Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 19 czerwca 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 978/19

Uzasadnienie

Sygn. akt:

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2019r. Główny Inspektor Transportu Drogowego działając na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, zwanej dalej kpa), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2068, zwanej dalej udp) oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 890), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 58, zwanej dalej utd), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez stronę – P. K. (dalej także jako: skarżący) od decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego nr [...] z dnia [...] stycznia 2019r. o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 1500 (słownie: jeden tysiąc pięćset) złotych, orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji w całości w mocy.

Do wydania decyzji doszło w następującym stanie faktycznym: w dniu [...] lipca 2018 r. o godzinie [...] urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy nr [...] znajdującej się w pasie drogowym płatnego odcinka [...] połączenie z autostradą [...] zarejestrowało przejazd pojazdu samochodowego o numerze rejestracyjnym [...], poruszającego się wraz z przyczepą o numerze rejestracyjnym [...]. Przejazd został udokumentowany zdjęciem z urządzenia kontrolnego zainstalowanego na bramownicy i zapisany pod numerem ewidencyjnym [...].

Na podstawie informacji znajdujących się w systemie elektronicznego poboru opłat ustalono, że ww. pojazd samochodowy nie został wyposażony w urządzenie, o którym mowa w art. 13i ust. 3 udp, co skutkowało naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Ponadto na podstawie informacji zgromadzonych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) ustalono, że dopuszczalna masa całkowita zespołu pojazdów przekraczała 3,5 tony, a właścicielem pojazdu samochodowego był skarżący.

Powyższe informacje pozyskano w konsekwencji prowadzonej przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego kontroli stacjonarnej obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.

Odcinek drogi krajowej, po której poruszał się skontrolowany zespół pojazdów w dniu [...] lipca 2018 r., został wyszczególniony w zał. 1 pkt 11 lit. B – [...] (skrzyżowanie z drogą wojewódzką nr [...]) - połączenie z autostradą [...] do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej.

Mając na względzie powyższe okoliczności stwierdzono, że korzystający z drogi publicznej w dniu [...] lipca 2018 r. naruszył obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej. Konsekwencją tego było nałożenie na stronę kary pieniężnej w wysokości 1 500 zł stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 2 udp.

Na podstawie pisma informacyjnego Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. dotyczącego oznakowania, w dniu przejazdu, drogi ekspresowej [...] na odcinku [...] (skrzyżowanie z drogą wojewódzką nr [...]) - połączenie z autostradą [...], organ stwierdził, że na wskazanym odcinku nie stwierdzono uchybień w ustawieniu tabliczek informacyjnych [...], oznaczających pobór opłaty elektronicznej.

Organ powołał się na dowody: raport z urządzenia rejestrującego z dnia [...] lipca 2018 r. i zapisu ewidencyjnego o numerze [...], dane zawartych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, pismo informacyjne Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. oraz wyjaśnienia strony zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej powyższym rozstrzygnięciem. Podniósł w nim, iż brak wniesienia opłaty elektronicznej był wynikiem nieświadomego działania jego ojca R. K., który w dniu zakwestionowanego przejazdu kierował powierzonym mu przez skarżącego samochodem. Do wniosku skarżący załączył pisemne wyjaśnienia z dnia 20 grudnia 2018 r. - własne oraz ojca R. K..

GITD, ponownie rozpoznając sprawę, na wstępie wskazał na relewantne w sprawie unormowania.

Podał, iż na podstawie przepisów Ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz.

12) z dniem 3 listopada 2018 r. nastąpiła zmiana podmiotu realizującego zadania publiczne związane z poborem opłaty elektronicznej za przejazd po płatnych odcinkach dróg krajowych i opłaty za przejazd płatnymi odcinkami autostrad oraz wprowadzaniem, eksploatowaniem i rozwijaniem elektronicznego systemu poboru opłat. Zgodnie z art. 13hb ust. 1 udp opłatę elektroniczną pobiera Główny Inspektor Transportu Drogowego.

Według art. 50 pkt 1 lit. j oraz pkt 3a utd, do zadań Inspekcji Transportu Drogowego należy kontrola prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp oraz pobór opłaty elektronicznej na zasadach określonych w udp. Zgodnie z art. 51 ust. 6 lit. b oraz ba utd, Główny Inspektor Transportu Drogowego jest organem właściwym w sprawach związanych z kontrolą uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po drogach krajowych, na zasadach określonych w udp oraz związanych z poborem opłaty elektronicznej na zasadach określonych w udp. Według art. 131 ust. 1 udp do kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, w tym kontroli używanego w pojeździe urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3 udp, jeżeli jest ono wymagane, oraz nałożenia i pobierania kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k udp, uprawniony jest GITD. Wedle art. 51 ust. 5 utd czynności związane z realizacją zadań określonych w art. 50 pkt 1 utd w zakresie określonym w art. 68-75 utd wykonują inspektorzy Inspekcji.

Stosownie do treści art. 56 ust. 1 pkt 3 utd inspektor ma prawo do nakładania i pobierania kar pieniężnych oraz grzywien w drodze mandatów karnych w zakresie określonym w ustawie z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych.

Art. 189a § 2 kpa stanowi, że w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych:

1. 1) przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej,
2. 2) odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia,
3. 3) terminów przedawnienia nakładania administracyjnej kary pieniężnej,
4. 4) terminów przedawnienia egzekucji administracyjnej kary pieniężnej,
5. 5) odsetek od zaległej administracyjnej kaiy pieniężnej,
6. 6) udzielania ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej - przepisów niniejszego działu w tym zakresie nie stosuje się.

W myśl art. 189e kpa w przypadku gdy do naruszenia prawa doszło wskutek działania siły wyższej, strona nie podlega ukaraniu.

Zgodnie z art. 189f § 1 kpa organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli:

1. 1) waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa lub
2. 2) za to samo zachowanie prawomocną decyzją na stronę została uprzednio nałożona administracyjna kara pieniężna przez inny uprawniony organ administracji publicznej lub strona została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe, lub prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe i uprzednia kara spełnia cele, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna.

§ 2. W przypadkach innych niż wymienione w § 1, jeżeli pozwoli to na spełnienie celów, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna, organ administracji publicznej, w drodze postanowienia, może wyznaczyć stronie termin do przedstawienia dowodów potwierdzających:

1. 1) usunięcie naruszenia prawa lub
2. 2) powiadomienie właściwych podmiotów o stwierdzonym naruszeniu prawa, określając termin i sposób powiadomienia.

§ 3. Organ administracji publicznej w przypadkach, o których mowa w § 2, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli strona przedstawiła dowody, potwierdzające wykonanie postanowienia.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1990 ze zm.), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Jednocześnie przy określaniu dopuszczalnej masy całkowitej zespołu pojazdów sumuje się dopuszczalną masę całkowitą pojazdu samochodowego i przyczepy lub naczepy.

Ponadto w przepisie art. 13 ust. 1 pkt 3 udp wyraźnie zaznaczono, że obowiązek dotyczy pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Dopuszczalna masa całkowita to zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 54 ustawy Prawo o ruchu drogowym dopuszczalna największa określona właściwymi warunkami technicznymi masa pojazdu obciążonego osobami i ładunkiem, dopuszczonego do poruszania się po drodze.

Stosownie do treści art. 13k ust. 1 udp wysokość kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej uzależniona jest od rodzaju pojazdu, za przejazd którego nie została uiszczona opłata elektroniczna. Za naruszenie obowiązku uiszczenia obowiązku opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, wymierza się karę pieniężną w wysokości:

1. 1) 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy;
2. 2) 1 500 zł - w pozostałych przypadkach.

Wysokość kary pieniężnej przepis określa w sposób sztywny (jedna wysokość kary za dany rodzaj naruszenia). Organ nie ma w tym zakresie możliwości kształtowania wysokości kary pieniężnej, dlatego też regulacja wynikająca z art. 189d kpa, na mocy art. 189a § 2 pkt 1 nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie.

W rozpoznawanej sprawie na podstawie danych znajdujących się w CEPiK ustalono, że kontrolowany pojazd został zarejestrowany jako samochód ciężarowy i dlatego właścicielowi została wymierzona kara pieniężna na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 2 udp tj. w wysokości 1 500 zł.

Według art. 13k ust. 4 udp kary pieniężne, o których mowa w art. 13k ust. 1 udp, wymierza się właścicielowi pojazdu samochodowego, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, a jeśli pojazdem jest zespół pojazdów to właścicielowi pojazdu złączonego z przyczepą lub naczepą. Jeżeli właściciel nie jest posiadaczem pojazdu to kary nakłada się na podmiot, na rzecz którego przeniesiono posiadanie tego pojazdu.

Zgodnie z treścią art. 13k ust. 6 udp, na podmiot o którym mowa w art. 13k ust. 4 udp, nie może zostać nałożona więcej niż jedna kara pieniężna za poszczególne naruszenia wymienione w art. 13k ust. 1 lub ust. 2 pkt 2 udp, dotyczące danego pojazdu samochodowego stwierdzone w trakcie jednej doby. Stosownie zaś do treści art. 13k ust. 7 udp, za dobę uznaje się okres od godziny 0:00 do godziny 24:00 w danym dniu.

Na podstawie art. 13k ust. 9 udp kary pieniężne wymienione w art. 13k ust. 1 udp, nakłada się w drodze decyzji administracyjnej.

Zgodnie z art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej jest obowiązany zebrać i ocenić dowody na okoliczności faktyczne, które w jego ocenie są istotne dla sprawy będącej przedmiotem postępowania administracyjnego. Fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy to fakty dotyczące przedmiotu postępowania, których ustalenie jest niezbędne dla prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Znaczenie ma tylko taki fakt, z którym prawo wiąże skutek prawny. Przepisy ustawy o drogach publicznych nie przewidziały wyłączenia odpowiedzialności administracyjnej w rozpatrywanej sprawie administracyjnej, a więc jakiekolwiek fakty wskazujące na przyczyny nieuiszczenia opłaty elektronicznej nie mają wpływu na treść decyzji administracyjnej, bowiem prawo nie wiąże z nimi żadnego skutku prawnego.

Realizację zasady prawdy obiektywnej zapewniają przede wszystkim gwarancje zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe. Według art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany podjąć ciąg czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego oraz rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Główny Inspektor Transportu Drogowego stwierdził, iż w zaskarżonej decyzji prawidłowo ustalono stan faktyczny, na co w pełni pozwalał zgromadzony materiał dowodowy. Z całokształtu zebranego materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że w dniu zarejestrowania przedmiotowego naruszenia kontrolowany pojazd poruszał się po płatnym odcinku drogi krajowej z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Poddany kontroli pojazd nie został wyposażony w jednostkę pokładową viabox, służącą do naliczania i pobierania opłaty za przejazd po drogach krajowych, wymienionych w załączniku nr 1, do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzeniu Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1406) przed rozpoczęciem korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, użytkownik:

1. 1) zawiera umowę z pobierającym opłatę elektroniczną dotyczącą korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną zwaną dalej "umową";
2. 2) odbiera od pobierającego opłatę elektroniczną urządzenie;
3. 3) instaluje urządzenie w pojeździe, do użytkowania w którym zostało ono przeznaczone zgodnie z umową;
4. 4) wnosi przedpłatę - w przypadku wybrania formy wnoszenia opłaty elektronicznej, o której mowa w § 6 ust. 1 pkt 1;
5. 5) ustanawia zabezpieczenie oraz przekazuje pobierającemu opłatę elektroniczną dokument potwierdzający jego ustanowienie - w przypadku wybrania przez użytkownika trybu wnoszenia opłaty elektronicznej, o której mowa w § 6 ust. 1 pkt 2.

Przepis § 6 ust. 1 ww. rozporządzenia wskazuje, iż opłatę elektroniczną wnosi się w trybie:

1. 1) przedpłaty albo
2. 2) płatności okresowej z zabezpieczeniem.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności z informacji zawartych w systemie elektronicznego poboru opłat, bezsprzecznie wynika, że strona postępowania nie dopełniła powyższego obowiązku. Korzystający nie zawarł umowy z pobierającym opłatę elektroniczną na poddany kontroli zespół pojazdów. Zawarcie umowy powinno nastąpić przed rozpoczęciem korzystania z dróg płatnych.

Organ wskazał, że uiszczenie opłaty elektronicznej może nastąpić jedynie przy wykorzystaniu urządzenia tzw. jednostki pokładowej viabox, będącym urządzeniem w rozumieniu art. 13i ust. 3 udp. Ustawodawca nie przewidział możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej w inny sposób. Warunkiem koniecznym dla nabycia urządzenia viabox jest zawarcie stosownej umowy z pobierającym opłatę elektroniczną dotyczącej korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków objętych opłatą elektroniczną. Jak wskazano wyżej, strona postępowania takowej umowy nie zawarła, czego następstwem było niewyposażenie pojazdu w wymagane urządzenie viabox, co w konsekwencji skutkowało nieuiszczeniem opłaty elektronicznej.

Zdaniem organu, okoliczności podniesione przez skarżącego nie mogą stanowić podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Wskazane przez stronę okoliczności faktyczne nie wypełniają bowiem przesłanek pozwalających na umorzenie postępowania administracyjnego lub odstąpienie od nałożenia kary, o których w art. 189e kpa i art. 189f § 1 pkt 1 i 2 kpa.

GITD zaznaczył, że w rozpatrywanej sprawie naruszenie prawa nie było skutkiem działania siły wyższej, czyli zdarzenia o charakterze przypadkowym lub naturalnym (żywiołowym), nie do uniknięcia, takim, nad którym człowiek nie panuje tj. np. działania przyrody o charakterze katastrofalnym lub zdarzenia nadzwyczajnego w postaci zaburzeń życia zbiorowego, jak wojna czy zamieszki krajowe.

Odnosząc się do wyjaśnień wskazanych przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ wskazał, że nie mogą być one podstawą do odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej bądź jej obniżenia. Wysokość kary pieniężnej za poruszanie się po płatnych odcinkach dróg z uchybieniem obowiązku dokonania opłaty elektronicznej określił ustawodawca w sposób sztywny, dlatego też organ nie ma możliwości miarkowania wysokości przedmiotowej kary pieniężnej. Strona, która korzysta z płatnych odcinków dróg, powinna mieć świadomość obowiązków jakie na niej ciążą. Równocześnie nie ma znaczenia w przedmiotowym postępowaniu to, że strona nie znała przepisów prawa. Wjeżdżając na płatny odcinek drogi krajowej, strona powinna zdawać sobie sprawę z obowiązku uiszczenia opłaty za przejazd po danym odcinku drogi. Organ stwierdził, że tłumaczenia strony nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla łamania prawa i jeżdżenia po płatnych odcinkach dróg bez uiszczenia stosownej opłaty za przejazd.

W związku z powyższym, w ocenie organu, sytuacja opisywana przez stronę nie może być uznana za wywołaną przez siłę wyższą sytuację, której nie było możliwości uniknięcia. Płatne odcinki dróg są odpowiednio oznakowane i każdy kierowca, który porusza się po takim odcinku drogi musi być świadomy konieczności poniesienia opłaty w odpowiedniej wysokości. Zgodnie z obowiązującymi przepisami w Polsce są dwie metody płatności - manualny system poboru opłat, gdzie opłata dokonywana jest na bramkach w punktach poboru opłat i elektroniczny system poboru opłat. Manualny system poboru opłat dostępny jest tylko dla pojazdów samochodowych oraz zespołów pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony. Natomiast w niniejszej sprawie kierowca poruszał się pojazdem zarejestrowanym jako samochód ciężarowy, który ze względu na swój rodzaj również jest objęty elektronicznym systemem poboru opłat.

Organ podkreślił, iż wprawdzie skarżący wskazał, że pojazdem kierował jego ojciec, R. K., który nie miał świadomości, iż korzysta z płatnego odcinka drogi krajowej, a cała sytuacja miała charakter nadzwyczajny, jednak w ocenie organu "powierzenie samochodu tacie nie stanowi przesłanki zwalniającej właściciela z obowiązku przestrzegania obowiązujących przepisów prawa. To strona jest właścicielem pojazdu zgodnie z danymi CEPiK, dlatego też w przedmiotowej sprawie to strona ponosi odpowiedzialność za powstanie naruszenia. Każdy mógłby podnieść w analogicznej sytuacji, że samochodem kierował jego tata, mama, czy inny członek rodziny i na tej podstawie nie czuje się odpowiedzialny za powstanie naruszenia. Taka argumentacja, niepoparta dowodami, stanowi próbę obejścia obowiązujących przepisów prawa i nie może zostać zaakceptowana.". Organ zaznaczył dalej, że "nie można stawiać znaku równości pomiędzy brakiem świadomości o obowiązkach ciążących na użytkownikach płatnych odcinków dróg krajowych, a sytuacjami typu wybuch wojny, czy powódź. Niewiedza nie stanowi przesłanki łagodzącej w postępowaniu administracyjnym".

Następnie GITD przywołał treść wyroku NSA z dnia 18 października 2017 r., sygn. akt II GSK 3521/15, w którym stwierdzono, że w postępowaniach w przedmiocie nałożenia kary pieniężną za wykonywanie przejazdu po drodze krajowej bez uiszczenia a opłaty elektroniczną, gdy z przepisów prawa wynika obowiązek jej uiszczenia, organ nakładający karę jest zobligowany do dokonania tylko tych ustaleń, które pozwalają na stwierdzenie, że zastała wypełniona dyspozycja art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych. W postępowaniu o wymierzenie kary pieniężną na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych ustalenia stanu faktycznego muszą odnosić się do okoliczności objętych dyspozycją powołanego przepisu, co oznacza, że organ administracji publicznej powinien stwierdzić, czy kierujący pojazdem samochodowym za przejazd po drodze krajową wniósł stosowną opłatę, natomiast w przypadku stwierdzenia, że opłata nie została uiszczona, obowiązkiem organu jest wymierzenie kary pieniężną, o którą mowa w powołanym przepisie.

Organ przypomniał, że w rozpatrywanej sprawie przesłankami odpowiedzialności jest stwierdzenie nieprzestrzegania przez określony podmiot nałożonych prawem obowiązków. Zdaniem organu, skoro pojazd nie został wyposażony w wymagane urządzenie viabox pozwalające na uiszczenie stosownej opłaty, to nie powinien on w takiej sytuacji poruszać się po odcinkach płatnych dróg krajowych. W przeciwnym razie właściciel pojazdu lub podmiot, na rzecz którego przeniesiono posiadanie pojazdu naraża się na administracyjną odpowiedzialność za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Według organu, nie ma znaczenia, w jakim celu był wykonywany kontrolowany przejazd, w szczególności czy przejazd był wykonywany w celu prywatnym, osobistym czy w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, ani jakimi motywacjami kierowała się strona wjeżdżając na płatny odcinek drogi krajowej.

Nadto organ zaznaczył, że jedyna możliwość odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej wynika z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, lecz w przedmiotowej sprawie organ nie może zastosować instytucji odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej i poprzestania na pouczeniu opisanej w art. 189f § 1 pkt 1 kpa. W sprawie nie wystąpiły również okoliczności przewidziane w art. 189e kpa.

Jeżeli strona uchybiła podstawowym obowiązkom w zakresie uiszczania opłaty elektronicznej, jakim jest zawarcie umowy z operatorem systemu i nabycie urządzenia viabox, w żadnym razie nie można mówić o działaniu siły wyższej w rozumieniu art. 189e kpa, czy znikomej szkodliwości czynu w rozumieniu art. 189f § 1 kpa.

Reasumując, GITD stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie naruszono określony w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp obowiązek ponoszenia opłaty elektronicznej za przejazd po płatnych odcinkach dróg krajowych. Za takie postępowanie w myśl obecnie obowiązujących przepisów prawa powszechnie obowiązującego należało wymierzyć karę w wysokości 1 500 zł. W zaskarżonej decyzji kara pieniężna, o której mowa w art. 13k ust. 1 pkt 2 udp, została zatem nałożona prawidłowo.

Obowiązujący system pozwala na naliczanie i pobieranie opłaty elektronicznej wyłącznie za pośrednictwem zainstalowanego w pojeździe urządzenia viabox. Brak zainstalowania w pojeździe ww. urządzenia, w loku wykonywania przejazdu po drodze publicznej wymienionej w załączniku nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r., skutkowało tym, iż opłata elektroniczna nie została uiszczona, zaś organ administracji publicznej obowiązany był do wymierzenia kary administracyjnej, zgodnie z dyspozycją wyrażoną w art. 13k ust. 1 pkt 2 udp. Skarżący nie posiadając urządzenia viabox w pojeździe, więc nic powinien dopuścić do poruszania się pojazdu po odcinkach dróg krajowych, o których mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej.

Następnie organ wskazał, że zgodnie ze stanem faktycznym ustalonym na podstawie pisma Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w [...] ustalono, że droga ekspresowa [...] na w/w odcinku została prawidłowo oznakowana znakami i tabliczkami informacyjnymi wskazującymi, iż jest to płatny odcinek drogi krajowej.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 27 października 2016 r. w sprawie kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej (Dz. U, z 2016 r., poz. 1859) dopuszczalnym jest przeprowadzanie kontroli stacjonarnej oraz kontroli mobilnej, celem sprawdzenia prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej.

Kontrola stacjonarna polega na kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej za pomocą stacjonarnych lub przenośnych przyrządów automatycznych ujawniających i rejestrujących informacje o naruszeniu obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej (por. § 2 ust. 2 pkt 2 ww. rozporządzenia).

Nadto organ wskazał, że w Polsce w systemie elektronicznego poboru opłat wykorzystywana jest technologia mikrofalowa DSRC (Dedicated Short Rangę Communication - dedykowana komunikacja krótkiego zasięgu). Technologia DSRC działa w oparciu o dwa rodzaje współpracujących urządzeń: czujniki rejestrujące fale, umieszczone na bramownicach wzniesionych nad drogą objętą obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej oraz transponder (tzw. viabox) wysyłający dane o pojeździe do czujników. W chwili, gdy kierujący pojazdem przejeżdża pod bramownicą lub do pojazdu zbliży się Mobilna Jednostka Kontrolna Inspekcji Transportu Drogowego, nawiązywana jest łączność między bramownicą (lub Mobilną Jednostką Kontrolną), a jednostką pokładową (viabox) zainstalowaną w pojeździe. Dane o pojeździe przekazywane są do operatora, a następnie centrum rozliczeniowego. Na bramownicach zainstalowane są również urządzenia pozwalające na ujawnienie oraz rejestrację pojazdów, które nie uiściły opłaty elektronicznej.

Tak więc, zdaniem organu, korzystający z drogi krajowej, wykonując przejazd w ustalonym powyżej stanie faktycznym, był zobowiązany do uiszczenia opłaty elektronicznej, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp. Stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 2 udp organ nałożył za ten delikt karę pieniężną w wysokości 1500 zł.

Pismem z 27 marca 2019r. P. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję GITD. Zarzucił niezastosowanie art. 189f § 1 kpa i, nie negując zaistniałego naruszenia, wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji z powodu nieodpowiedniej interpretacji ww. przepisu przewidującego możliwość odstąpienia od kary pieniężnej i odpowiedniego pouczenia w przypadku znikomej wagi naruszenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, iż w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekające w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając skargę w świetle wyżej wskazanych kryteriów należy uznać, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem brak jest w zaskarżonej decyzji wywodu pozwalającego na jednoznaczne stwierdzenie, że organ w sposób prawidłowy nieprawidłowo ustalił stronę postępowania administracyjnego – podmiot, na który nałożono karę pieniężną w wysokości 1500 zł..

Bezspornie zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o mchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm.), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony.

Konsekwencją nieuiszczenia opłaty jest nałożenie na stronę kary pieniężnej, której wysokość stosownie do treści art. 13k ust. 1 udp uzależniona jest od rodzaju pojazdu, za przejazd którego nie została uiszczona opłata elektroniczna. Za naruszenie obowiązku uiszczenia obowiązku opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, wymierza się karę pieniężną w wysokości:

1. 1) 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy;
2. 2) 1500 zł - w pozostałych przypadkach.

Według art. 13k ust. 4 udp kary pieniężne, o których mowa w art. 13k ust. 1 udp, wymierza się właścicielowi pojazdu samochodowego, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, a jeśli pojazdem jest zespół pojazdów to właścicielowi pojazdu złączonego z przyczepą lub naczepą. Jeżeli właściciel nie jest posiadaczem pojazdu to kary nakłada się na podmiot, na rzecz którego przeniesiono posiadanie tego pojazdu.

W kontrolowanej sprawie nie jest kwestionowane, że pojazd skarżącego w dacie zdarzenia, czyli w dniu [...] lipca 2018 r. nie był wyposażony w urządzenie viaBox, wobec tego opłata elektroniczna za sporny przejazd nie została uiszczona. Naruszono tym samym określony w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp obowiązek ponoszenia opłaty elektronicznej za przejazd po płatnych odcinkach dróg krajowych. Za takie postępowanie w myśl obecnie obowiązujących przepisów prawa powszechnie obowiązującego należało wymierzyć karę w wysokości 1500 zł (samochód zarejestrowany był jako ciężarówka).

Problem w niniejszej sprawie dotyczy tego, kogo należało uznać za stronę przedmiotowego postępowania.

W aktach sprawy znajdują się pisemne oświadczenia skarżącego oraz jego ojca, z których wynika, że w dniu przejazdu samochód był powierzony przez skarżącego jego ojcu, który w momencie tzw. zdarzenia, czyli przejazdu przez bramownicę, która zarejestrowała brak wniesionej opłaty elektronicznej, był osobą, która pojazdem fizycznie kierowała.

Zgodnie z art. 13k ust. 4 udp karę pieniężną z tytułu naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej wymierza się właścicielowi pojazdu samochodowego, a jeśli pojazdem jest zespół pojazdów to właścicielowi pojazdu złączonego z przyczepą lub naczepą. Jeżeli właściciel nie jest posiadaczem pojazdu to kary nakłada się na podmiot, na rzecz którego przeniesiono posiadanie tego pojazdu.

Należy stwierdzić iż do powyższej, podnoszonej w toku postępowania przez stronę, nie ustosunkował się w sposób należyty, czym naruszył przepis art. 107 §3 kpa w powyższym zakresie. Z całą pewnością natomiast nie stosownej reakcji na tego rodzaju okoliczność podnoszoną przez stronę wyjaśnienie organu, że "powierzenie samochodu tacie nie stanowi przesłanki zwalniającej właściciela z obowiązku przestrzegania obowiązujących przepisów prawa. To strona jest właścicielem pojazdu zgodnie z danymi CEPiK, dlatego też w przedmiotowej sprawie to strona ponosi odpowiedzialność za powstanie naruszenia. Każdy mógłby podnieść w analogicznej sytuacji, że samochodem kierował jego tata, mama, czy inny członek rodziny i na tej podstawie nie czuje się odpowiedzialny za powstanie naruszenia. Taka argumentacja, niepoparta dowodami, stanowi próbę obejścia obowiązujących przepisów prawa i nie może zostać zaakceptowana.".

Takie tłumaczenie może świadczyć jedynie o pominięciu treści przepisu art. 13k ust. 4 udp - zd. ostatnie przez organ. Nie można bowiem w świetle ww. unormowania zasadnie twierdzić, iż ustalenie, kto był rzeczywistym posiadaczem pojazdu w momencie powstania naruszenia prawa, nie jest w sprawie istotne. Organ zaznaczył dalej, że "nie można stawiać znaku równości pomiędzy brakiem świadomości o obowiązkach ciążących na użytkownikach płatnych odcinków dróg krajowych, a sytuacjami typu wybuch wojny, czy powódź. Niewiedza nie stanowi przesłanki łagodzącej w postępowaniu administracyjnym".

Również i to twierdzenie, zdaniem Sądu, nie wyjaśnia w sposób ostateczny stanowiska organu o konieczności nałożenia kary pieniężnej na skarżącego. O ile można się zgodzić, że skarżący nie podawał żadnych okoliczności o charakterze nadzwyczajnym, które mogłyby go uwolnić od nałożenia kary, to nie można zaaprobować stanowiska, aby nie miało w sprawie znaczenia, kto te karą miałby zostać prawidłowo obciążony.

W ocenie Sądu stanowisko organu o irrelewantności prawnej zgodnych oświadczeń właściciela pojazdu i jego ojca w świetle obowiązujących przepisów jest nieuzasadnione. Zdaniem Sądu ustawodawca, dopuszczając możliwość nałożenia kary pieniężnej za brak opłaty elektronicznej na posiadacza tego pojazdu, przewidział sytuację, gdy właściciel nie ma w określonym czasie faktycznego władztwa nad pojazdem i nie może w przypadku naruszenia przez posiadacza pojazdu obowiązujących przepisów ponosić negatywnych konsekwencji tych naruszeń. Ustawodawca nie uzależnia przy tym możliwości nałożenia kary pieniężnej od faktu, że posiadanie to musi być długotrwałe i potwierdzone umową. Doświadczenie życiowe wskazuje zresztą, że w tak bliskich relacjach rodzinnych ojciec - syn nie są zawierane umowy, których przedmiotem będzie przeniesienia posiadania.

W ocenie Sądu istotne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w niniejszej sprawie.

Należy w tym miejscu wskazać, iż na tle stosowania przepisu art. 13k ust. 4 udp wyróżniane są różne sytuacje – przykładowo, przekazanie dzierżenia oraz tzw. władztwa prekaryjnego nie jest utożsamiane z przeniesieniem posiadania np. w ramach użyczenia (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 września 2001 r. - LEX nr 52801; sygn. akt: IV CKN 425/00; wyroki WSA w Warszawie – z dnia 14 czerwca 2016 r. sygn. akt: VI SA/Wa 3088/15; z dnia 14 czerwca 2017 r. sygn. akt: VI SA/Wa 2506/16, z dnia 20 stycznia 2017 r. sygn. akt: VI SA/Wa 1108/16 - publ. baza orzeczeń CBOIS).

Niezbędne jest, w ocenie Sądu, zbadanie okoliczności sprawy i końcowe zajęcie stanowiska przez organ, po czyjej stronie było posiadanie samochodu i z jakim rodzajem władztwa nad rzeczą ruchomą mamy do czynienia w niniejszej sprawie (na dzień [...] lipca 2018 r. [...]). Brak stosownych rozważań w powyższym przedmiocie zaskarżonej decyzji stanowi mankament jej uzasadnienia, o którym mowa w art. 107 § 3 kpa, w związku z pominiętą przez organ częścią przepisu art. 13k ust. 4 (zd. ostatnie) udp. Obecnie organ obowiązany będzie ów brak uzupełnić. Wskazane jest w tym celu przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego, poprzez przesłuchanie zarówno P. K., jak i R. K., na okoliczności związane z treścią przepisu art. 13k ust. 4 udp., a następnie podjęcie umotywowanej decyzji, skierowanej do prawidłowo wytypowanej strony postępowania.

Mając na uwadze, że sąd administracyjny nie czyni własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, a taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpujących istotę zagadnień ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych przez organ administracyjny rozstrzygający sprawę, za niezbędne Sąd uznał uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi administracji publicznej.

Wobec powyższego Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.