Uzasadnienie
E. R. w skardze wniesionej na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2015 r. zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W treści wniosku złożonego na urzędowym formularzu skarżąca oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i małoletnim synem. E. R. oświadczyła, że posiada mieszkanie o powierzchni 53 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 23,24 ha oraz inną nieruchomość o powierzchni 0,13 ha. Skarżąca oświadczyła, że utrzymuje się wraz z rodziną z dochodów w wysokości 3500 zł miesięcznie.
Pismem z dnia 13 sierpnia 2015 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia danych przedstawionych w złożonym wniosku.
Skarżąca udzieliła odpowiedzi na ww. wezwanie pismem z dnia 22 sierpnia 2015 r.
Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje:
Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Zatem prawo pomocy jako instytucja stanowiąca odstępstwo od tej generalnej reguły winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których ze złożonego wniosku wynikać będzie w sposób bezsporny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy przy tym podkreślić, że na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa powinność udowodnienia - na co wskazuje użyty w art. 246 ustawy zwrot: "wykaże" - że sytuacja finansowa uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być zatem sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do pełnej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy.
Należy też zwrócić uwagę na treść art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Ze złożonego przez E. R. wniosku wynika, że skarżąca utrzymuje się wraz z mężem i synem z dochodów w wysokości 3500 zł miesięcznie, posiada mieszkanie o powierzchni 53 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 23,24 ha oraz inną nieruchomość o powierzchni 0,13 ha. Na podstawie art. 255 ustawy, pismem z dnia 13 sierpnia 2015 r. zobowiązano skarżącą do uzupełnienia, w terminie 7 dni, danych zawartych w złożonym wniosku, poprzez:
- - podanie wysokości miesięcznych wydatków,
- - wskazanie, czy skarżąca lub jej mąż uzyskują dochody z prowadzenia gospodarstwa rolnego, jeśli tak, w jakiej wysokości,
- - nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego skarżącej / męża skarżącej z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- - wskazanie, czy skarżąca lub jej mąż uzyskują dopłaty do posiadanej nieruchomości rolnej, jeśli tak, należy wskazać, w jakiej wysokości,
- - wskazanie, czy skarżąca lub jej mąż uzyskują dochody z dzierżawy nieruchomości rolnej, jeśli tak, w jakiej wysokości.
W odpowiedzi na ww. wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 22 sierpnia 2015 r. oświadczyła, że w złożonym wniosku nieprawidłowo podała powierzchnię nieruchomości rolnej, zamiast 0,2324 ha wpisując 23,24 ha. Oświadczyła, że nie uzyskuje dopłat do tej nieruchomości, ani dochodów z dzierżawy. Nadesłała wyciąg z własnego rachunku bankowego za okres od 1 lipca do 26 sierpnia 2015 r. Wskazała, że mąż ma osobne konto bankowe, ale "nie udostępnił jej swoich dochodów za 3 miesiące, gdzie taki dochód na żądanie Sądu może udostępnić bank".
W ocenie referendarza sądowego, biorąc pod uwagę okoliczności wynikające ze złożonego wniosku, pisma z dnia 22 sierpnia 2015 r. oraz z nadesłanych dokumentów uznać trzeba, że skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania.
Według oświadczenia skarżącej zawartego we wniosku dochody rodziny wynoszą 3500 zł miesięcznie i składają się na nie: dochody męża skarżącej z umowy zlecenia – 1400 zł, dochody skarżącej – 2000 zł (cyt. "umowa na podfirme") i dochody syna w wysokości 100 zł ("praktyka zawodu"). Z dokumentów nadesłanych przy wniosku wynika, że opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi wynosi 31,50 zł miesięcznie, opłaty za energię elektryczną wynoszą ok. 170 – 190 zł miesięcznie (jedynie w sierpniu opłata ta wyniosła 421 zł). Wysokości innych wydatków skarżąca nie wskazała, pomimo wezwania zawartego w piśmie z dnia 13 sierpnia 2015 r. Wprawdzie w złożonym wniosku skarżąca zwróciła też uwagę na wydatki rodziny związane z leczeniem, jednakże również nie wskazała ich wysokości.
Wskazać w tym miejscu trzeba, że wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie wynosi 200 zł. Wysokość innych kosztów, które mogą (lecz nie muszą) pojawić się w tej sprawie na dalszym etapie postępowania nie przekraczałaby 100 zł, a ponadto koszty te byłyby rozłożone w czasie. W ocenie referendarza sądowego skarżąca nie wykazała, aby wydatki rodziny przy uzyskiwanych dochodach uniemożliwiały jej poniesienie kosztów w takiej wysokości.
Zauważyć przy tym trzeba, że pomimo skorzystania przez referendarza sądowego z trybu przewidzianego w art. 255 ustawy, nie została w pełni wyjaśniona kwestia wysokości uzyskiwanych dochodów oraz środków, jakimi skarżąca z rodziną dysponują. Skarżąca wezwana do nadesłania wyciągów z rachunku bankowego własnego oraz męża z okresu ostatnich trzech miesięcy nadesłała wyciąg z własnego konta (z okresu dwóch miesięcy), nie nadesłała natomiast wyciągów z konta męża wskazując w piśmie z 22 sierpnia 2015 r., że mąż jej wyciągów nie udostępnił. W związku z zawartą w tym piśmie sugestią, aby Sąd zwrócił się do banku o nadesłanie stosownych dokumentów, wyjaśnić trzeba, że brak jest podstaw do kierowania takiego żądania do banku. Podkreślić należy, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Strona powinna zatem poprzez rzetelne i wiarygodne przedstawienie w złożonym wniosku wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji majątkowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów wykazać, że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu.
Sąd/ referendarz sądowy w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i finansowej strony ma możliwość wezwania wnioskodawcy, na podstawie art. 255 ustawy, do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, a podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że niedopełnienie przez stronę w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 31 stycznia 2013 r. I OZ 51/13 LEX nr 1273885, z 19 grudnia 2012 r. II FZ 1036/12 LEX nr 1240482, z 14 marca 2013 r. II FZ 92/13 LEX nr 1302897, z 4 lipca 2013 r. I OZ 546/13 LEX nr 1345177).
Mając na uwadze powyższe okoliczności stwierdzić trzeba, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku, bowiem informacje i dokumenty przedłożone przez E. R. nie są wystarczające do uznania, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270).