Uzasadnienie
H. B. zwróciła się do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten został rozpoznany postanowieniem referendarza sądowego w dniu 18 czerwca 2013 r. Na postanowienie to strona złożyła sprzeciw, stąd z mocy przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) straciło ono moc, a sprawa przyznania prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo.
Z treści wniosku złożonego na urzędowym formularzu wynika, iż skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni wskazała, że utrzymuje się z drobnej kwoty z polisy ubezpieczeniowej, jaką pozostawił jej zmarły ojciec. Wskazała, ze polisa pozwala jedynie na bardzo skromne życie. Przed śmiercią ojca pozostawała na jego utrzymaniu, a obecnie została bez żadnych środków do życia. Skarżąca posiada segment w zabudowie szeregowej w stanie surowym o powierzchni 90 m2, dwa mieszkania o powierzchni 71 m2 i 74 m2 – nieruchomości te stanowią zabezpieczenie roszczeń urzędu skarbowego i roszczeń alimentacyjnych. Posiada też mieszkanie spółdzielcze własnościowe o powierzchni 24,7 m2, w którym zamieszkuje.
Pismem z dnia 17 kwietnia 2013 r. wykonując zarządzenie z dnia 15 kwietnia 2013 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez wskazanie: wysokości posiadanych środków z polisy ubezpieczeniowej i wysokości miesięcznych wydatków; wskazanie, czy uzyskuje dochody z tytułu najmu z którejkolwiek z posiadanych nieruchomości; czy uzyskuje pomoc ze strony rodziny, innych osób lub instytucji; czy podejmuje prace dorywcze, sezonowe, z tytułu umów zlecenia czy o dzieło, jeśli tak, jakiej wielkości dochody z tego tytułu uzyskuje.
W odpowiedzi na ww. wezwanie skarżąca oświadczyła, że ubezpieczenie, które pozostawił jej ojciec pozwala "na pokrywanie wydatków na podstawowe środki do życia i w skali miesiąca jest to kwota niższa niż najniższa krajowa". Skarżąca nie uzyskuje dochodów z najmu nieruchomości. Oświadczyła, że nie podejmuje żadnej pracy, bowiem nie pozwala jej na to ilość spraw, jakie toczą się w stosunku do jej osoby, nie pozwala na to również stan zdrowia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym.
Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może zatem w stosunku do osób ubogich, nie posiadających bieżących dochodów, ani majątku, które nie są w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie.
Mając na uwadze powołany przepis oraz zebrany w sprawie materiał wskazać należy, że wnioskodawczyni nie wykazała, aby jej sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Na taką ocenę miało wpływ przede wszystkim niepełne wykonanie zarządzenia z dnia 15 kwietnia 2013 r. i nieustosunkowanie się do wszystkich zawartych w zarządzeniu pytań dotyczących sytuacji materialnej strony. Tym samym wnioskodawczyni nie przedstawiła wszystkich żądanych informacji, natomiast złożone oświadczenie jest niewystarczające dla ustalenia faktycznych możliwości finansowych strony, a należy zaznaczyć, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przedstawienia okoliczności i wskazania faktów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawczyni nie wskazała wysokości posiadanych środków z polisy ubezpieczeniowej i wysokości miesięcznych wydatków, a porównanie wydatków i dochodów jest podstawową informacją dla określenia możliwości finansowych strony.
Jak wyżej zaznaczono z treści art. 246 ww. ustawy wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Ustawodawca użył tu pojęcia "wykaże", co oznacza, że wnioskodawca powinien udowodnić, iż jego sytuacja finansowa uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być zatem sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, to strona musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku.
Podkreślić należy, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte w złożonym wniosku jest niewystarczające dla oceny jej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej lub budzi wątpliwości, a strona (pomimo wynikającego z art. 255 ustawy obowiązku) nie udziela w ogóle bądź nie udziela dokładnej i pełnej odpowiedzi na skierowane do niej wezwanie, nie jest możliwe przyznanie stronie prawa pomocy, jedynie w oparciu o jej twierdzenia o trudnej sytuacji finansowej.
Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.