I Oddział w P., na wniosek którego wszczęte zostało postępowanie.
Wydana przez organ I instancji decyzja dotyczy stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Decyzja ta nie nakładała obowiązku na stronę, polegającego na zobowiązaniu do odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne. Dlatego też dla oceny czy "L. " Sp. z o.o. Sp. k. jest stroną postępowania, istotne znaczenie ma wykazanie czy wydana decyzja dotyczy jej interesu prawnego.
O ile w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.), wydawane przez ZUS decyzje są wydawane pracownikowi oraz płatnikowi składek, to w postępowaniu przed organami NFZ, płatnik, w tym przypadku "L." Sp. z o.o. Sp. k., nie jest stroną prowadzonego postępowania. Spółka składająca odwołanie nie wykazała w odwołaniu na czym polegać miało naruszenie jej interesu prawnego, co statuowałoby ją jako stronę postępowania.
Tym samym organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uznania "L." Sp. z o.o. Sp. k. za stronę postępowania.
Wystąpienie z odwołaniem przez podmiot nie będący stroną prowadzonego postępowania czyni postępowanie odwoławcze bezprzedmiotowym i jako takie nie może być dalej prowadzone, a odwołanie nie podlega merytorycznemu rozpatrzeniu.
Mając powyższe na uwadze, brak jest podstaw prawnych do rozpatrzenia odwołania wniesionego przez płatnika od decyzji nr [...] wydanej przez dyrektora [...] OW NFZ w dniu [...] września 2010 r.
W tym stanie rzeczy Prezes NFZ zobowiązany był na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego.
Skargę na powyższą decyzję złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik skarżącej L. Sp. z o.o. Sp.k., zarzucając zaskarżonej decyzji:
- I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na:
- 1. niewłaściwym zastosowaniu przepisów art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. oraz błędną wykładnię art. 28 §1 K.p.a.
- 2. brak zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. mimo wydania decyzji przez Dyrektora OW NFZ z naruszeniem przepisu art. 10 K.p.a. i 61 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez brak zapewnienia czynnego udziału skarżącej w postępowaniu przed wydaniem decyzji
- II. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnie art. 85 ust.4 i art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej.
W związku z przedstawionymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora [...] OW NFZ, a także zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego.
Na podstawie art. 61 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, złożono też wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ, ze względu na opisane powyżej zarzuty naruszenia przepisów prawa oraz okoliczność, iż nie zachodzą przesłanki, od których w postępowaniu administracyjnym uzależnione jest nadanie decyzji lub postanowieniu rygoru natychmiastowej wykonalności oraz żadna z ustaw szczególnych nie wyłącza wstrzymanie ich wykonania.
Skarżąca spółka ma status strony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez NFZ, bowiem po ustaleniu, iż ubezpieczony podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu będzie ona płatnikiem składek z tego tytułu.
Zgodnie z art. 28 K.p.a. stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Treścią pojęcia "interes prawny" jest prawo podmiotowe rozumiane jako przyznanie przez przepis prawa konkretnych korzyści, które można realizować w postępowaniu administracyjnym. Cechami tego "interesu" jest to, że jest on konkretny, indywidualny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się do ustalenia związku o charakterze materialno-prawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie jego pozycji materialno-prawnej.
Nie wywodzi się on natomiast z wewnętrznego przekonania osoby, która się na niego powołuje lecz z wynikającego z przepisów prawa, rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą jej indywidualnych praw, a prowadzonym postępowaniem (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 października 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 1876/05).
Oznacza to, że podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki, nie ma przymiotu strony w świetle art. 28 K.p.a. Istnienie interesu prawnego jest przesłanką obiektywną, która nie zależy od inicjatywy procesowej uprawnionego. Organ stwierdzając interes prawny danego podmiotu winien zawiadomić go i dopuścić do udziału w postępowaniu.
Organ administracji publicznej obowiązany jest zatem z urzędu ustalić, kto ma w danej sprawie interes prawny lub obowiązek. Nawet w przypadku wszczęcia postępowania na wniosek strony, organ administracji nie może tylko jej gwarantować udziału w postępowaniu lecz obowiązany jest ustalić, czy w danej sprawie mają prawnie chronione interesy również inne jednostki (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/Gd 204/09).
W myśl art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące prace na podstawie umowy zlecenia. Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Zgodnie z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia (...) składkę, jako płatnik, oblicza i pobiera z dochodu ubezpieczonego zleceniodawcą.
Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnych, osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy, w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca.
Na podstawie art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu.
Z uregulowań powyższych wynika, iż stwierdzenie przez organ NFZ w drodze decyzji podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż stawia go w pozycji płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem.
Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Wskazać należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa jednak na sfery prawne dwóch podmiotów: zleceniodawcy jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego.
Zleceniodawca staje się płatnikiem składek, zaś ubezpieczony zgodnie z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, staje się zobowiązanym do sfinansowania składki. Zatem obie strony umowy zlecenia tj. ubezpieczony i płatnik składek mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Powyższe okoliczności prawne świadczą, iż organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni przepisów prawa materialnego tj. art. 85 ust. 4 i art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej, co stanowi jeden z zarzutów niniejszej skargi.
Na marginesie wskazano, że interes prawny płatnika do występowania w charakterze strony jest niekwestionowany w sprawach podatkowych oraz w sprawach dotyczących ubezpieczeń społecznych. Brak jakichkolwiek podstaw, aby uznać, iż w sprawach dotyczących ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu pozycja płatnika składek jest odmienna.
Nadto skarżąca wskazała na linię orzeczniczą Wydziału VI Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie prezentowaną w wielu sprawach w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w tym również toczących się na skutek skarg płatników (por. wyroki w sprawach VI SA/Wa 1698/09, VI SA/Wa 101/10, VI SA/wa 493/10) a także skarg ubezpieczonych (por. wyroki w sprawach VI SA/Wa 994/10, VI SA/Wa 993/10).
A zatem skarżąca ma status strony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez NFZ, mającym na celu ustalenie w drodze decyzji, iż skarżąca wykonując umowę o świadczenie usług zawartą z nią, podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, gdyż jest płatnikiem składek z tego tytułu.
W tym zakresie skarżąca uznaje, że organ odwoławczy umarzając postępowanie wywołane jej odwołaniem, naruszył przepisy postępowania wskazane w petitum skargi w tak istotny sposób, iż ma wpływ to na wynik sprawy. Naruszenie przepisów postępowania było skutkiem błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, które świadczą niezbicie o tym, iż płatnik składek ma interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wskazane w petitum skargi zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 138 § 1 i art. 28 K.p.a.) i naruszenia prawa materialnego przy wydawaniu decyzji przez organ odwoławczy, stanowią zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 Nr 153 poz. 1270 z późn. zm.), podstawę do uwzględnienia skargi na decyzję organu odwoławczego i uchylenie decyzji organu odwoławczego.
Zgodnie z art. 61 § 4 K.p.a. o "wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące, zgodnie z art. 28 K.p.a., stronami w sprawie. Obowiązek zawiadomienia wszystkich osób będących stronami w sprawie jest jednym z najistotniejszych aspektów zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, wyrażonej w art. 10 § 1 K.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Gwarancją realizacji tego prawa strony jest sankcja wzruszenia decyzji w trybie wznowienia postępowania zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Podnieść należy, że w toku postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, wbrew przepisom art. 10 § 1 K.p.a., skarżąca nie brała udziału w charakterze strony.
W świetle powyższych okoliczności w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki określone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 Nr 153 poz. 1270 z późn. zm.) i dlatego skarżąca wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ, jak i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora OW NFZ.
W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o oddalenie skargi, powtarzając w zasadzie argumentację podniesioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie.
Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Prezesa NFZ nr [...] z dnia [...] listopada 2010 r., którą po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez płatnika – L. Sp. z o.o. Sp. k. z/s w P. od decyzji nr [...] wydanej przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w dniu [...] września 2010 r. w sprawie ustalenia, że p. M. S. w dniu [...] kwietnia 2008 r. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia, zawartej z platnikiem, umorzono postępowanie odwoławcze.
Zaskarżona decyzja administracyjna zawiera rozstrzygnięcie dotyczące statusu płatnika jako strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jego pracownika (kontrahenta). W ocenie organu, płatnik nie jest stroną omawianego postępowania, gdyż nie dotyczy ono jego interesu prawnego. Stanowisko to, w ocenie Sądu w składzie orzekającym, jest błędne.
Zgodnie z art. 28 K.p.a., stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Wymaga zatem ustalenia, czy omawiane postępowanie administracyjne dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku płatnika (L. Sp. z o.o. Sp. k. z/s w P.).
W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się więc do ustalenia związku o charakterze materialno-prawnym między obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (np. decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (szerzej M. Bogusz: Zaskarżanie decyzji administracyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 1997, s. 22, a także T. Woś: Postępowanie sądowo – administracyjne, Warszawa 1996, s. 105 i nast.).
Interes prawny nie wywodzi się z wewnętrznego przekonania osoby, która się na niego powołuje, lecz z wynikającego z przepisów prawa, rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą jej indywidualnych praw a prowadzonym postępowaniem.
Oceniając interes prawny płatnika do uczestnictwa w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym zatrudnionego przez niego pracownika należy więc brać pod uwagę przepisy prawa materialnego określające czy i jaki status prawny ma płatnik w sprawie dotyczącej ustalenia podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu pracownika.
Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach... obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia.
Zgodnie z art. 69 ust. 1 omawianej ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.
Za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia (...) składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego zamawiający (art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach opiekli zdrowotnej....).
Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 omawianej ustawy osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca.
Składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu (art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach...).
Zgodnie z art. 93 ust. 1 omawianej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach ustawy systemowej. W myśl zaś art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy systemowej wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS.
Z uregulowań powyższych wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy (pracownik) podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stwierdzenie, w drodze decyzji administracyjnej, że zleceniobiorca podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż nakłada na niego obowiązki płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem.
Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się status płatnika. Osoba statuowana jako płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Wskazać należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej w następstwie tego ustalenia źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona konsekwencją ustaleń poczynionych w postępowaniu o ustalenie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym.
Ustalenie zatem w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa na sfery prawne dwóch podmiotów: zleceniodawcy statuując go jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego. Zatem obie strony umowy mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Z omawianych względów Sąd uznał, że organ administracji z pominięciem powyższych uregulowań prawa materialnego wadliwie ocenił, że płatnik nie ma interesu prawnego do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jego pracownika (kontrahent). Rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania odwoławczego jest w tej sytuacji błędne. Niewłaściwe było również wskazanie dodatkowo jako podstawy prawnej art. 105 § 1 K.p.a. (por. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 5 lipca 1995 r. w sprawie OPS 16/98), co samo w sobie nie miało jednak wpływu na uchylenie zaskarżonej decyzji administracyjnej.
Z tych względów, w ponownie prowadzonym postępowaniu organ drugiej instancji powinien rozpoznać odwołanie płatnika merytorycznie.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.
Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.