Uzasadnienie
Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. (dalej Rada OIRP) uchwałą z [...] listopada 2010 r. Nr [...], wydaną na podstawie przepisów art. 24 w związku z art. 25 ust. 1 pkt 5 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm., dalej ustawa orp) oraz przepisów uchwały Nr 110/VII/2010 Krajowej Rady Radców Prawnych z 30 stycznia 2010 r. w sprawie regulaminu prowadzenia list radców prawnych i list aplikantów radcowskich, wpisała B.S.D. (dalej skarżący) na listę radców prawnych prowadzoną przez OIRP pod numerem [...]. Wpisu tego Rada OIRP dokonała na wniosek skarżącego z [...] września 2010 r. W uzasadnieniu uchwały podała w szczególności, że skarżący ukończył w 1995 r. studia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...], a [...] marca 2001 r. uzyskał na tej uczelni stopień doktora nauk prawnych w zakresie prawa. W toku postępowania natomiast "wskazał (skarżący) w załączonych do wniosku dokumentach, że od roku 2007 pracuje na stanowiskach wymagających stosowania i interpretacji prawa, o czym świadczą załączone do akt osobowych zaświadczenia". Uczestniczył też w posiedzeniu zespołu kwalifikacyjnego Rady, gdzie odpowiadał na pytania członków zespołu dotyczące działalności zawodowej i składał oświadczenia dotyczące wniosku
W tej sytuacji Rada OIRP stwierdziła, że skarżący spełnia warunki ustawowe, od których uzależniony jest wpis na listę radców prawnych.
Zaskarżoną w niniejszej sprawie do Sądu decyzją z [...] stycznia 2011 r. Minister Sprawiedliwości (dalej także organ) działając w oparciu o przepisy art. 104 i art. 107 § 1 i 3 kpa w związku z przepisami art. 312 ust. 1, art. 25 ust. 1 pkt 5 i art. 24 ust. 2 a ustawy orp, sprzeciwił się ww. wpisowi skarżącego na listę radców prawnych OIRP w P. Podał w uzasadnieniu, że pismem z [...] grudnia 2010 r. akta osobowe skarżącego zwrócono Radzie OIRP ze względu na brak formalny materiału dowodowego polegający na niezałączeniu do nich umów o pracę wraz z dokumentami określającymi zakres obowiązków, lub umów cywilnoprawnych wraz z oświadczeniem o złożeniu deklaracji do właściwego urzędu skarbowego o zapłaceniu podatku wynikającego z tytułu tych umów, o których mowa w art. 24 ust. 2a pkt 3 ustawy orp. [...] stycznia 2011 r. OIRP ponownie przesłała wzmiankowane akta osobowe skarżącego uzupełnione o oświadczenie w tym względzie radcy prawnego B. G. z [...] stycznia 2011 r., w którym podała ona, że współpraca ze skarżącym oparta była na nieodpłatnych umowach cywilnoprawnych. Z wcześniejszego zaświadczenia B. G. – bo z dnia [...] sierpnia 2010 r. wynika natomiast, że skarżący świadczył usługi prawne w jej kancelarii w ramach umowy zlecenia.
Skarżący nie przedłożył jednak wymienionych umów.
Nie zostały one również dołączone "mimo wyraźnego wezwania dokonanego pismem (ww.) z dnia [...] grudnia 2010 r."
Według organu w sytuacji, gdy wymagane ww. art. 24 ust. 2a pkt 3 ustawy orp dokumenty nie zostały załączone, nie można przyjąć, że kandydat (skarżący) legitymuje się praktyką, o której mowa w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) ustawy orp. Przepis ten stanowi, że wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy orp.
Okres praktyki wymagany powyższym przepisem powinien zostać wykazany zgodnie z art. 24 ust. 2a pkt 3 ustawy orp.
O praktyce zawodowej można mówić, gdy kandydat na radcę prawnego zdobywa doświadczenie zawodowe przy stosowaniu prawa na własny rachunek, tj. odpowiada za samodzielnie wykonywane czynności.
Skarżący, który [...] marca 2001 r. uzyskał stopień naukowy doktora nauk prawnych (studia prawnicze ukończył [...] lutego 1995 r.) od [...] czerwca 2004 r. – dotąd, zatrudniony jest jako pracownik naukowo-dydaktyczny w Wyższej Szkole [...], a od [...] października 2010 r. jest również adiunktem na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...]. Czynności wykonywane przez skarżącego w okresie od [...] lipca 2000 r. do [...] marca 2004 r. w kancelarii ww. radcy prawnego B. G. nie mogą zostać zaliczone do praktyki zawodowej z art. 25 ust. 1 pkt 5 urp, gdyż były wykonywane przed 5-letnim okresem, o którym mowa w tym przepisie, liczonym od daty złożenia wniosku o wpis ([...] września 2010 r.).
Nie można też przyjąć, iż stanowiły praktykę uprawniającą w myśl tego przepisu, do uzyskania wpisu na listę radców prawnych bez odbycia aplikacji i złożenia egzaminu radcowskiego, czynności skarżącego wykonywane w tej kancelarii w okresie od [...] lipca 2007 r. do chwili obecnej, gdyż nie zostały one przez skarżącego należycie wykazane. Zdaniem organu, w świetle art. 24 ust. 2a pkt 3 ustawy orp, złożenie jedynie ww. zaświadczenia z [...] sierpnia 2010 r. oraz oświadczenia z [...] stycznia 2011r. radcy prawnego B. G., bez dołączenia stosownych umów o pracę lub umów cywilnoprawnych, jest niewystarczające do wykazania praktyki, o której mowa w art. 25 ust. 1 pkt 5 ustawy orp. Natomiast zatrudnienie na stanowiskach w szkołach wyższych nie stanowi tej praktyki.
W tych warunkach skarżący nie spełnia przesłanki określonej w wymienionym przepisie, co oznacza brak podstaw do wpisu go na listę radców prawnych.
Skarżący nie zgodził się z powyższą decyzją. W skardze do Sądu wniósł o jej uchylenie, zarzucając organowi sprzeczność ustaleń decyzji ze stanem faktycznym sprawy oraz naruszenie przepisów art. 24 ust. 2a pkt 3 ustawy orp. Zdaniem skarżącego ww. oświadczeniem z [...] stycznia 2011 r. uzupełnił "akta postępowania dowodowego" w przedmiocie określenia zakresu swoich obowiązków "przyjmując, że w pozostałym zakresie akta postępowania administracyjnego były zgodne z przepisem art. 24 ust. 2a pkt 3 ustawy o radcach prawnych, tj. zaświadczeniami od pracodawcy określającymi zakres obowiązków". Udowodnił też wykonywanie wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego i pozostałe przesłanki z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit b). Legitymuje się zatem praktyką, o której mowa w tym przepisie. Wskazanie w ww. oświadczeniu z [...] stycznia 2011 r., iż jest od kilku lat dziekanem Wydziału Administracji Wyższej Szkoły [...] oraz adiunktem na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] nie miało służyć wykazaniu spełnienia przesłanki praktyki zawodowej, tylko szeroko pojętej wiedzy prawniczej.
W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko.
W dniu 10 czerwca 2011 r., na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, skarżący złożył do akt sprawy umowę zlecenia, zawartą w dniu [...] lipca 2007 r. pomiędzy B. G.-Kancelaria Radcy Prawnego w P. (zleceniodawca) i skarżącym, jako zleceniobiorcą, na wykonywanie usług prawnych z zakresu obsługi podmiotów i osób zagranicznych. Podniósł, że umowa ta została zawarta na czas nieokreślony; na jej podstawie udzielał (i robi to dotąd) porad prawnych, za co nie pobierał wynagrodzenia.
Wniósł też o dopuszczenie dowodu z tego dokumentu, a Sąd uwzględnił ten wniosek (por. protokół rozprawy w aktach sądowych).
Rozpoznając sprawę skutkiem wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sąd administracyjny kontroluje zaskarżoną decyzję wyłącznie pod kątem zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego, przy czy stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza z jednej strony obowiązek sądu zbadania w pełnym zakresie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a z drugiej daje mu w konsekwencji możliwość uwzględnienia skargi także z innych powodów niż wskazane w niej przez stronę skarżącą.
Ta ostatnia sytuacja ma miejsce w sprawie niniejszej, kiedy to Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, mimo że co do zasady nie podzielił zasadności argumentacji skarżącego, która legła u podstaw skargi wniesionej przezeń na tę decyzję. Stało się tak dlatego, że na rozprawie przed Sądem skarżący złożył do akt ww. umowę zlecenia z [...] lipca 2007 r., która wcześniej-jak wynika z akt administracyjnych sprawy i z przedstawionych przez OIRP akt osobowych skarżącego-nie była organowi znana, a w świetle mających w sprawie zastosowanie ww. przepisów art. 24 ust. 2a i art. 25 ust. 1 pkt 5 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (ustawa orp) mogła mieć wpływ na treść podjętego rozstrzygnięcia, gdyby organ wziął ją pod uwagę i poczynił na tym tle odpowiednie ustalenia. Ujawnienie nowych okoliczności faktycznych i dowodów istniejących w dniu wydania decyzji-nie znanych organowi załatwiającemu sprawę, jest podstawą wznowienia postępowania.
Stosownie bowiem do art. 145 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa), w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Z kolei art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ppsa stanowi, że sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości lub części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.
Podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny z urzędu uchyla zaskarżony akt, gdy stwierdzi wystąpienie przesłanki do wznowienia postępowania (por. wyrok NSA z 27 marca 2009 r. II OSK 151/09, Lex nr 486351). Nowa okoliczność lub dowód istniejący w dniu wydania decyzji, nie znany organowi, jest taką przesłanką. Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie stoi na stanowisku, że obowiązek uchylenia decyzji powstaje w razie stwierdzenia wystąpienia jednej z przesłanek wznowienia postępowania wymienionych w art. 145 § 1 kpa; zatem w każdym wypadku objętym dyspozycją tego przepisu (por. B. Adamiak, w: B. Adamiak, J. Borkowski-Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, LexisNexis Warszawa 2007, str. 452-453 oraz T. Woś, w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LexisNexis Warszawa 2008, str. 524.). Rozumienie użytego w ww. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ppsa terminu "naruszenie prawa", aczkolwiek mogącego się kojarzyć wyłącznie z sytuacją, w której organowi zarzuca się działanie sprzeczne z przepisami prawa procesowego lub materialnego, winno bowiem uwzględniać szeroko pojmowane wady w konkretyzacji uprawnień i obowiązków strony postępowania, które mogą być następstwem okoliczności niezależnych od organu wydającego decyzję.
W takim wypadku każda podstawa wznowienia (w tym z art. 145 § 1 pkt 5 kpa) może być przesłanką uchylenia decyzji przez sąd administracyjny (por. T. Kiełkowski-Naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego jako przesłanka uchylenia decyzji przez sąd administracyjny, Przegląd Prawa Publicznego 2008/4/59 oraz J.P. Tarno-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, LexisNexis Warszawa 2008, str. 360-361, który akcentując obowiązek organu ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością, podniósł m. in., że jeżeli w dacie wydania decyzji istnieje dowód, który nie jest znany organowi, to decyzja wydana z jego pominięciem zapada z naruszeniem przepisów postępowania, choć nie zawsze winę za pominięcie tego dowodu można przypisać organowi).
Zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości o sprzeciwie dotyczy korzystnej dla skarżącego uchwały, podjętej w innym postępowaniu administracyjnym (przed OIRP), wpisującej go na listę radców prawnych. Rozpoznając ponownie sprawę tego sprzeciwu organ winien dokonać oceny ww. umowy zlecenia z [...] lipca 2007 r. w świetle wymagań przepisów art. 24 ust. 2a pkt 3 i art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) ustawy orp i ustalić, czy czyni ona tym wymaganiom zadość, a w konsekwencji, czy może być wzięta pod uwagę w postępowaniu o wpis skarżącego na listę radców prawnych.
Sąd niniejszym wyrokiem nie przesądza w żadnym z możliwych kierunków wyniku ostatecznego rozstrzygnięcia tej kwestii, gdyż nie prowadzi postępowania dowodowego w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy i nie dokonuje własnych ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną. Należą one bowiem do wyłącznej kompetencji organu. Sąd może jedynie zbadać, czy ustalenia faktyczne dokonane przez organ odpowiadają prawu, w tym czy zostały poczynione zgodnie z regułami postępowania administracyjnego. Oznacza to, że podstawą orzekania Sądu jest materiał dowodowy zgromadzony i oceniony przez organ administracji w wyniku toczącego się przed nim postępowania.
W realiach sprawy niniejszej Minister Sprawiedliwości obowiązany będzie ustalić, poddając wzmiankowaną umowę zlecenia odpowiedniej analizie, czy umowa ta może być zaliczona do umów cywilnoprawnych, o jakich mowa w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) w zw. z art. 24 ust. 2a pkt 3 ustawy orp, i wywołać skutek wpisu skarżącego na listę radców prawnych.
Pierwszy z wymienionych przepisów z wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego zwalnia osoby, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej (...) lub kancelarii radcy prawnego (...).
Drugi natomiast obliguje te osoby (ubiegających się o wpis) do dołączenia do wniosku umów o pracę (...) lub umów cywilnoprawnych wraz z oświadczeniem o złożeniu deklaracji do właściwego urzędu skarbowego o zapłaceniu podatku wynikającego z tytułu tych umów.
Rzeczą organu będzie w tej sytuacji odpowiedź na pytanie, czy wzmiankowana umowa zlecenia z [...] lipca 2007 r. może być traktowana jako potwierdzająca (w połączeniu z innymi materiałami sprawy) wykonywanie wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego, a inaczej rzecz ujmując, czy potwierdza praktykę skarżącego w zawodzie prawniczym. W szczególności chodzi o ustalenie, czy w świetle jej postanowień, analizowanych w związku z treścią znajdujących się w aktach osobowych skarżącego zaświadczeń i ww. oświadczenia z [...] stycznia 2011 r. radcy prawnego B. G., przebieg kariery zawodowej skarżącego można uznać za wystarczający dla przyjęcia odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym.
Reguła odpowiedniej praktyki oznacza ustalenie, czy ubiegającego się o wpis, w świetle objętych umową (i pozostałymi materiałami sprawy-tu wspomniane zaświadczenia i oświadczenie) czynności, które wykonywał (w tym ich charakteru i sposobu realizacji), można uznać za legitymującego się utrwaloną w drodze bezpośredniego wykonywania elementów pomocy prawnej znajomością zagadnień wykonywania zawodu radcy prawnego, do którego nie został przygotowany w drodze odpowiednio sprofilowanej aplikacji zawodowej.
Jednocześnie Sąd zauważa, że ww. zaświadczenia i oświadczenie z [...] stycznia 2011r. sporządzone przez radcę prawnego B. G. nie są – wbrew stanowisku skarżącego – wystarczające w postępowaniu o wpis na listę radców prawnych w trybie przepisów art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) w zw. z art. 24 ust. 2a ustawy orp. W przepisach art. 24 ust. 2a, oprócz bowiem obowiązku dołączenia do wniosku zaświadczenia adwokata lub radcy prawnego, z którego wynikać będzie, iż osoba ubiegająca się o wpis wykonywała wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego (art. 24 ust. 2a pkt 5 ustawy), oddzielnie przewidziano wymóg dołączenia umów o pracę wraz z dokumentami określającymi zakres obowiązków, lub umów cywilnoprawnych wraz z oświadczeniem o złożeniu deklaracji do właściwego urzędu skarbowego oraz zapłaceniu podatku wynikającego z tytułu tych umów (art. 24 ust. 2a pkt 3 ustawy).
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) oraz art. 152 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął w oparciu o przepis art. 200 ppsa.