Uzasadnienie
Postanowieniem z 8 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił jako niedopuszczalną skargę K. S. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w zakresie stwierdzenia, że niezałatwienie sprawy w terminie nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa (w sprawie wniosku o wpis na listę radców prawnych z zachowaniem ciągłości wpisu). Odpis powyższego postanowienia z uzasadnieniem i pouczeniem o środku odwoławczym (skardze kasacyjnej) doręczono skarżącej [...] lipca 2015 r. Natomiast [...] sierpnia 2015 r. skarżąca nadała w urzędzie pocztowym wniosek o przyznanie prawa pomocy (złożony na urzędowym formularzu PPF), w którym zażądała zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Postanowieniem z 27 października 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zwolnił skarżącą od kosztów sądowych i ustanowił dla niej radcę prawnego. Pismem z [...] listopada 2015 r. (przesłanym Sądowi do wiadomości) Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...] poinformowała o wyznaczeniu radcy prawnego A. S. pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej.
W dniu [...] grudnia 2015 r. do Sądu wpłynęła opinia pełnomocnika skarżącej z urzędu o niezasadności wnoszenia skargi kasacyjnej (wraz z dwoma odpisami), a w piśmie z [...] stycznia 2016 r. pełnomocnik skarżącej wniosła o zasądzenie na jej rzecz "kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, które nie zostały uiszczone w całości".
Stosownie do treści art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. (dalej p.p.s.a.), wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W dniu 1 stycznia 2016 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1805). W myśl § 22 tego rozporządzenia do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji.
Tym samym w niniejszej sprawie zasady przyznawania wynagrodzenia radcy prawnemu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.). Zgodnie z § 16 tego rozporządzenia, wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części (ten sam wymóg został zresztą zawarty w § 3 powołanego na wstępie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r.).
Natomiast w świetle art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., postanowienia o przyznaniu pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków może wydawać na posiedzeniu niejawnym referendarz sądowy. W piśmiennictwie zwrócono uwagę, że zawarte w ww. przepisie określenie "o przyznaniu wynagrodzenia" należy rozumieć jako uprawnienie do podjęcia zarówno pozytywnego, jak i negatywnego rozstrzygnięcia, tzn. postanowienia co do przyznania lub odmowy przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu (por. J. P. Tarno, Postępowanie przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006, s. 532). W wyroku z 21 czerwca 2006 r. (sygn. akt II FSK 862/05, Lex nr 242945), Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż brak powyższego oświadczenia wywołuje skutki materialnoprawne polegające na utracie prawa do wynagrodzenia.
Nie stosuje się do niego trybu uzupełnienia jego braków, opisanego w art. 49 p.p.s.a. Oświadczenie pełnomocnika o zapłaceniu lub nie opłat za wykonanie czynności w ramach pomocy prawnej przyznanej z urzędu jest elementem konstrukcyjnym wniosku o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego i zawarcie tego oświadczenia w treści wniosku warunkuje pozytywne jego rozpatrzenie (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GZ 273/09, LEX nr 582846).
We wniosku z [...] stycznia 2016 r. pełnomocnik skarżącej wskazała, iż koszty pomocy prawnej "nie zostały uiszczone w całości". W ocenie referendarza sądowego, powyższe twierdzenie jako nieprecyzyjne nie może zostać uznane za oświadczenie, o którym mowa w § 16 ww. rozporządzenia. Z treści wniosku pełnomocnika nie wynika bowiem, czy wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną z urzędu zostało jej zapłacone przez skarżącą w części (a jeśli tak, to w jakiej części). W konsekwencji stwierdzić należy, iż wniosek pełnomocnika skarżącej z [...] stycznia 2016 r. nie zawiera prawidłowego oświadczenia o zapłaceniu lub nie opłat za wykonanie czynności w ramach pomocy prawnej. W związku z tym żądanie pełnomocnika z urzędu w przedmiocie zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie mogło zostać uwzględnione.
Ponadto zauważyć wypada, iż pełnomocnik skarżącej z urzędu przesłała do Sądu opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wraz z dwoma odpisami. Powyższe wskazuje, iż pełnomocnik podporządkowała się dyspozycji (dodanego 15 sierpnia 2015 r.) przepisu art. 177 § 4 p.p.s.a., który to przepis nie znajduje zastosowania do spraw wszczętych przed 15 sierpnia 2015 r., a niniejsza sprawa właśnie do takich należy, gdyż postępowanie sądowoadministracyjne zostało w niej wszczęte 5 marca 2015 r. Zatem, stosownie do stanu prawnego sprzed nowelizacji p.p.s.a., który ma zastosowanie w tej sprawie w kwestii przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu, radca prawny A. S. obowiązana była doręczyć sporządzoną opinię bezpośrednio skarżącej i wykazać ten fakt Sądowi, np. poprzez złożenie stosownego oświadczenia. Nie miała zaś obowiązku przedkładania opinii Sądowi, chyba że skarżąca podważałaby fakt udzielenia jej pomocy prawnej (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, publ.
ONSAiWSA 2005/5/93). Okoliczność przedłożenia Sądowi przez pełnomocnika z urzędu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej z załączonymi dwoma odpisami tej opinii, poddaje w wątpliwość doręczenie tej opinii skarżącej. W konsekwencji w omawianym przypadku trudno mówić o rzeczywistym udzieleniu pomocy prawnej skoro pełnomocnik z urzędu w żaden sposób nie wykazała, że przekazała skarżącej sporządzoną na piśmie przedmiotową opinię.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) oraz § 16 cyt. wyż. rozporządzenia z 28 września 2002 r., a także art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.