Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął w dniu 2 lipca 2013 r. (data stempla biura podawczego) uzupełniony przez wnioskodawcę formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą pozostaje żona oraz syn. Wnioskodawca wskazał, że wraz z synem prowadzi gospodarstwo rolne, jednak nie wskazał wysokości uzyskiwanych dochodów. Oświadczył, że żona uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.600,00 złotych.
Podał, że posiada mieszkanie o powierzchni 64 m 2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 2,49 ha. Pozostałe rubryki w punkcie 7.1 formularza dotyczące posiadanych nieruchomości w tym domu oraz innych nieruchomości nie zostały wypełnione przez wnioskodawcę. Oświadczył, iż nie posiada oszczędności pieniężnych, papierów wartościowych oraz innych przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro.
W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że odcięto mu dopływ wody do lokalu nr [...] usytuowanego na poddaszu budynku mieszkalnego przy ul. [...], dlatego poprowadził dopływ wody przez komin wentylacyjny swojego mieszkania nr [...] usytuowanego na I-szym piętrze tego budynku.
Zarządzeniem z dnia 12 lipca 2013 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie czy wnioskodawca oraz jego 34 - letni syn są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, czy też mają przyznany zasiłek, jeśli tak, należało wskazać jego wysokość. Wezwano wnioskodawcę do złożenia oświadczenia, czy małżonka, syn, lub wnioskodawca podejmują prace dodatkowe, dorywcze, sezonowe, z tytułu umów zlecenia czy o dzieło, jeśli tak, należało wskazać wysokość uzyskiwanych dochodów oraz tytuł z którego są one uzyskiwane i przez kogo. Zapytano wnioskodawcę, czy razem z synem uzyskuje dochody z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,49 ha, (np. ze sprzedaży zboża bądź innych płodów rolnych) jeśli tak, należało wskazać wysokość uzyskiwanego dochodu. Zwrócono się do wnioskodawcy z zapytaniem, jakie ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem mieszkania o powierzchni 64 m 2, należało je wyszczególnić oraz podać ich wysokość (np. z tytułu czynszu, opłat za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, itp.) oraz czy posiada dom bądź inne nieruchomości, jeśli tak należało wskazać jakie oraz ich powierzchnię w m 2, gdyż w nadesłanym formularzu wnioskodawca pozostawił rubryki dotyczące domu oraz innych nieruchomości nie wypełnione.
Zapytano wnioskodawcę jaką kwotę miesięcznie przeznacza na bieżące potrzeby życia codziennego (tj. na zakup żywności, odzieży, środków chemicznych, itp.) oraz czy posiada pojazdy mechaniczne, jeśli tak, należało podać markę, rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem. Zwrócono się do wnioskodawcy z zapytaniem, czy uzyskuje jakąkolwiek pomoc od rodziny lub znajomych, organizacji społecznych lub państwowych jeśli tak, należało wskazać od kogo, w jakiej wysokości lub formie. Ponadto, wezwano wnioskodawcę do nadesłania Wyciągów z konta bankowego włąsnego i małżonki z dwóch ostatnich miesięcy, jeśli je posiadają. Pomimo wezwania skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów.
Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. W sprzeciwie wskazał, że jego stan zdrowia się pogarsza, jest pod stałą opieką lekarzy, a oszczędności jakie posiadał wydał na lekarzy i kuracje. Do sprzeciwu skarżący dołączył zaświadczenie o stanie zdrowia datowane 31 lipca 2013 r., z którego wynika, że skarżący jest w trakcie diagnostyki schorzeń o podłożu neurologicznym. Skarżący wskazał, że ostatni zasiłek oraz umowę zlecenie miał w 2011 r., a z załączonego zaświadczenia z urzędu pracy wynika, że jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna od dnia 8 listopada 2011 r., a od 20 lutego 2012 r. nie posiada prawa do zasiłku.
Skarżący podniósł, że nie posiada nieruchomości ani samochodów, gospodarstwo rolne zostało oddane w bezpłatną dzierżawę, ponieważ nie przynosiło dochodów. Skarżący opiekuje się, na zmianę z rodzeństwem, matką, która nie chodzi. Podniósł, że jego stan zdrowia oraz opieka nad matką powoduje rozkojarzenia, stan depresji, a także zaniki pamięci. Podkreślił, że bez wsparcia adwokata, przy jego stanie zdrowia, nie byłby w stanie się skutecznie bronić.
Zarządzeniem wydanym w dniu 20 sierpnia 2013 r. skarżący został wezwany do podania dodatkowych informacji i w piśmie z dnia 31 sierpnia 2013 r. wyjaśnił, że jego oraz małżonki 34-letni syn jest już samodzielny, zatem nie powinien być brany pod uwagę, oraz że w obecnej chwili ani skarżący, ani jego małżonka nie podejmują dodatkowych prac. Wskazał, że utrzymanie mieszkania opiewa na kwotę 800 zł miesięcznie, a miesięczne koszty utrzymania to 1000 zł. Skarżący ani jego żona nie otrzymują pomocy od rodziny, a wręcz przeciwnie, skarżący opiekuje się chorą matką na zmianę z rodzeństwem.
Skarżący nie przedstawił dokumentu umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego, albowiem umowa z sąsiadem została zawarta w formie ustnej. Do pisma zostały dołączone dokumenty w postaci decyzji z dnia 14 lutego 2013 r. o przyznaniu A. M. emerytury, z której wynika, że świadczenie emerytalne do wypłaty opiewa na kwotę 1698,38 zł oraz wyciągi z banku dotyczące rachunków należących do skarżącego. Z wyciągu za okres od 1 do 30 czerwca 2013 r. wynika, że suma oszczędności na koncie lokacyjnym, koncie oszczędnościowym oraz funduszach inwestycyjnych wyniosła kwotę 457,54 zł, a za okres od 1 do 31 lipca 2013 r. suma tych oszczędności wynosiła 257,54 zł. Ze wskazanych wyciągów wynika także, że skarżący posiada kartę kredytową z limitem 10 000 zł, a saldo karty wynosi 0,00 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04, niepubl.).
Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa.
Mając na uwadze powyższe, jak również dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego na urzędowym formularzu, sprzeciwie oraz dodatkowych pisemnych wyjaśnieniach i załączonych dokumentach, sąd zajął stanowisko, że wniosek skarżącego zasługiwał na częściowe uwzględnienie. Przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy częściowo, w zakresie ustanowienia zawodowego pełnomocnika. W gospodarstwie domowym wnioskodawcy pozostają dwie osoby. Aktualny dochód na rodzinę netto wynosi obecnie 1698,38 zł, co na jedną osobę daje kwotę po 849,19 zł. Skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, przy czym poszukiwanie przez niego pracy może być w chwili obecnej utrudnione z uwagi na pogarszający się stan zdrowia (problemy neurologiczne w trakcie diagnostyki).
Skarżący posiada przy tym oszczędności, które wahają się od 250 zł do około 460 zł. Wskazana wyżej sytuacja finansowa skarżącego, w ocenie Sądu, nie pozwala mu na poniesienie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru.
W odniesieniu do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należało wskazać, że posiadany przez skarżącego wspólnie z małżonką miesięczny dochód jest wystarczający na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Trzeba wskazać, że jedynym kosztem, jaki skarżący będzie zobowiązany ponieść na obecnym etapie postępowania będzie wpis sądowy od skargi, który z uwagi na przedmiot sprawy nie będzie wyższy niż 100 zł.
Należy jeszcze podkreślić, że obowiązkiem strony jest ponoszenie kosztów sądowych, a owe koszty stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i są dochodem Skarbu Państwa. Odstępstwo od wskazanej reguły jest możliwe w wyjątkowych sytuacjach, a mianowicie wówczas gdy strona przy dołożeniu największej staranności i poczynionych oszczędności w wydatkach, nie jest w stanie ponieść tych kosztów. W ocenie sądu, skarżący nie znajduje się w takiej szczególnej sytuacji, i jest on w stanie opłacić koszty sądowe w przedmiotowej sprawie.
Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.