Uzasadnienie
W dniu [...] grudnia 2008 r. J. J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego z naruszeniem przepisów. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] stycznia 2009 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 900 zł - w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu ww. zarządzenia pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie otwartym do opłacenia skargi skarżący złożył na urzędowym formularzu (PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu powyższego wniosku skarżący podniósł, iż w związku z sytuacją na rynku transportowym kwota 900 zł stanowi obecnie dla niego duży uszczerbek. Dochód, jaki przynosi jego firma, z ledwością wystarcza na opłaty związane z jej prowadzeniem. Ma zadłużone mieszkanie z powodu braku środków na opłacenie czynszu. Żona skarżącego nie pracuje; mają troje dzieci w wieku szkolnym.
W dalszej części wniosku skarżący podał, iż jego małżonka jest bezrobotna, a na dzieci (w wieku 20, 19 i 11 lat) otrzymuje zasiłek rodzinny w łącznej kwocie 280 zł miesięcznie. Miesięczny dochód z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oszacował na kwotę 1.000 zł. Dodał, że dochód ten nie jest stały. Jako jedyny składnik majątku rodziny wskazał mieszkanie komunalne o powierzchni 59,5 m kw.
Pismem Sądu z dnia [...] kwietnia 2009 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie w terminie 14 dni następujących dokumentów:
- 1) dokumentu wskazującego na wysokość dochodu osiągniętego z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w 2008 r. – np. odpisu ostatniej złożonej w 2008 r. deklaracji o wysokości dochodu (straty) z prowadzonej działalności gospodarczej osiągniętego od początku roku podatkowego, ewentualnie odpisu z księgi przychodów i rozchodów na koniec ubiegłego roku,
- 2) odpisu z księgi przychodów i rozchodów na koniec marca 2009 r.,
- 3) wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy,
- 4) dokumentu potwierdzającego fakt otrzymywania zasiłku rodzinnego,
- 5) aktualnego zaświadczenia właściwego urzędu pracy o posiadanym przez M. J. statusie osoby bezrobotnej,
- 6) wykazu koniecznych miesięcznych wydatków ponoszonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z załączeniem dokumentów potwierdzających te dane.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przy piśmie z dnia [...] kwietnia 2009 r. nadesłał oświadczenie, z którego wynika, iż jego żona nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, jak również nie wykonuje żadnej pracy zarobkowej [...]. Przedstawił też bilans z działalności gospodarczej za rok 2008 r. [...], bilans za pierwszy kwartał 2009 r. [...] oraz wyciąg z rachunku bankowego za okres od [...] października 2008 r. do [...] kwietnia 2009 r. [...].
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (tak J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz", Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504).
Z dokumentów znajdujących się w aktach niniejszej sprawy wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą (transport [...] i [...]). W roku ubiegłym z tytułu tej działalności poniósł stratę w wysokości 37.665,46 zł przy wysokim przychodzie (641.804,03 zł) i wysokich kosztach uzyskania przychodu (679.469,49 zł). Podobnie w okresie od [...] stycznia 2009 r. do [...] marca 2009 r. – skarżący odnotował stratę w kwocie 32.817,53 zł, osiągając przychód w wysokości 90.669,71 zł i ponosząc koszty uzyskania przychodu w kwocie 123.487,23 zł. Natomiast przedłożony przez skarżącego wyciąg z rachunku bankowego (obejmujący okres ponad 5 miesięcy) nie wykazywał przepływu żadnych środków pieniężnych (w tym wpłat za wykonane przez skarżącego usługi, przelewu wynagrodzeń dla jego pracowników czy zapłaty za wydatki związane z prowadzoną działalnością). Poza realizacją tytułu wykonawczego na kwotę 2.722,55 zł, operacje na tym rachunku sprowadzały się do pobierania prowizji za jego prowadzenie oraz kapitalizacji odsetek.
Ponadto skarżący (pomimo wezwania Sądu) w żaden sposób nie udokumentował, iż korzysta z pomocy społecznej w formie zasiłków rodzinnych (przyznanych na dzieci), jak również nie nadesłał dokumentów potwierdzających wysokość koniecznych miesięcznych wydatków ponoszonych przez jego rodzinę.
W ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek, dokumenty przedłożone przez skarżącego nie przedstawiają w sposób zupełny jego sytuacji majątkowej, co w konsekwencji uniemożliwia uznanie, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy J. J. wypełnia ustawowe przesłanki przyznania pomocy państwa.
W tym miejscu podnieść należy, iż jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest stan majątkowy jej i jej rodziny. "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest obowiązkiem sądu, jeśli osoba ta wykazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1" (H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 631). "W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Sąd w tej sprawie zwrócił uwagę, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli." (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Komentarz", Zakamycze, 2006, wyd. II., s. 556). Skoro zatem jest to pomoc państwa, Sąd (referendarz sądowy) musi ustalić, czy istnieją uzasadnione powody do obciążania budżetu państwa kosztami sądowymi dotyczącymi danej osoby. Zdaniem rozpoznającego wniosek skarżącego J. J., informacje zawarte w formularzu PPF oraz nadesłane przez niego dokumenty nie dają podstaw do zwolnienia wyżej wymienionego od kosztów sądowych.
Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.