Uzasadnienie
1. Minister Finansów decyzją z [...] października 2018 r., znak: [...], po rozpatrzeniu odwołań A. O. A. i A. K. (zwanych dalej: "skarżącymi") utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2015 r., znak: [...] w sprawie solidarnej odpowiedzialności członków zarządu spółki [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej: "spółka" lub "dłużnik") za zobowiązania wobec Skarbu Państwa.
Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
2. Postanowieniem Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej: "PINB") z [...] maja 2010 r. na [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] została nałożona kara w wysokości 160.000,00 zł za nielegalne użytkowanie obiektu budowlanego na terenie ośrodka narciarsko-rekreacyjnego w miejscowości [...]. W wyniku złożonego zażalenia na powyższe postanowienie, [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej: "[...] WINB") postanowieniem z [...] grudnia 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżony akt.
W związku z wniesieniem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na postanowienie [...] WINB z [...] grudnia 2010 r., organ wojewódzki postanowieniem z [...] marca 2011 r. wstrzymał wykonanie powyższego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 11 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 389/11, oddalił skargę [...] sp. z o.o. na postanowienie [...] WINB z [...] grudnia 2010 r. Od tego wyroku została złożona skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą NSA oddalił wyrokiem z 7 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 1777/14.
Wojewoda [...] upomnieniem z dnia 16 kwietnia 2015 r. nr [...] wezwał spółkę do uregulowania kary w kwocie 160.000,00 zł z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego. W związku z brakiem dobrowolnej spłaty zaległego zobowiązania przez spółkę, Wojewoda [...][...] kwietnia 2015 r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...] i skierował go do realizacji egzekucyjnej. Egzekucja należności okazała się bezskuteczna z uwagi na brak majątku spółki.
W rezultacie Wojewoda [...] postanowieniem z [...] listopada 2015 r. wszczął postępowanie w sprawie odpowiedzialności członków zarządu spółki za zaległe zobowiązania z tytułu kary za nielegalne użytkowanie obiektu budowlanego w wysokości 160.000,00 zł.
3. Po rozpatrzeniu sprawy, Wojewoda [...] decyzją z [...] grudnia 2015 r. orzekł o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu spółki, tj.: A. O. A., A. K. oraz J. K., jako osób trzecich za zobowiązania spółki wobec Skarbu Państwa, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu. Zobowiązanie powyższe obejmuje kwoty: 160.000,00 zł z tytułu kary za nielegalne użytkowanie obiektu budowlanego na terenie ośrodka narciarsko-rekreacyjnego w [...], nałożonej postanowieniem PINB z [...] maja 2010 r. oraz kwotę odsetek za zwłokę liczonych jak dla zaległości podatkowych od 2 czerwca 2010 r. do 10 lipca 2010 r. i od 11 stycznia 2011 r. do wydania decyzji, tj. do [...] grudnia 2015 r. w wysokości 90.976,00 zł.
Organ pierwszej instancji wydał powyższe rozstrzygnięcie na podstawie art. 116, art. 107 § 1, § 2 pkt 2 i art. 108 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 613; dalej: "o.p.") oraz art. 57 ust. 7 w zw. z art. 59f ust. 1, art. 59g ust. 3, ust. 4 i ust. 5 i art. 80 ust. 2, art. 83 ust. 1 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1409 ze zm.; dalej: "pr.bud."), a także art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267; dalej: "k.p.a.").
W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 59g ust. 5 w związku z art. 57 ust. 7 pr.bud. do kar stosuje się odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej: "Zobowiązania podatkowe". Przepisy tam zawarte, w tym m.in. art. 21 i nast., regulują zasady odpowiedzialności podatkowej osób trzecich. W przypadkach i w zakresie przewidzianych w rozdziale 15 za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie, zaś o odpowiedzialności podatkowej tych osób organ podatkowy orzeka w drodze decyzji (art. 107 § 1 w związku z art. 108 § 1 o.p.).
Na podstawie art. 116 o.p. za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie zarządu. Zgodnie z art. 116 § 2 o.p. odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu oraz zaległości wymienione w art. 52 powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu.
Z uwagi na fakt, że egzekucja ww. kary skierowana do majątku dłużnej spółki okazała się bezskuteczna, zasadnym było orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu za ww. zobowiązanie.
4. Odwołania od powyższej decyzji, pismami z 21 stycznia 2016 r. złożyli A. O. A. oraz A. K. Strony zaskarżyły decyzję Wojewody [...] w całości wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania. Skarżący zarzucili rozstrzygnięciu organu pierwszej instancji naruszenie:
art. 116 § 1 o.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuzasadnionym przyjęciu, że zachodzą przesłanki odpowiedzialności skarżących, w szczególności gdy nie przeprowadzono postępowania egzekucyjnego w stosunku do wszystkich składników majątkowych wskazanych w toku postępowania egzekucyjnego, art. 116 § 1 pkt 2 o.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wskazany majątek spółki nie pozwoli na zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części, art. 122 o.p. poprzez naruszenie obowiązku wyjaśniania wszystkich okoliczności sprawy i nieustalenie wartości rynkowej ruchomości i nieruchomości spółki oraz kwoty rzeczywistego zadłużenia spółki, art. 187 o.p. poprzez błędną ocenę dowodów i pominięcie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, tzn. istnienia innych składników majątkowych spółki, z których możliwa była egzekucja, podczas gdy takie składniki istniały, art. 191 o.p. poprzez brak prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzący do błędnego ustalenia, że w sprawie wystąpiła przesłanka bezskuteczności egzekucji z majątku spółki, podczas gdy wniosku takiego nie można było przyjąć, ponieważ przeprowadzono egzekucję jedynie z jednego rachunku bankowego spółki i nie podjęto żadnych innych czynności egzekucyjnych.
- 5. Po rozpatrzeniu odwołania, Minister Finansów decyzją z [...] lipca 2016 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 września 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 2150/16, uchylił wymienioną wyżej decyzję Ministra Finansów. W uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie wskazał, że zaskarżona decyzja, w zakresie, w jakim stwierdzono w niej bezskuteczność egzekucji z majątku [...] sp. z o.o., zapadła bez wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. To z kolei spowodowało, że stwierdzenie pozytywnej przesłanki orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu tej spółki – bezskuteczności egzekucji – było co najmniej przedwczesne. Sąd wskazując sposób załatwienia sprawy, zobowiązał Ministra Finansów do ponownego ustalenia, czy w sprawie zaistniała pozytywna przesłanka wydania decyzji na podstawie art. 116 o.p., tj. bezskuteczność w całości lub w części egzekucji z majątku spółki.
- 6. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Minister Finansów decyzją z [...] października 2018 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2015 r.
Organ drugiej instancji wydał ww. rozstrzygnięcie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23).
Zdaniem organu odwoławczego z art. 116 o.p. wynika, że do stwierdzenia odpowiedzialności członka zarządu spółki kapitałowej za jej zaległości podatkowe konieczne jest nie tylko wystąpienie pozytywnych przesłanek tej odpowiedzialności, czyli bezskuteczności egzekucji zaległości podatkowych oraz ich powstanie w czasie pełnienia przez członka zarządu tej funkcji, ale także wykazanie, że nie zachodzą przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność. Zatem organ podatkowy ustala, kiedy powstała zaległość podatkowa i czy możliwe było jej wyegzekwowanie od spółki oraz ocenia przedstawione przez członka zarządu dowody i okoliczności przemawiające za jego zwolnieniem z odpowiedzialności za zobowiązania spółki.
Minister Finansów ustalił, że w 2014 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] prowadził wobec spółki postępowanie egzekucyjne. W związku z faktem, że wystąpił zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej do rachunku bankowego spółki, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] listopada 2014 r., sygn. akt I Co [...], przekazał akta sprawy egzekucyjnej do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] do łącznego prowadzenia egzekucji. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] zawiadomieniem z 15 października 2015 r., sygn. akt egzekucyjnych Km [...], poinformował Wojewodę [...] o bezskutecznej egzekucji wobec spółki. Komornik poinformował również Wojewodę [...], że przeciwko [...] sp. z o.o. prowadzone są inne postępowania egzekucyjne, a należności dłużnika wobec innych wierzycieli egzekwujących wynoszą około 790.000,00 zł, a także wezwał Wojewodę do podania wszelkich informacji mających na celu ustalenie mienia dłużnika, pod rygorem umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Komornik sądowy pouczył przy tym Wojewodę o możliwości zainicjowania postępowania w sprawie o wyjawienie majątku spółki. Postanowieniem z [...] grudnia 2015 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] umorzył ww. postępowanie egzekucyjne.
Pismem z 8 grudnia 2015 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] zawiadomił Wojewodę [...], że w trakcie postępowania egzekucyjnego nie uzyskano żadnych środków pieniężnych z rachunków bankowych spółki, które pomniejszyłyby dochodzoną należność. Organ egzekucyjny nie znalazł również żadnych innych czynnych rachunków bankowych należących do dłużnika. Ponadto organ egzekucyjny poinformował wierzyciela, że w miejscu prowadzenia działalności a także pod adresem rejestracyjnym nie dokonał zajęcia mienia ruchomego należącego do spółki, gdyż składniki majątku przedstawiające jakąkolwiek wartość zostały przewłaszczone na rzecz innych wierzycieli, zaś pozostałe w powyższych miejscach ruchomości nie przedstawiały wartości handlowej.
W ocenie organu egzekucyjnego w przypadku prowadzenia egzekucji z ww. ruchomości organ egzekucyjny musiałby ponieść wydatki niewspółmiernych do potencjalnie możliwych do uzyskania środków pieniężnych. W odniesieniu do egzekucji z nieruchomości stanowiących własność spółki, organ egzekucyjny na podstawie wpisów w księgach wieczystych tych nieruchomości ustalił, że w każdym przypadku nieruchomości te są przedmiotem zabezpieczenia na rzecz wielu wierzycieli, w tym podmiotów prawa publicznego. Organ egzekucyjny poinformował Wojewodę [...], że podczas postępowania egzekucyjnego nie uzyskano żadnych kwot, które mogłyby być zaliczone na poczet należności głównej, odsetek, kosztów upomnienia oraz kosztów egzekucyjnych. W konkluzji, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] ocenił, że egzekucja z majątku zobowiązanej spółki wydaje się być bezskuteczna.
Administracyjny organ egzekucyjny wezwał wierzyciela również do podania, w terminie 7 dni, wszelkich informacji o znanych wierzycielowi składnikach majątkowych należących do zobowiązanego, jak również wypowiedzenia się wierzyciela w kwestii prowadzenia egzekucji z nieruchomości należących do spółki, pod rygorem umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Organ egzekucyjny podjął również czynności mające na celu zajęcie rachunków bankowych spółki prowadzonych przez [...] Bank Spółdzielczy. W wyniku zajęcia ww. rachunku w dniu 2 maja 2016 r. organ egzekucyjny uzyskał kwotę 9.872,81 zł. Z kwoty tej na częściowe pokrycie kosztów egzekucyjnych zaliczono środki w wysokości 7.639,51 zł. Z innych zajętych rachunków bankowych spółki organ egzekucyjny nie uzyskał żadnych środków pieniężnych. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] poinformował natomiast Wojewodę [...], że w trakcie prowadzonej egzekucji z wierzytelności wobec podmiotów prywatnych nie uzyskano żadnych środków pieniężnych.
W trakcie prowadzonego postępowania organ egzekucyjny podejmował także inne czynności zmierzające do ustalenia majątku spółki. Czynności te nie przyniosły oczekiwanych rezultatów.
W związku z powyższym Minister Finansów zlecił Wojewodzie [...] przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu ustalenia rzeczywistej wysokości wierzytelności zabezpieczonych na nieruchomościach spółki. Z udzielonej przez organ pierwszej instancji odpowiedzi z 7 lipca 2018 r. wynikało, że Sąd Rejonowy dla [...] w [...] Wydział VIII Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych postanowieniem z [...] maja 2018 r., sygn. akt VIII GU [...], ogłosił upadłość spółki, ustanawiając syndyka masy upadłości.
Analiza danych dotyczących wysokości wierzytelności zabezpieczonych na nieruchomościach spółki oraz dotyczących wartości tych nieruchomości prowadzi do wniosku, że wartość rynkowa brutto nieruchomości spółki jest mniejsza od zabezpieczenia hipotecznego.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że pismem z 7 grudnia 2015 r. pełnomocnik skarżących wskazał składniki majątku spółki, z których egzekucja umożliwi zaspokojenie zobowiązania w kwocie 160.000,00 zł. W ocenie organu drugiej instancji wskazanie mienia spółki nie może jednak dotyczyć majątku tylko potencjalnie mogącego być przedmiotem egzekucji, a w szczególności takiego, w stosunku do którego zgłoszono inne roszczenia. Wszystkie ze wskazanych nieruchomości są wszakże przedmiotem zabezpieczenia hipotecznego na łączną kwotę 7.285.232,06 zł na rzecz wielu wierzycieli. W stosunku do tych nieruchomości toczyło się już postępowanie egzekucyjne. W rezultacie Minister finansów uznał, że zasadne było stanowisko Wojewody [...], według którego w przypadku egzekucji ze wskazanych nieruchomości spółki nie uzyska się kwoty mogącej zaspokoić zaległości wobec Skarbu Państwa.
Ponadto, sprawozdania finansowe za lata 2013-2015 wskazują na bardzo złą sytuację finansową spółki. Uniemożliwiało to zachowanie płynności w regulowaniu zobowiązań spółki w wymienionym okresie.
Odnosząc się do zarzutów niewłaściwego zastosowania przez Wojewodę [...] art. 116 § 1 o.p. Minister Finansów uznał je za nieuzasadnione. W świetle zgromadzonych akt zasadne było stanowisko Wojewody [...], że egzekucja z majątku spółki jest bezskuteczna.
W ocenie Ministra Finansów pozostałe zarzuty były bezzasadne.
7. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący pismem z 6 grudnia 2018 r. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji w całości oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...], a w konsekwencji umorzenie postępowania. Skarżący wnieśli również o zasądzenie od organu na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucili:
naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:
art. 15 k.p.a. poprzez oparcie decyzji na podstawie faktycznej odmiennej niż stan faktyczny leżący u podstaw decyzji Wojewody [...]. Mianowicie, Minister Finansów utrzymał decyzję Wojewody powołując się na zdarzenia mające miejsce ponad dwa lata po wydaniu decyzji przez Wojewodę, podczas gdy zobligowany był do oceny prawidłowości wydania decyzji Wojewody [...] w dacie jej wydania;
art. 7, 8, 77 i 78 k.p.a. poprzez swobodną ocenę materiału dowodowego, co w konsekwencji skutkowało błędnym przyjęciem, że niemożliwym będzie zaspokojenie się z majątku spółki następstwem czego było wydanie decyzji orzekającej solidarną odpowiedzialność skarżących. Minister Finansów nie odniósł się również w żaden sposób do dowodów przedstawionych w odwołaniu;
naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
art. 116 § 1 o.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuzasadnionym przyjęciu, że zachodzą przesłanki subsydiarnej odpowiedzialności skarżących za zobowiązania spółki w szczególności, gdy nie ustalono wartości majątku spółki na dzień 31 grudnia 2015 r. oraz przed wydaniem decyzji Wojewody nie przeprowadzono postępowania egzekucyjnego w stosunku do wszystkich składników majątkowych spółki, które ujawnione zostały w toku postępowania egzekucyjnego, ewentualnie naruszenie art. 116 § 1 pkt. 2 o.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wskazany majątek spółki w postaci określonych nieruchomości nie pozwoli na zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w co najmniej znacznej części.
8. Odpowiadając w dniu 11 stycznia 2019 r. na ww. skargę organ drugiej instancji podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Organ stwierdził, że przesłanki, którymi kierował się przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji zostały wskazane w jej uzasadnieniu, a zarzuty podniesione przez skarżących pozostają bez wpływu na treść wydanego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
9. Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) zadanie Sądu jest ściśle określone: Sąd ma dokonać kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego pod względem zgodności z prawem, czyli prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni.
W związku z tym, Sąd ma obowiązek wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, jeśli stwierdzi, że niewątpliwie doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, lub doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, albo przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nakazuje to art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.". Sąd ma też obowiązek stwierdzić nieważność decyzji lub postanowienia jeśli akt taki jest dotknięty którąkolwiek z wad określonych w art. 156 k.p.a. Natomiast w przypadku niestwierdzenia wskazanych postaci naruszenia prawa przez organ administracji, skarga podlega oddaleniu.
Jednocześnie stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.
10. Rozpatrując skargę na decyzję Ministra Finansów z [...] października 2018 r. Sąd stwierdził, że wstępne kwestie w postępowaniu administracyjnym dotyczącym kar z tytułu odpowiedzialności za nielegalne użytkowanie obiektu budowlanego na terenie ośrodka narciarsko-rekreacyjnego w [...] zostały już wcześniej ustalone i ocenione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w prawomocnym wyroku z 13 września 2017 r., wydanym w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 2150/16. W wyroku tym uchylono zaskarżoną decyzję Ministra Finansów z [...] lipca 2016 r. z uwagi na jej przedwczesny charakter.
W powołanej sprawie stwierdzono przede wszystkim, że niewątpliwą okolicznością jest naruszenie przepisów prawa budowlanego poprzez nielegalne użytkowanie obiektu budowlanego. Doszło zatem do naruszenia art. 57 ust. 1 oraz art. 59 ust. 1 pr.bud. Wystąpiły więc przesłanki do nałożenia na spółkę kary pieniężnej zgodnie z art. 57 ust. 7 oraz art. 59g ust. 5 pr.bud.
Jednocześnie organy właściwe w sprawie, tj. Wojewoda [...] oraz Minister Finansów prawidłowo wskazały art. 116 § 1 o.p. jako podstawę właściwego rozstrzygnięcia. Jeśli bowiem uznać, że egzekucja prowadzona w stosunku do majątku spółki okazała się bezskuteczna, organy administracji były upoważnione do rozciągnięcia odpowiedzialności za zaległości finansowe spółki wobec Skarbu Państwa na członków zarządu spółki, którzy sprawowali swoje funkcje w okresie, w którym doszło do naruszenia przepisów prawa budowlanego.
W wyroku w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 2150/16 stwierdzono wszakże, że pociągnięcie do odpowiedzialności członków zarządu spółki było przedwczesne, gdyż ani Wojewoda [...], ani Minister Finansów nie dokonali głębszej analizy informacji przedstawionych im przez organ egzekucyjny. W związku z zaniechaniami i nieścisłościami organów administracji nie miały one podstawy, aby stwierdzić pozytywną przesłankę solidarnej odpowiedzialności członków zarządu spółki w trybie art. 116 § 1 o.p.
Ujmując rzecz prościej, organy administracji prowadzące postępowanie zakończone decyzją Ministra Finansów z [...] lipca 2016 r. i konsekwentnie wyrokiem z 13 września 2017 r. w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 2150/16, nie wykazały wówczas, że spełniony jest warunek odpowiedzialności skarżących jako członków zarządu spółki. Decyzja Ministra Finansów z [...] lipca 2016 r. została uchylona. Stąd też późniejsze postępowanie i decyzja Ministra Finansów z [...] października 2018 r. będąca przedmiotem obecnie prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego.
Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę jest związany z mocy art. 153 p.p.s.a. oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w powołanym wyroku z 13 września 2017 r. Sąd zobowiązany jest jednak sprawdzić, czy Minister Finansów prawidłowo wykonał wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku z 13 września 2017 r.
11. Po zbadaniu ponownej decyzji Ministra Finansów jako organu odwoławczego w sprawie odpowiedzialności skarżących jako członków zarządu spółki za ww. publiczne zobowiązania spółki, Sąd stwierdził, że zarówno wytyczne zawarte w wyroku w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 2150/16, jak i bezpośrednio wymagania przewidziane w art. 116 § 1 o.p. zostały wykonane zgodnie z prawem.
W szczególności należało uznać, że egzekucja z części rachunków spółki już wcześniej okazała się bezskuteczna. Wojewoda [...] jako organ pierwszej instancji otrzymał bowiem oświadczenie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z [...] grudnia 2015 r., że w trakcie postępowania egzekucyjnego nie uzyskano żadnych środków pieniężnych z rachunków bankowych spółki prowadzonych przez Bank [...] S.A. oraz [...] Bank Spółdzielczy w [...]. W dalszej kolejności, już po wydaniu decyzji pierwszoinstancyjnej, organ egzekucyjny zajął w dniu [...] maja 2016 r. rachunki spółki prowadzone przez [...] Bank Spółdzielczy. Uzyskane z tego źródła środki pieniężne w minimalnym zakresie posłużyły na pokrycie zobowiązań spółki będących przedmiotem egzekucji. Postępowanie egzekucyjne wobec spółki nie mogło być zatem zakończone.
Organ egzekucyjny podjął także dalsze czynności zmierzające do ustalenia innych rachunków bankowych spółki, a także innych składników majątku spółki mogących zapewnić środki pieniężne na spłatę zobowiązań spółki wobec Skarbu Państwa. Dokonano m.in. ustaleń na podstawie profesjonalnych baz danych: CERBER, OGNIVO, JPK, ANALIZATOR, CEPiK, KWMS. Skierowano również zapytania do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mające na celu identyfikację dostępnego majątku spółki. Podjęte czynności nie przyniosły oczekiwanych rezultatów.
Zgodnie z powoływanym wyrokiem z 13 września 2017 r. organy administracji ustaliły również listę nieruchomości, których właścicielem jest spółka. W ten sposób stwierdzono, że w skład majątku spółki wchodzą m.in. nieruchomości, dla których Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgi wieczyste pod numerami ksiąg: [...]. Okazało się wszak, że w dziale IV ww. ksiąg wieczystych znajdują się wpisy na rzecz innych wierzycieli spółki, w tym [...] Banku Spółdzielczego w [...], Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat [...], Gminy [...], Skarbu Państwa, którego statio fisci jest Wojewoda [...] oraz [...] sp. z o.o. Łączna suma wierzytelności na rzecz wskazanych wierzytelności przekroczyła kwotę 7.200.000,00 zł. Jednocześnie wskazanym wierzycielom przysługiwało pierwszeństwo w zaspokojeniu wierzytelności skuteczne wobec Skarbu Państwa – Wojewody [...] w zakresie dochodzonej przez niego kwoty 160.000 zł z tytułu kary nałożonej w związku z nielegalnym użytkowaniem obiektu budowlanego na terenie ośrodka narciarsko-rekreacyjnego w [...].
Oczywistym zatem było, że nawet wskazanie przez skarżących wymienionych wyżej nieruchomości jako potencjalnych źródeł środków finansowych przeznaczonych na spłatę wymagalnego zobowiązania spółki nie mogło doprowadzić do skutecznej spłaty długu z tytułu ww. kary pieniężnej. Podczas prowadzonych postępowań egzekucyjnych nie uzyskano żadnych kwot, które mogłyby być zaliczone na poczet należności głównej, odsetek oraz kosztów egzekucyjnych naliczonych w związku z przedmiotową karą administracyjną.
Mając na względzie przedstawione czynności Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] stwierdził, że egzekucja z majątku spółki nie jest możliwa.
W rezultacie, zapewnienia skarżących oraz przedstawione przez nich zarzuty, że stan faktyczny majątku spółki, a w szczególności wartość nieruchomości posiadanych przez spółkę oraz wartość wierzytelności zabezpieczonych na nieruchomościach spółki nie mogły być uznane przez Ministra Finansów prowadzącego postępowanie po wyroku w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 2150/16 za wiarygodne i uzasadniające podejmowanie czynności egzekucyjnych przeciwko spółce. Okoliczności faktyczne ustalone przez organ odwoławczy nie potwierdziły też zarzutów skarżących. Organ administracji miał zatem wystarczające podstawy, aby stwierdzić, że kolejne żądania i pisma skarżących kierowane do organów administracji mają na celu wyłącznie przedłużenie postępowania egzekucyjnego lub doprowadzenie do wygaśnięcia terminów rozstrzygających o skuteczności roszczeń oraz czynności organu egzekucyjnego i organów administracji właściwych w sprawie.
Należy również wziąć pod uwagę fakt, że w dniu 7 lipca 2018 r. organ odwoławczy został poinformowany, że Sąd Rejonowy dla [...] w [...] Wydział VIII Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych postanowieniem z [...] maja 2018 r., sygn. akt VIII GU [...], ogłosił upadłość spółki, ustanawiając syndyka masy upadłości (miało to miejsce jeszcze przed wyrokiem w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 2150/16 i przed wydaniem zaskarżonej decyzji z [...] października 2018 r.). W związku z tym nawet gdyby ustalone zostały nowe istotne składniki majątku spółki, w tym nowe nieruchomości, organy administracji pełniące rolę statio fisci Skarbu Państwa nie mogłyby dochodzić przeciwko spółce zaspokojenia należności z tytułu kary w wysokości 160.000 zł wraz z odsetkami nałożonej na spółkę w związku z nielegalnym użytkowaniem obiektu budowlanego. Co do zasady składniki majątku spółki z mocy prawa wchodziłyby w skład masy upadłościowej.
W stosunku do takich składników majątku postepowania egzekucyjne zostały zawieszone, a po ogłoszeniu umorzone (art. 146 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 2344). Dotychczasowe organy egzekucyjne nie mogą więc już dochodzić zaspokojenia z tych nieruchomości, a sumy uzyskane z likwidacji takich nieruchomości obciążonych hipoteką przeznacza się na zaspokojenie wierzycieli, których wierzytelności były zabezpieczone na tych rzeczach (art. 336 prawa upadłościowego). Kwota kary pieniężnej, której dotyczy obecne postępowanie nie była jednak zabezpieczona hipoteką na nieruchomości ani prawem zastawu.
W przedstawionym stanie rzeczy nie można zatem uznać, że orzeczenie na podstawie art. 116 § 1 o.p. o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu spółki zostało wydane z naruszeniem prawa. Nie budziło przecież wątpliwości, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły przesłanki egzoneracyjne pozwalające zwolnić członków zarządu spółki z odpowiedzialności za publicznoprawne zobowiązania spółki. Skarżący nie wykazali bowiem, że we właściwym czasie zgłosili wniosek o ogłoszenie upadłości, bądź że w stosownym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne albo doszło do zatwierdzenia układu w postępowaniu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne.
Ponadto, skarżący nie wykazali, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez ich winy. Przede wszystkim jednak skarżący nie wskazali mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.
Należy zatem przyjąć, że zarzuty skargi odnoszące się do art. 116 § 1 o.p. nie zasługują na uwzględnienie.
12. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę uznał również, że niezasadny jest zarzut naruszenia przez Ministra Finansów zasady dwuinstancyjności postępowania uregulowanej w art. 15 k.p.a. Minister Finansów działał bowiem w sprawie jako organ odwoławczy od decyzji Wojewody [...]. Jednocześnie wyrokiem w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 2150/16 Sąd uchylił tylko zaskarżoną decyzję, a nie decyzje organów obu instancji. Po tym wyroku prowadzenie postepowania było zatem obowiązkiem Ministra Finansów.
Należy przy tym zwrócić uwagę, że istotą dwuinstancyjności jest takie prowadzenie postępowania, że organ drugiej instancji nie tylko ocenia zaskarżone rozstrzygnięcie wydane przez organ pierwszej instancji, ale ma obowiązek prowadzić postępowanie wyjaśniające w pełnym zakresie. Wydanie zatem w drugiej instancji decyzji merytorycznie rozstrzygającej sprawę w sytuacji braku lub istotnych wad postępowania wyjaśniającego, które jest niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego stanowi naruszenie art. 15 k.p.a. (vide: B. Adamiak, Komentarz do art. 15, w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 13. wyd., Warszawa 2014, s. 90). Dlatego też organ odwoławczy w rozpoznawanej sprawie nie ograniczył się do oceny ustaleń Wojewody [...], ale uwzględnił także dowody, których nie zgromadził organ pierwszej instancji.
Nie można zatem czynić zarzutu, tak jak to ma miejsce w skardze, że organ drugiej instancji powołał się na zdarzenia mające miejsce po wydaniu decyzji przez Wojewodę. Zdarzenia takie, na przykład ogłoszenie upadłości spółki z natury rzeczy miały miejsce już po wydaniu decyzji organu pierwszej instancji z [...] grudnia 2015 r. Potwierdzały one jednak działania lub zaniechania spółki oraz skarżących w rozpatrywanej sprawie. Omawianego zarzutu Sąd postanowił nie uwzględniać.
13. W ocenie Sądu nie można było uznać za skuteczne zarzutów naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w szczególności art. 7, 8, 77 i 78 k.p.a. Sąd nie dopatrzył się w postępowaniu prowadzonym przez Ministra Finansów takich naruszeń postępowania, w szczególności w odniesieniu do postępowania dowodowego, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym Sąd nie znalazł podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji.
14. Biorąc pod uwagę przedstawioną analizę przepisów prawa znajdujących zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, zasady rozumowania prawniczego i okoliczności faktyczne istotne w sprawie, Sąd w pełni podzielił stanowisko organu, który wydał zaskarżoną decyzję. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga niezasadna.
Mając na względzie powyższe ustalenia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 powołanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.