Uzasadnienie
M. i D. W. wnioskiem z 8 czerwca 2017r. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata). We wniosku skarżący podali, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z emerytur o łącznej wysokości 3.075 zł.(miesięcznie). Wnioskodawcy oświadczyli, że nie posiadają własnego mieszkania (są właścicielami działek o pow. 2.488 m2). Jednocześnie podali, że na utrzymanie mieszkania oraz leki i leczenie przeznaczają 1.300 zł. (miesięcznie).
Starszy referendarz sądowy postanowieniem z 27 lipca 2017 r. odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza skarżący nie zawarli wszystkich informacji niezbędnych do oceny, czy są w stanie ponieść jakiekolwiek koszty niniejszego postępowania, nie uczynili tego także na wezwanie referendarza. Od skarżących zażądano wyjaśnień dotyczących m. in. posiadanego majątku (domu, pojazdów mechanicznych), przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych (zeznania podatkowego) oraz dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych emerytur. W ten sposób referendarz zamierzał ocenić sytuację materialną wnioskodawców i w ten sposób ustalić, czy mogą oni partycypować w kosztach sądowych.
D. i M.W. w sprzeciwie od niniejszego postanowienia podnieśli, że jest ono "niesprawiedliwe" i zakwestionowali zasadność żądania złożenia dodatkowych wyjaśnień i przedstawienia dokumentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sprzeciw skarżących nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako Sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Wynika z tego, że Sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo.
Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do Sądu.
Zdaniem Sądu zaskarżone postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie całkowitym nie narusza prawa.
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a referendarz sądowy na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W rozpoznawanej sprawie referendarz zasadnie uznał, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy są niewystarczające i budzą wątpliwości. W związku z tym wezwał wnioskodawców do udzielenia szczegółowych wyjaśnień dotyczących ich sytuacji majątkowej, dochodowej i rodzinnej. Skarżący nie udzielili, mimo wezwania żadnych informacji, nie złożyli dokumentów dotyczących uzyskiwanych dochodów, niezbędnych wydatków (we wniosku o przyznanie prawa pomocy podali tylko wydatki na mieszkanie i leczenie), czy źródeł finansowania budowy domu, nie przedstawili wyciągów z posiadanych rachunków bankowych.
Z powyższego wynika, że nie ma podstaw do uchylenia postanowienia referendarza jako naruszającego prawo. Referendarz prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazali aby nie byli w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego.
Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 1 p.p.s.a.