Uzasadnienie
I. Z. w skardze wniesionej na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2012 r. zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy, w związku z czym przesłano skarżącej urzędowy formularz wniosku. W dniu 12 lutego 2013 r. wpłynął wypełniony przez skarżącą formularz, w którym jako zakres żądania określiła: zwolnienie od kosztów sądowych, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego, ustanowienie adwokata. Wniosek ten potraktowano zatem jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata.
Z treści wniosku wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą pozostaje jej mąż. I. Z. wskazała, że przysługuje jej dożywotnio służebność polegająca na prawie zamieszkiwania i korzystania z budynku przy ul. [...] w Z.. Podniosła, że pomimo, iż budynek został przekazany darowizną na rzecz trzech synów, to wnioskodawczyni ponosi także część kosztów związanych z utrzymaniem domu. Skarżąca oświadczyła, że utrzymuje się wraz z mężem z dochodów uzyskiwanych z emerytur w łącznej wysokości 3.118 zł miesięcznie. Miesięczne wydatki skarżąca określiła również na taką właśnie kwotę (3.118 zł), zaliczając do nich: wydatki na gaz – ok. 600 zł, opłaty za energię elektryczną – 130 zł, za wodę i odbiór ścieków – 70 zł, drobne naprawy, przeglądy urządzeń – 120 zł, wydatki na leki – 950 zł, na żywność – 650 zł, na telefon – 60 zł, na odzież i obuwie – 130 zł, na artykuły pierwszej potrzeby – 150 zł, na inne nieprzewidziane wydatki (pogrzeby, przejazdy) – 258 zł.
Pismem z dnia 20 lutego 2013 r. wezwano skarżącą do nadesłania wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy, kserokopii decyzji o waloryzacji emerytur skarżącej i jej męża lub ostatnich odcinków emerytur oraz do udokumentowania wydatków na leczenie, które według oświadczenia zawartego we wniosku wynoszą 950 zł miesięcznie. Zobowiązano ponadto skarżącą do wyjaśnienia, czy w formularzu złożonym w dniu 12 lutego 2013 r. została wskazana łączna wysokość kosztów związanych z utrzymaniem domu i opłatami za media, ponoszonych przez wszystkie osoby mieszkające ze skarżącą, czy są to wydatki ponoszone jedynie przez skarżącą; ew. podanie, jaką część kosztów wskazanych w formularzu ponosi skarżąca.
W odpowiedzi na to wezwanie I. Z. w piśmie z dnia 7 marca 2013 r. oświadczyła, że w formularzu została wskazana łączna wysokość kosztów związanych z utrzymaniem domu i opłatami za media, przy czym wydatki te ponosi wyłącznie skarżąca i jej mąż. Wskazała też, że nie posiada rachunku bankowego, nie posiada faktur za leczenie. Jednocześnie wyjaśniła, że w formularzu zostały wzajemnie zamienione pozycje związane z wydatkami na żywność i na leczenie. Oświadczyła, że wydatki na żywność wynoszą 950 zł, a na leczenie – 650 zł.
W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Podkreślenia wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 ustawy). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta może być stosowana tylko w takich sytuacjach, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania kosztów postępowania sądowego na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie przyznania stronie prawa pomocy.
Biorąc pod uwagę sytuację finansową i rodzinną I. Z. uznano, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak również w zakresie częściowym. Instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom ubogim, znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej i finansowej, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, nie można natomiast uznać, aby taka sytuacja zachodziła w przypadku skarżącej.
Skarżąca wraz z mężem uzyskują stałe dochody z emerytur w łącznej wysokości 3.118 zł miesięcznie, przy czym nie mają innych osób na utrzymaniu. Wprawdzie skarżąca określiła, że wysokość wydatków wynosi również 3.118 zł miesięcznie, to jednak oświadczenie to budzi wątpliwości. Takie wątpliwości wzbudza w szczególności wyjaśnienie przez skarżącą w piśmie z dnia 7 marca 2013 r. (w odpowiedzi na wezwanie z dnia 20 lutego 2013 r.), że całość kosztów związanych z utrzymaniem domu i opłatami za media (oszacowanych w formularzu na kwotę 920 zł) ponoszona jest wyłącznie przez skarżącą i jej męża. Zauważyć bowiem trzeba, że w formularzu złożonym w dniu 12 lutego 2013 r. skarżąca podniosła, że pomimo, iż budynek przy ul. [...] w Z. został przekazany w drodze darowizny na rzecz trzech synów, to wnioskodawczyni ponosi także część kosztów związanych z utrzymaniem części domu.
Zauważyć ponadto warto, że część wykazanych wydatków (które określone zostały przez skarżącą jako inne nieprzewidziane wydatki) to wydatki jednorazowe, które nie są ponoszone co miesiąc (np. związane z pogrzebami).
W okolicznościach niniejszej sprawy nie bez znaczenia pozostaje fakt, że I. Z. ma trzech dorosłych synów, którzy (jak wskazała) usamodzielnili się, a skarżąca przekazała na ich rzecz w drodze darowizny dom, w którym zamieszkują razem ze skarżącą. Warto zatem zwrócić uwagę na treść art. 91 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym dziecko, które ma dochody z własnej pracy, powinno przyczyniać się do pokrywania kosztów utrzymania rodziny, jeżeli mieszka u rodziców. Przepis ten jest uszczegółowieniem wynikającego z art. 87 tegoż kodeksu obowiązku wzajemnego wspierania się rodziców i dzieci.
Podkreślenia wymaga, że - jak wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym - nie można wymagać, aby za stronę koszty prowadzonego przez nią postępowania ponosili współobywatele (do tego bowiem sprowadza się przyznanie prawa pomocy), w sytuacji, gdy strona ma rodzinę, która może jej udzielić pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 5 lutego 2013 r. I FZ 583/12, z 11 czerwca 2012 r. I FZ 200/12, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach: z 3 grudnia 2012 r. III SA/Gl 1256/12 Lex nr 1251406, z 18 lutego 2013 r. III SA/Gl 1885/12, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 28 listopada 2012 r. I SA/Bk 53/12 Lex nr 1250314). W takich sytuacjach strona winna poszukiwać pomocy w pierwszej kolejności u członków najbliższej rodziny, a dopiero, gdyby niemożliwe było uzyskanie w ten sposób środków na pokrycie kosztów postępowania, może zwrócić się o przyznanie prawa pomocy.
Biorąc pod uwagę sytuację finansową i rodzinną I. Z. uznano, iż skarżąca uzyskująca wraz z mężem stałe dochody w łącznej wysokości 3.118 zł miesięcznie będzie w stanie ponieść koszty postępowania i wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, czy to samodzielnie, czy przy wsparciu finansowym ze strony synów, którego powinni jej udzielić, tym bardziej, że skarżąca przekazała na ich rzecz w drodze darowizny dom, w którym zamieszkują i którego dotyczy niniejsze postępowanie.
Brak jest zatem podstaw, aby przerzucać koszty w sprawie prowadzonej przez skarżącą na Skarb Państwa, a w konsekwencji na współobywateli.
Mając powyższe względy na uwadze orzeczono jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270).