Uzasadnienie
Sygn. akt:
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. Urząd Patentowy RP unieważnił prawo ochronne na znak towarowy DENTISTICA o numerze R. [...], udzielonego na rzecz D. spółka jawna z siedzibą w W. (dalej: skarżąca, Uprawniony), na podstawie art. 129 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 129 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 roku Prawo własności przemysłowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.) w związku z art. 315 ust. 3 p.w.p. Sporny znak towarowy przeznaczony był do oznaczania usług stomatologicznych zawartych w klasie 44 Międzynarodowej Klasyfikacji Towarów i Usług.
We wniosku o unieważnienie (pismo z dnia 8 marca 2021 r., data wpływu do organu: 12.03.2021 r.) D. spółka jawna z siedzibą w T. (dalej: Wnioskodawca) wskazano jako podstawę prawną wniosku art. 1291 ust. 1 pkt 2 oraz art. 1291 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo własności przemysłowej. Uzasadniając żądanie unieważnienia prawa ochronnego na sporny znak towarowy wnioskodawca przytoczył stanowisko orzecznictwa dotyczące problematyki zdolności odróżniającej znaków towarowych. Podniósł, że słowo "dentistica" nie ma żadnej zdolności odróżniającej i będzie postrzegane przez potencjalnego konsumenta jako wierne odwzorowanie słowa "dentystyka". Termin ten oznacza natomiast dział medycyny zajmujący się funkcjonowaniem, patologiami i leczeniem zębów. Wnioskodawca przywołał słownikowe definicje tego terminu potwierdzające, że "dentystyka" to: "dział medycyny, nauka zajmująca się chorobami i wadami rozwojowymi zębów, jamy ustnej oraz metodami ich leczenia; stomatologia." Wskazał, że słowo "dentystyka" używane jest także zamiennie z pojęciem "stomatologia".
Wnioskodawca podniósł, że uprawniony dokonał delikatnej ingerencji w strukturę leksykalną słowa "dentystyka" zamieniając dwie litery, przy czym zamiana tego typu, w ocenie wnioskodawcy, jest powszechna w dziedzinach związanych z mniej inwazyjną medycyną i urodą. Stąd też możliwe jest zetknięcie się z takimi wyrazami jak: "kosmetyka i "cosmetica", "estetyka" i "estetica", "medycyna" i "medicina". Zdaniem wnioskodawcy takie zmiany nie mają żadnego znaczenia dla ogólnego odbioru znaku przez konsumenta. Jego zdaniem także w spornym znaku zmiana liter nie zmienia znaczenia użytego pojęcia ani nie wymaga wysiłku intelektualnego by stwierdzić, że "dentistica" to "dentystyka" i jest to określenie gałęzi medycyny. Znak ten nie jest zatem abstrakcyjny w stosunku do usług stomatologicznych, lecz informuje, jakie usługi oferuje dany przedsiębiorca. Wnioskodawca podniósł również, że dla polskich konsumentów posługujących się językiem angielskim wyraz ten będzie bezpośrednio nawiązywał do słowa "dentist" (dentysta).
Natomiast w języku włoskim istnieje identyczne słowo: "dentistica", które należy tłumaczyć jako przymiotnik "dentystyczna". Wyraz ten, zdaniem wnioskodawcy, występuje najczęściej jako część określenia: "clinica dentistica", co oznacza klinikę dentystyczną. Wnioskodawca stwierdził, że uprawniony zgłosił zatem znak towarowy będący słowem powszechnie używanym w języku włoskim, przy czym słowo to ma również określone znaczenie w języku portugalskim. W tym ostatnim, zdaniem wnioskodawcy, "dentistica" to po prostu "stomatologia". Wnioskodawca wskazał także, że obecnie na rynku usług dentystycznych, poza stronami niniejszego sporu, funkcjonują w Polsce jeszcze trzy inne firmy posługujące się nazwą "Dentistica" lub "Dentistika", a jeden z przedsiębiorców zaczął korzystać z powyższej nazwy już w 1996 r. Oznacza to w jego ocenie, że powyższe wyrażenie występuje w branży stomatologicznej dość powszechnie. Informuje ono docelowy krąg odbiorców, natychmiast i bez głębszej refleksji, iż usługi oznaczane tym znakiem to po prostu usługi dentystyczne.
Uprawniony do prawa ochronnego na znak towarowy DENTISTICA o numerze R. [...] w piśmie z dnia 19 kwietnia 2021 r. wniósł o oddalenie wniosku. Oświadczył, że prowadzi działalność z wykorzystaniem spornego znaku od 2004 r. W jego ocenie ww. znak posiada abstrakcyjną oraz konkretną zdolność odróżniającą. Podkreślił, że zdolność odróżniającą należy odnosić do oznaczenia jako całości, a z treści spornego znaku towarowego nie wynika, jakie usługi są nim oznaczane. Oznacza to, zdaniem uprawnionego, że w powyższym przypadku nie zachodzi związek o charakterze bezpośrednim i rzeczywistym pomiędzy warstwą znaczeniową znaku a usługami dla niego wskazanymi. Stwierdził także, że z faktu pośredniego wskazywania na pewne właściwości usługi nie można wyprowadzać wniosku o braku zdolności odróżniającej całego oznaczenia. Uprawniony podniósł ponadto, że znak towarowy nie musi spełniać wymogów neologizmu nietypowego, lub też być oznaczeniem zaskakującym, innowacyjnym i mieć twórczy charakter, gdyż przesłanką uznania oznaczenia za znak towarowy jest jedynie zdolność odróżniania ze względu na pochodzenie.
Odnosząc się do twierdzenia o opisowym i ogólnoinformacyjnym charakterze spornego znaku towarowego uprawniony stwierdził, że w odniesieniu do usług stomatologicznych, klienci (pacjenci) są na tyle uważni i dobrze zorientowani, że rozróżnienie między ogólnoinformacyjnym oznaczeniem "dentystyka", a dystynktywnym oznaczeniem "DENTISTICA" nie będzie wymagać od nich szczególnego wysiłku intelektualnego. Tym samym w jego ocenie sporny znak nadaje się do odróżniania usług stomatologicznych jednego podmiotu względem usług stomatologicznych innych gabinetów lub klinik stomatologicznych. Uprawniony podkreślił, że przez rejestrację spornego znaku towarowego nie nastąpiło zawłaszczenie takich oznaczeń jak: "dentystyka", "dentystyczny" lub "dentystyczne". Stwierdził, że ma świadomość, że ochrona jego oznaczenia nie rozciąga się na tego typu oznaczenia ogólnoinformacyjne, które mogłyby ograniczać innych lekarzy świadczących usługi w szeroko pojętej stomatologii.
W jego ocenie sporny znak towarowy jest znakiem sugestywnym, nasuwającym klientom jedynie pewne skojarzenia - nie jest to znak, który spełnia kryteria aktualnej, konkretnej i bezpośredniej opisowości. Uprawniony wskazał, że sporny znak towarowy został zgłoszony w procedurze krajowej (a nie regionalnej w EUIPO), dlatego też odbiorcami usług oznaczanych spornym znakiem towarowym "będą w szczególności obywatele RP." Stwierdził, że na podstawie wskazanych przykładów dotyczących znaków towarowych "w pewnym zakresie zbliżonych koncepcyjnie do spornego znaku" Urząd nie znalazł podstaw do odmowy rejestracji.
Na rozprawie w dniu 5 lipca 2021 r. wnioskodawca oświadczył, że wyłączną podstawą prawną wniosku o unieważnienie jest art. 129 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 129 ust. 2 pkt 2 oraz art. 129 ust. 2 pkt 1 p.w.p.
Uprawniony do prawa ochronnego na sporny znak towarowy stwierdził, że znak ten jest oznaczeniem sugerującym. Przyznał, że człon "dent" jest określeniem opisowym, a w polskim obrocie funkcjonują słowa: "dentystyka" i "stomatologia". Uprawniony –podkreślił, że sporny znak towarowy odróżnia się od wyrazu "dentystyka", gdyż nie ma w nim liter "y" i "k". Wskazał, że sporny znak towarowy został zarejestrowany w 2007 r. i przez wiele lat żaden z przedsiębiorców nie podjął działań zmierzających do unieważnienia prawa ochronnego.
Na rozprawie w dniu 15 listopada 2021 r. strony podtrzymały swoje stanowiska w sprawie. Wnioskodawca podkreślił, że analogiczny stan faktyczny był komentowany w wyroku NSA z dnia 20 kwietnia 2021 r. (sygn. akt II GSK 720/18).
Uprawniony podniósł, że okoliczność, iż oznaczenie "dentistica" występuje w językach: hiszpańskim, włoskim i portugalskim nie oznacza, że może być uznane za opisowe dla usług stomatologicznych w Polsce. Uprawniony ponownie podkreślił, że dla polskiego konsumenta oznaczenie to będzie uznane ewentualnie za aluzyjne, czyli wciąż posiadające zdolność odróżniającą.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji UP wskazał, iż postępowanie w sprawie o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy DENTISTICA o numerze R. [...] zainicjowane zostało wnioskiem z dnia 12 marca 2021 r., skierowanym do organu przez D. spółka jawna z siedzibą w T. Zgodnie z art. 2 ust. 2 przepisów przejściowych i końcowych wprowadzonych ustawą z dnia 11 września 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1615), w postępowaniach o unieważnienie i stwierdzenie wygaśnięcia praw ochronnych dotyczących znaków towarowych zgłoszonych na podstawie przepisów dotychczasowych, wszczętych po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, nie jest wymagane wykazanie interesu prawnego.
Natomiast zgodnie z art. 315 ust. 3 ustawy Prawo własności przemysłowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 324) ustawowe warunki wymagane do uzyskania prawa ochronnego na znak towarowy ocenia się według przepisów obowiązujących w dacie zgłoszenia znaku towarowego do ochrony. Mając na uwadze, że znak towarowy DENTISTICA o numerze R. [...] został zgłoszony do ochrony w dniu 3 lipca 2006 r., wnioskodawca wskazał, jako podstawę prawną swojego żądania, przepisy art. 129 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 129 ust. 2 pkt 2 oraz art. 129 ust. 2 pkt 1 p.w.p., określające warunki udzielenia prawa ochronnego obowiązujące w tej dacie (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.). Przepisy te stały się podstawą merytorycznej oceny zasadności złożonego wniosku. Zgodnie bowiem z art. 255 ust. 4 p.w.p. Urząd Patentowy rozstrzyga sprawy w trybie postępowania spornego w granicach wniosku i jest związany podstawą prawną wskazaną przez wnioskodawcę.
UP, przywołując orzecznictwo, podkreślił, iż organ nie jest uprawniony do poszukiwania nowych dowodów mogących mieć wpływ na przedmiotowe rozstrzygnięcie w sprawie (np.: wyrok WSA z 7 stycznia 2005 r, sygn. akt 6 II SA 2427/03).
Urząd Patentowy dokonał w pierwszej kolejności oceny zarzutu sformułowanego w oparciu o przepisy art. 129 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p., stwierdzając zasadność unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy DENTISTICA o numerze R. [...] na tej podstawie prawnej.
UP wskazał, iż art. 129 ust. 1 pkt 2 p.w.p., w redakcji obowiązującej w dacie zgłoszenia spornego znaku towarowego do ochrony, wyłączał możliwość udzielenia praw ochronnych na oznaczenia, które nie mają dostatecznych znamion odróżniających. Są to oznaczenia, które oceniane w całości nie nadają się do odróżniania towarów (usług), dla których zostały przeznaczone, gdyż ich treść (struktura) znaku nie wykazuje wobec nich znamion odróżniających. Potwierdzeniem powyższego rozumienia zdolności odróżniającej znaku towarowego jest art. 129 ust. 2 p.w.p. wskazujący (w pkt 1-3 tego artykułu) trzy grupy oznaczeń, które nie mają dostatecznych znamion odróżniających. Zgodnie z art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p., nie mają dostatecznych znamion odróżniających oznaczenia, które składają się wyłącznie z elementów mogących służyć w obrocie do wskazania w szczególności rodzaju towaru, jego pochodzenia, jakości, ilości, wartości, przeznaczenia, sposobu wytwarzania, składu, funkcji lub przydatności.
Organ podał, iż ww. przepis ma na celu wyeliminowanie z ochrony tych oznaczeń, które uważane są, z racji swojego charakteru, za niezdolne do pełnienia podstawowej funkcji znaku towarowego, którą jest zagwarantowanie konsumentowi lub końcowemu odbiorcy określenia pochodzenia towaru nim oznaczonego, pozwalając mu na odróżnienie tego towaru od towarów mających pochodzenie odmienne. Aby oznaczenie mogło realizować tę funkcję w sposób prawidłowy, musi zatem posiadać cechy umożliwiające odróżnienie danego rodzaju towaru (usługi) od towaru (usługi) tego samego rodzaju pochodzącego od innego podmiotu. Cechy te muszą zapewnić kupującemu możliwość dokonania wyboru towaru, bez konieczności ustalania jego pochodzenia w inny sposób (np. w oparciu o inne towarzyszące oznaczenia, nazwę producenta etc.). Oceniając czy dane oznaczenie posiada zdolność odróżniającą, należy wziąć pod uwagę jego samoistne cechy, w tym okoliczność, czy wskazuje ono na określony rodzaj towaru (usługi) lub posiada elementy opisujące towary (usługi), dla których zostało zgłoszone.
Tak więc, zdaniem UP, z unormowania zawartego w przepisie 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p. wynika, że ocena zdolności odróżniającej znaku towarowego w tym aspekcie powinna być dokonywana z punktu widzenia uczestników obrotu gospodarczego przy uwzględnieniu towarów lub usług, do oznaczania których przeznaczony jest znak towarowy. Również w orzecznictwie unijnym ugruntowane jest stanowisko, że charakter odróżniający znaku towarowego należy oceniać w odniesieniu do towarów będących przedmiotem zgłoszenia, uwzględniając zapatrywanie właściwego kręgu odbiorców, który tworzą należycie poinformowani, wystarczająco uważni i rozsądni przeciętni konsumenci tychże towarów i usług (m.in. wyroki Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 22.06.2006 r., C024/05 P, "Kształt cukierka", pkt 23 i z dnia 12 stycznia 2006 r., C-173/04 P "Kształt butelki do napojów", pkt 25, wyrok Sądu z dnia 14 kwietnia 2005 r., T-269/03 CELLTECH, pkt 28).
Dalej organ wskazał, iż w rozpatrywanej sprawie sporny znak towarowy przeznaczony został do oznaczania usług stomatologicznych. Są to usługi ogólnodostępne, skierowane do potencjalnie nieograniczonej liczby odbiorców - ogółu społeczeństwa niezależnie od wieku, wykształcenia, statusu społecznego i majątkowego. Tym samym docelowy krąg odbiorców tych usług tworzą wszyscy polscy konsumenci korzystający z opieki stomatologicznej w sposób cykliczny lub okazjonalny. Oceny dostatecznych znamion odróżniających znaku towarowego DENTISTICA należy zatem dokonać biorąc pod uwagę przypuszczalne oczekiwania przeciętnego polskiego konsumenta właściwie poinformowanego, dostatecznie uważnego i rozsądnego. Organ podkreślił, iż dokonując oceny, czy oznaczenie posiada zdolność odróżniającą, należy uwzględnić interes uczestników obrotu gospodarczego, który wyraża się w swobodnym dostępie do oznaczeń informujących o nazwie lub cechach towarów lub usług.
Tenże interes nakazuje wyłączenie od rejestracji takich oznaczeń, ponieważ ich rejestracja prowadziłaby do monopolizacji ich używania przez poszczególnych przedsiębiorców, co w rezultacie stanowiłoby poważne i nieuzasadnione ograniczenie działalności innych uczestników obrotu gospodarczego. Organ przywołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2010 r.,sygn. akt VI SA/Wa 498/10, który, analizując treść art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p., podniósł, że "Właściwość posiadania dostatecznych znamion odróżniających oznaczeń zgłoszonych w celu uzyskania prawa wyłącznego jest podstawową przesłanką udzielenia ochrony na takie oznaczenia. (...) Przy ocenie zdolności rejestracyjnej należy brać również pod uwagę interesy innych podmiotów prowadzących taką samą działalność gospodarczą. Przyznanie zdolności rejestracyjnej nie może służyć monopolizacji przez jednego przedsiębiorcę oznaczeń należących do domeny publicznej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2006 II GSK 15/05)".
W wyroku z dnia 24 listopada 2010 r. (sygn. akt VI SA/Wa 2017/10) Sąd ten stwierdził: "Niezależnie od powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie - jest zdania, iż dotychczasowa praktyka Urzędu Patentowego w rejestrowaniu znaków towarowych zawierających elementy opisowe, rodzajowe, czy też geograficzne była zdecydowanie nazbyt liberalna i w wielu przypadkach niestety contra legem, w szczególności, jeśli uznać, że przy ocenie zdolności rejestrowej należy brać pod uwagę przyszły interes innych przedsiębiorców w dostępnie do danego oznaczenia. Według Sądu skutkiem prawidłowego rozumienia funkcji znaku towarowego powinna być znacząca redukcja liczby zarejestrowanych znaków towarowych z elementami opisowymi, geograficznymi, nazwami rodzajowymi, etc., albowiem znak towarowy ma wskazywać przede wszystkim na pochodzenie towaru z określonego przedsiębiorstwa.
Jeżeli zatem zgłoszone do Urzędu Patentowego oznaczenie może być postrzegane przez przeciętnego odbiorcę jako informacja o cechach (właściwościach) towaru lub usługi, o pochodzeniu z określonego obszaru geograficznego, itp., to nie może być znakiem towarowym ze względu na brak zdolności odróżniania wymaganej od znaków towarowych. Znaczenie zasady swobody dostępu do określonych oznaczeń opisowych winno w konsekwencji doprowadzić do znacznego zredukowania liczby zarejestrowanych, jako indywidualne znaki towarowe, oznaczeń z takimi elementami".
Organ stwierdził, że sporne oznaczenie stworzone zostało z jednego wyrazu, któremu nie towarzyszą elementy graficzne. Wyraz ten nie należy do domeny języka polskiego, lecz do zasobów innych języków europejskich i posiada określone znaczenie. Jak wynika z przedstawionych przez wnioskodawcę dowodów (karty 168-178) występujący w języku portugalskim wyraz "dentistica" należy tłumaczyć jako "stomatologia estetyczna" (karty: 162-167). Natomiast w języku włoskim, wyraz ten jest przymiotnikiem, który oznacza "dentystyczna" (np.: "clinica dentistica" - "klinika dentystyczna", karty 170-172). W językach tych sporny znak towarowy występuje zatem jako określenie działu stomatologii w postaci rzeczownika lub przymiotnika, a powyższe wnioski wynikające z analizy materiału dowodowego nie były kwestionowane przez uprawnionego do prawa ochronnego na sporny znak towarowy, który twierdził, że "okoliczność, że oznaczenie "dentistica" występuje w językach: hiszpańskim, włoskim i portugalskim nie oznacza, że może być uznane za opisowe dla usług stomatologicznych w Polsce".
Okoliczność, iż określenie "dentistica" występuje w ww. językach jest zatem bezsporna między stronami i jako taka nie wymaga dalszego dowodzenia (vide: wyrok NSA z dnia 5 lutego 2013 r.; sygn. akt II GSK 2153/11). W ocenie Urzędu Patentowego, sporny znak towarowy także dla polskiego odbiorcy będzie oznaczeniem pozbawionym zdolności odróżniającej, gdyż jego treść (wyraz: "dentistica") będzie rozpoznawana przez przeciętnego polskiego konsumenta zgodnie ze znaczeniem powyższego słowa nadanym we wspomnianych innych językach europejskich. Zrozumienie jego znaczenia nie wymaga bowiem od polskiego odbiorcy biegłości w posługiwaniu się powyższymi językami obcymi, gdyż w niniejszym przypadku zachodzi wyraźna i daleko idąca zbieżność z wyrazem "dentystyka" i intuicyjnym tłumaczeniem wyrazu tworzącego sporny znak towarowy na taki właśnie wyraz (w rzeczownikowej lub przymiotnikowej jego formie). Na potwierdzenie powyższego, organ przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2012 r. (sygn. II GSK 1346/10), w którym stwierdzono: "Na gruncie art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p. terminy obcojęzyczne zasadniczo podlegają tym samym regułom, co oznaczenia krajowe.
Zasadę tę jednak należy stosować, mając na uwadze wszelkiego rodzaju procesy związane z postępującą internacjonalizacją społeczeństwa, w szczególności procesy globalizacji gospodarki, rozwój międzynarodowej turystyki i nowe technologie w zakresie komunikacji, które w coraz większym stopniu ignorują granice państw i kultur. W tym świetle za uzasadniony należy uznać pogląd o konieczności restrykcyjnej oceny tych oznaczeń obcojęzycznych, które po przetłumaczeniu na język polski jawią się jednoznacznie jako oznaczenia opisowe w rozumieniu art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p. W tego rodzaju przypadkach zasadą musi być odmowa udzielenia prawa ochronnego. Postępowanie takie należy uznać zwłaszcza za trafne w stosunku do terminów zaczerpniętych z języków stosunkowo dobrze znanych w krajowym obrocie lub stosunkowo często w nim występujących, np. terminów angielskich, niemieckich, francuskich, hiszpańskich, włoskich czy rosyjskich".
Organ wskazał, iż wnioskodawca słusznie przywołał także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2021 r. (sygn. akt II GSK 720/18), odnoszący się do znaku towarowego VITAMIN SHOT. Organ uwzględnił okoliczność, iż przeciętny polski odbiorca rozpozna znaczenie słowa użytego w spornym znaku towarowym tłumacząc je jako "dentystyka" lub "dentystyczna", zaś znak towarowy przeznaczony został do oznaczania usług stomatologicznych. Oznacza to zdaniem organu, że znak ten stworzony jest z wyrazu odnoszącego się wprost i bezpośrednio do tych usług. Organ nie podzielił stanowiska uprawnionego, że z treści spornego znaku towarowego nie wynika rodzaj oznaczanych nim usług. Specyfika znaku usługowego wskazuje jednocześnie, że znak taki może być stosowany jako szyld lokalu, w którym określone usługi są świadczone (a więc w gabinecie, klinice dentystycznej, etc.) Oznaczenie to, rozumiane jak wskazano powyżej, służy zatem wyłącznie do poinformowania przeciętnego odbiorcy o rodzaju usługi (dziedzinie w jakiej usługi te są oferowane), a przez to nie może zostać zmonopolizowane przez jednego tylko usługodawcę.
Fakt wykorzystania w spornym znaku towarowym terminu pochodzącego z zasobów wybranych języków obcych oraz relatywnie łatwa możliwość zrozumienia jego znaczenia przez przeciętnych polskich odbiorców przeczy również tezie o jedynie sugerującym charakterze tego znaku towarowego. Organ uznał zatem, że w dacie zgłoszenia spornego znaku towarowego istniała negatywna materialnoprawna przesłanka udzielenia ochrony dyskwalifikująca to oznaczenie jako pozbawione zdolności odróżniającej, co oznaczało zasadność unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy DENTISTICA o numerze R. [...].
Zdaniem UP, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy pozostawała natomiast podnoszona przez uprawnionego okoliczność trwania ochrony spornego znaku towarowego od kilkunastu lat. Uprawniony do prawa ochronnego na sporny znak towarowy nie powoływał się bowiem na wtórną zdolność odróżniającą znaku w rozumieniu art. 165 ust. 1 pkt 2 p.w.p. Nadto organ uznał za niezasadne twierdzenie uprawnionego do prawa ochronnego na sporny znak towarowy, że unieważnienie przedmiotowego prawa mogłoby prowadzić do naruszenia zasady zaufania obywateli do organów państwa o jakiej mowa w art. 8 k.p.a. Uprawniony nie wykazał bowiem by dokonana w niniejszej sprawie ocena zdolności odróżniającej prowadziła do wskazanych powyżej skutków. Organ przywołał stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zawarte w wyroku z dnia 31 stycznia 2012 r. (sygn. VI SA/Wa 1855/11), a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt 11 GSK183/06, wskazujące na niezasadność przytaczania przykładów rejestracji innych znaków z analogicznym elementem z uwagi na brak wpływu na rozstrzygnięcie sprawy przez Urząd Patentowy.
Wynikająca z art. 8 k.p.a. zasada zaufania obywateli do organów państwa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania, który wyraża się w dokładnym zbadaniu okoliczności sprawy, ustosunkowaniu się do żądań stron oraz uwzględnieniu w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, jednak ten obowiązek nie może polegać na badaniu okoliczności faktycznych, które były podstawą orzekania w innych konkretnych, indywidualnych sprawach. Okoliczności, które zadecydowały o rejestracji znaku w innych postępowaniach, innym podmiotom, nie są okolicznościami, które powinien, a nawet może badać organ w konkretnej sprawie.
Urząd Patentowy końcowo zaznaczył, iż unieważnienie prawa ochronnego na podstawie art. 129 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p, powoduje, że ocena drugiego z zarzutów, sformułowanego w oparciu o inną podstawę prawną, jest zbędna.
Uprawniona wniosła od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżyła w całości decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] listopada 2021 r. o sygnaturze akt Sp. [...], w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na słowny znak towarowy DENTISTICA R. [...], zarzucając:
- 1. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c ppsa - naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- - art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i § 4, art. 80, oraz art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 256 ust.1 pwp - poprzez:
- i) nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnych zarzutów, co uniemożliwia realizacje zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa nie biorąc pod uwagę niezakłóconego trwania ochrony znaku towarowego DENTISTICA, podczas, gdy z przedstawionych dowodów wynika, że znak podlegał ochronie od 3 lipca 2006 r.;
ii) niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do rozstrzygnięcia sprawy oraz przez brak zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całości materiału dowodowego, a także przez przyjęcie dowolnej a nie swobodnej oceny całokształtu materiału dowodowego, co spowodowało również błędy w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji i przyjęcie m in., że znak towarowy DENTISTICA nie cechuje się pierwotną zdolnością odróżniającą, podczas, gdy jest to znak cechujący się dystynktywnością, co najmniej na zasadzie aluzyjności lub sugestywności;
iii) niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także przez przyjęcie dowolnej a nie swobodnej oceny całokształtu materiału dowodowego, co spowodowało również błędy w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji i przyjęcie m.in., że odbiorcy znaku towarowego DENTISTICA posługują się językiem włoskim lub portugalskim, podczas, gdy znajomość tych języków nie jest powszechna na terytorium RP;
- 2. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. a ppsa - naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- i) art. 129 ust. 1 pkt 2 pwp poprzez jego niewłaściwą interpretację, polegającą na błędnym uznaniu, iż znak DENTISTICA nie posiada dostatecznych znamion odróżniających;
ii) art. 129 ust. 2 pkt 2 pwp poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym uznaniu, iż znak DENTISTICA jest znakiem opisowym.
III. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) i lit. c) ppsa strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Urząd Patentowy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzji i związaną z nim argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, kontrola ta, stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej zwanej "ppsa"). Podkreślenia wymaga również, że stosownie do powołanych wyżej przepisów Sąd nie bada zaskarżonej decyzji pod względem jej celowości czy słuszności.
Badając sprawę pod kątem wyżej wskazanych kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga podlega oddaleniu. Decyzja Urzędu Patentowego z [...] listopada 2021 r. pozostaje w zgodzie z obowiązującym prawem.
Sporną kwestią był charakter oznaczenia słownego DENTISTICA zarejestrowanego pod numerem R. [...] przez Uprawnioną. Podstawą uwzględnienia wniosku o unieważnienie spornego prawa udzielonego na wskazany znak towarowy przesądziło stwierdzenie przez urząd Patentowy braku dostatecznych znamion odróżniających znaku zgłoszonego w odniesieniu do sygnowanych usług stomatologicznych. Podstawą rozstrzygnięcia były przepisy art. 129 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p.
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 2 ust. 2 przepisów przejściowych i końcowych wprowadzonych ustawą z dnia 11 września 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1615), w postępowaniach o unieważnienie i stwierdzenie wygaśnięcia praw ochronnych dotyczących znaków towarowych zgłoszonych na podstawie przepisów dotychczasowych, wszczętych po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, nie jest wymagane wykazanie interesu prawnego. Natomiast zgodnie z art. 315 ust. 3 ustawy Prawo własności przemysłowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 324) ustawowe warunki wymagane do uzyskania prawa ochronnego na znak towarowy ocenia się według przepisów obowiązujących w dacie zgłoszenia znaku towarowego do ochrony.
Mając na uwadze, że znak towarowy DENTISTICA o numerze R. [...] został zgłoszony do ochrony w dniu 3 lipca 2006 r., wnioskodawca wskazał, jako podstawę prawną swojego żądania, przepisy art. 129 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 129 ust. 2 pkt 2 oraz art. 129 ust. 2 pkt 1 p.w.p., określające warunki udzielenia prawa ochronnego obowiązujące w tej dacie (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.). Tak więc należy stwierdzić, iż prawidłowo organ dokonał oceny zasadności złożonego wniosku na podstawie przepisów obowiązujących w dacie zgłoszenia spornego znaku.
Istotnym przy dokonywaniu oceny zdolności odróżniającej znaków towarowych jest to, iż funkcją każdego znaku towarowego jest zdolność odróżniania towarów jednego przedsiębiorstwa, od towarów tego samego rodzaju, pochodzących od innych przedsiębiorstw, co wprost wynika z definicji zawartej w art. 120 ust. 1 P.w.p. Zdolność do odróżniania przejawia się w tym, że znak towarowy nie może wprowadzać uczestników obrotu w błąd, co do pochodzenia towarów. Znakiem towarowym może być zatem wyłącznie oznaczenie, do używania którego można przyznać prawo wyłącznie jednemu podmiotowi, gwarantując jednocześnie prawo do swobodnego dostępu pozostałym uczestnikom obrotu gospodarczego do oznaczeń ogólnoinformacyjnych. W tym znaczeniu znak towarowy pozwala odbiorcy rozpoznać towary objęte prawem wyłącznym jako pochodzące z określonego przedsiębiorstwa, a tym samym umożliwia odróżnianie tych towarów, od towarów pochodzących z innych przedsiębiorstw (analogicznie do wyroku ETS-u z 7 października 2004 r., C-136/02, sprawa Mag Instrument vs.
OHIM, pkt 29. Posiadanie przez znak towarowy dostatecznych znamion odróżniających jest zatem podstawową przesłanką ocenną, zarówno przy udzielaniu ochrony na konkretne oznaczenie, jak również przy próbie wzruszenia takiego prawa. Dostateczne znamiona odróżniające umożliwiają postrzeganie przez właściwy krąg odbiorców, składający się z przeciętnych, właściwie poinformowanych, dostatecznie uważnych i rozsądnych konsumentów towarów /lubi usług nim oznaczanych, że dany towar/usługa, wśród towarów/usług tego samego rodzaju, pochodzi od konkretnego podmiotu (por. wyrok ETS-u z 22 czerwca 2006 r., C-24/05, sprawa August Storck KG vs. OHIM, pkt 23).
Należy zauważyć, że w art. 1291 ust. 1, 2 i 3 P.w.p. ustawodawca uregulował przypadki, w których znak towarowy wyłączony jest od rejestracji. Pierwszy odnosi się do sytuacji, w której dane oznaczenie w ogóle nie nadaje się do tego, by pełnić funkcję znaku towarowego (art. 1291 ust. 1 pkt 1 P.w.p.). Drugi natomiast (art. 1291 ust. 1 pkt 2 P.w.p.) dotyczy sytuacji, gdy nie nadaje się ono do odróżniania w obrocie towarów, dla których zostało zgłoszone; zaś trzeci (art. 1291 ust. 1 pkt 3 P.w.p.)., sytuacji, w której składa się wyłącznie z elementów mogących służyć w obrocie do wskazania, w szczególności rodzaju towaru, jego pochodzenia, jakości, ilości, wartości, przeznaczenia, sposobu wytwarzania, składu, funkcji lub przydatności. W wyroku z dnia 2 czerwca 2003 r., II SA 309/02, ONSA 2004, nr 2, poz. 74 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "dopiero po ustaleniu, że mamy do czynienia ze znakiem towarowym [...] badaniu podlega jego zdolność odróżniająca in concreto".
Cechy oznaczenia weryfikowane są w oderwaniu od rodzaju towarów, dla których znak jest zgłaszany do ochrony, dlatego też przesłanka zdolności do odróżniania towarów, o której mowa w art. 120 ust. 1 p.w.p., określana jest mianem abstrakcyjnej zdolności odróżniającej oznaczenia (zob. komentarz do art. 120 P.w.p.). Natomiast przeszkody rejestracji znaku wynikające z art. art. 1291 P.w.p. określane są mianem konkretnej zdolności odróżniającej i badane w odniesieniu do konkretnych towarów, dla jakich znak został zgłoszony do ochrony (zob. R. Skubisz, Zdolność odróżniająca znaku towarowego w orzecznictwie..., s. 115-117; K. Szczepanowska-Kozłowska (w:) System Prawa Prywatnego, t. 14B, s. 576; wyrok NSA z dnia 9 września 2008 r., II GSK 334/08, LEX nr 489168). Przyjmuje się, że dostateczne znamiona odróżniające oznaczenia rozumiane w sensie konkretnym pozwalają na to, by właściwy krąg odbiorców, składający się z przeciętnych, właściwie poinformowanych, dostatecznie uważnych i rozsądnych konsumentów towarów (usług) oznaczonych danym znakiem, postrzegał wskazany towar jako pochodzący z konkretnego przedsiębiorstwa (zob. wyrok ETS z dnia 22 czerwca 2006 r. w sprawie August Storck KG przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM), C-24/05, EU:C:2006:421, pkt 23).
Tak więc, charakter odróżniający znaku towarowego należy oceniać, biorąc pod uwagę konkretne towary lub usługi, dla których oznaczania znak został zgłoszony, oraz sposób postrzegania go przez istotny z tego punktu widzenia krąg odbiorców (wyrok ETS z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie Procter&Gamble Company przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM), C-473/01 P i C-474/01 P, EU:C:2004:260, pkt 32 i 33, oraz wyrok ETS z dnia 7 października 2004 r. w sprawie Mag Instrument Inc. przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory), C-136/02, EU:C:2004:592, pkt 19, a także powołane tam orzecznictwo). Pogląd ten potwierdza również orzecznictwo sądów krajowych (zob. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2001 r., II SA 3446/01, ONSA 2003, nr 1, poz. 27, M. Praw. 2002, nr 3, s. 99, z aprobującą glosą M. Kępińskiego, OSP 2004, z. 1, poz. 11).
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, za niezdolne do pełnienia funkcji znaku towarowego, z wyjątkiem wypadku uzyskania dostatecznych znamion odróżniających w następstwie używania, należy uznać znaki, które pozbawione są dostatecznych znamion. Oznaczenie, które może zostać zarejestrowane jako znak towarowy, nie może być zatem oznaczeniem opisowym, a więc składającym się wyłącznie z elementu/i lub elementów służących w obrocie do przekazywania informacji o cechach, właściwościach i przeznaczeniu towarów. W przeciwnym razie oznaczenie takie będzie jedynie przekazywało informacje o nim samym, nie wskazując na pochodzenie sygnowanego nim towaru czy usługi od konkretnego przedsiębiorcy. Udzielenie prawa ochronnego na takie oznaczenie ograniczałoby nadmiernie swobodę działania innych uczestników obrotu gospodarczego i uniemożliwiałoby normalne funkcjonowanie rynku, zamykając innym podmiotom możliwość informowania klientów o rodzaju, przeznaczeniu towaru/usługi, właściwościach i przeznaczeniu towarów, poprzez zmonopolizowanie używania takiego oznaczenia na rzecz jednego przedsiębiorcy.
Oznaczenie takie nie wskazywałoby na pochodzenie sygnowanego nim towaru czy usługi od konkretnego przedsiębiorcy. Udzielenie prawa ochronnego na takie oznaczenie ograniczałoby w sposób nieuzasadniony swobodę działania innych uczestników obrotu gospodarczego i uniemożliwiałoby normalne funkcjonowanie uczestników rynku, monopolizując używanie takiego oznaczenia na rzecz jednego przedsiębiorcy.
W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, organ w sposób prawidłowy dokonał oceny spornego znaku w kontekście mających stanowić jego desygnaty usług.
Jak zasadnie wskazał UP, zgłoszony znak składa się z jednego wyrazu: DENTISTICA, pozbawionego elementów fantazyjnych bądź ornamentyki, wskazując równocześnie, iż w rozpatrywanej sprawie sporny znak towarowy przeznaczony został do oznaczania usług stomatologicznych. stworzone zostało z jednego wyrazu, któremu nie towarzyszą elementy graficzne. Wyraz ten nie należy do domeny języka polskiego, lecz do zasobów innych języków europejskich i posiada określone znaczenie. Zdaniem Sądu, w sposób nie budzący po stronie Sądu zastrzeżeń organ wywiódł, iż sporny znak towarowy także dla polskiego odbiorcy będzie oznaczeniem pozbawionym zdolności odróżniającej, gdyż jego treść (wyraz: "dentistica") będzie rozpoznawana przez przeciętnego polskiego konsumenta zgodnie ze znaczeniem powyższego słowa nadanym we wspomnianych innych językach europejskich. Zrozumienie jego znaczenia nie wymaga bowiem od polskiego odbiorcy biegłości w posługiwaniu się powyższymi językami obcymi, gdyż w niniejszym przypadku zachodzi wyraźna i daleko idąca zbieżność z wyrazem "dentystyka" i intuicyjnym tłumaczeniem wyrazu tworzącego sporny znak towarowy na taki właśnie wyraz (w rzeczownikowej lub przymiotnikowej jego formie).
Powyższe stanowisko znajduje oparcie w judykaturze, m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2012 r. (sygn. II GSK 1346/10), wskazujący na konieczność restrykcyjnej oceny tych oznaczeń obcojęzycznych, które po przetłumaczeniu na język polski jawią się jednoznacznie jako oznaczenia opisowe w rozumieniu art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Z treści powyższego wyroku wynika zdaniem Sądu także i to, że przy aktualnie zachodzących procesach globalizacji światowej, przyjęcie, iż wyrażenie "dentistica" rozpoznawalne w takich językach, jak włoski czy portugalski, a z pewnymi modyfikacjami występujące także w języku angielskim, czy francuskim - w języku polskim nie miałoby posiadać określonej konotacji znaczeniowej, zwłaszcza w połączeniu z usługami stomatologicznymi - byłoby wręcz absurdalne.
Należy zaznaczyć, iż argumentacja skarżącej polega przede wszystkim na prezentowaniu stanowiska, iż oznaczenie "dentistica" ma charakter sugestywny bądź aluzyjny, nie przekraczając jednak granicy braku dystynktywności. Zdaniem Sądu, z powyższym stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Jak zasadnie przyjął organ, powyższe słowo ma dla przeciętnego, należycie poinformowanego odbiorcy konkretne znaczenie i w tej warstwie będzie oznaczało usługi stomatologiczne (równoznaczne z dentystycznymi). Jest to bowiem prosty, jasny komunikat językowy bezpośrednio wskazujący na usługi sygnowane przez sporne oznaczenie.
Również fakt długotrwałego używania znaku nie może mieć znaczenia przesądzającego w sprawie i wywołać odmiennego rozstrzygnięcia, gdyż jest ono wynikiem oceny organu na gruncie przesłanek materialnoprawnych, do których w opisanym przypadku ani sam fakt używania znaku, ani jego długotrwałość, co do zasady nie należą. Należy podkreślić, iż w kontrolowanej sprawie Uprawniona nie podjęła się wykazania wtórnej zdolności odróżniającej oznaczenia.
Reasumując, zaistniała w sprawie przesłanka unieważnienia przedmiotowego oznaczenia z uwagi na jego opisowy i rodzajowy charakter. Nie bez znaczenia jest przy tym okoliczność, iż monopolizacja oznaczenia "dentistica" powoduje, że inni uczestnicy rynku pozbawieni są prawa jego użycia, a zatem jednej z dopuszczalnych form rzetelnego i zgodnego z prawdą informowania o swoich usługach.
W konsekwencji powyższego, zdaniem Sądu, zarzuty skargi nie mogły być uznane za zasadne. Zaskarżona decyzja nie narusza w sposób istotny przepisów proceduralnych – w szczególności - art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i § 4, art. 80, oraz art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 256 ust.1 pwp poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnych zarzutów, co miało według skarżącej uniemożliwiać realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Organ, wbrew zarzutowi, ocenił fakt długotrwałości ochrony znaku towarowego DENTISTICA, zasadnie uznając go za irrelewantny w tej sprawie. Nie jest też w ocenie Sądu trafny zarzut niepodjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do rozstrzygnięcia sprawy i brak zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całości materiału dowodowego, a także przez przyjęcie dowolnej a nie swobodnej oceny całokształtu materiału dowodowego, co według skarżącej spowodowało także błędy w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji.
Polegać to miało na przyjęciu m in., że znak towarowy DENTISTICA nie cechuje się pierwotną zdolnością odróżniającą, podczas, gdy jest to znak cechujący się dystynktywnością, co najmniej na zasadzie aluzyjności lub sugestywności. Zdaniem Sądu, organ ocenił sprawę w sposób wszechstronny, dokonując oceny znaku również z perspektywy zarzutów skarżącej. Ocenie tej nie sposób zarzucić dowolności. Uzasadnienie przedstawia natomiast pełen tok rozumowania organu, co oznacza, że decyzja odpowiadała warunkom z art. 107 § 3 k.p.a., a więc w pełni poddawała się kontroli sądowoadministracyjnej.
Nie można zatem uznać za zasadny zarzut błędu w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji poprzez przyjęcie m.in., że odbiorcy znaku towarowego DENTISTICA posługują się językiem włoskim lub portugalskim, podczas, gdy znajomość tych języków nie jest powszechna na terytorium RP.
Niezasadne są również w ocenie Sądu zarzuty naruszenia prawa materialnego, które miało mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w tym – zarzut naruszenia art. 129 ust. 1 pkt 2 pwp poprzez jego niewłaściwą interpretację, polegającą na błędnym uznaniu, iż znak DENTISTICA nie posiada dostatecznych znamion odróżniających, jak również poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym uznaniu, iż znak DENTISTICA jest znakiem opisowym.
Powyższe zarzuty znalazły swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a odniesienie do nich, jak i do stanowiska organu znalazło się w niniejszym uzasadnieniu, we wcześniejszej jego części.
Z uwagi na powyższe, w myśl art. 151 P.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji.