Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek B. D. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż B. D. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe przy czym w utrzymaniu wnioskodawczyni pomaga syn. Wnioskodawczyni utrzymuje się z emerytury w wysokości 1 231 zł. Do posiadanego majątku strona zaliczyła mieszkanie komunalne o pow. 49 m2 i działkę z domkiem letniskowym w miejscowości [...]. Wnioskodawczyni nie wskazała powierzchni domku i działki, jednak z akt administracyjnych sprawy wynika, że domek ma powierzchnię 42,6 m2 z tarasem o pow. 19,2 m2, a działka 0,10 ha. Wskazała, że ponosi następujące koszty: czynsz 728 zł., media 250 zł., leki 137 zł.
Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia z dnia 4 lutego 2016 r. wydanego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., wnioskodawczyni została zobowiązana do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie tj. do:
- - wskazania z jakich środków wnioskodawczyni dokonuje zakupu produktów żywnościowych, skoro praktycznie całość dochodów przeznacza na stałe opłaty i leki, należało wskazać źródło finansowania tych dochodów i ich wielkość,
- - wskazania z jakich środków wnioskodawczyni opłaca pełnomocnika ustanowionego w sprawie,
- - nadesłania kopii wykazu opłat czynszowych z których wynikałaby przeznaczana kwota na czynsz w wysokości 728 zł.,
- - wskazania kosztów utrzymania domku letniskowego w [...] i źródeł finansowania ww. domku,
- - wskazania czy wnioskodawczyni posiada pojazdy mechaniczne, jeżeli tak należało wskazać markę i rocznik,
- - wskazania czy wnioskodawczyni otrzymuje pomoc od rodziny, jeżeli tak, to należało wskazać na czym ona polega,
- - wskazania czy wnioskodawczyni otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeżeli tak, należało nadesłać kopie ostatnich decyzji przyznających pomoc,
- - nadesłania kopii dokumentu PIT rozliczającego podatek dochodowy za rok 2015 wnioskodawczyni,
- - nadesłania kopii wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie 3 miesiące wnioskodawczyni.
W dodatkowym piśmie z dnia 1 września 2016 r., wskazano, że zakupu produktów żywnościowych wnioskodawczyni dokonuje z środków otrzymywanych od syna wnioskodawczyni. Pełnomocnik w niniejszej sprawie otrzymał 200 zł wynagrodzenia. Koszty utrzymania domku letniskowego w [...] to 500 zł rocznie, które pokrywa syn wnioskodawczyni. Wnioskodawczyni nie posiada pojazdów mechanicznych, nie otrzymuje świadczeń społecznych. Zaznaczono, że nie posiada kopii dokumentu PIT, gdyż nie składa zeznań podatkowych, nie posiada rachunku bankowego, gdyż emeryturę przynosi listonosz. Do ww. pisma strona załączyła kopie przekazu za opłaty mieszkaniowe na kwotę 728,07 zł.
W sprawie zważono, co następuje.
Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym.
Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należało więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i swojej rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie.
Rozpoznając wniosek B. D. uznano, że nie zasługuje on na uwzględnienie i to z kilku powodów. Przede wszystkim trudno uznać wnioskodawczynię za osobę ubogą skoro posiada mieszkanie o pow. 49 m2 oraz domek letniskowy z działką. Domek letniskowy ma powierzchnię 42,6 m2 plus taras o pow. 19,2 m2, działka 0,10 ha. (1 000 m2) Wnioskodawczynię stać ponadto na korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika i pomoc ta udzielana była już na etapie postępowania administracyjnego.
Należy również zauważyć, że strona nie nadesłała wszystkich dokumentów źródłowych i o ile można uznać, że faktycznie strona nie posiada konta bankowego i emeryturę wnioskodawczyni otrzymuje od listonosza, to z pewnością powinna posiadać dokument PIT, otrzymywany od ZUS-u, który rozlicza się w imieniu emeryta/rencisty z urzędem skarbowym, a kopie tego dokumentu przekazuje osobie za którą dokonuje rozliczenia. Dokumentu tego nie nadesłano.
Należy również zauważyć, że wnioskodawczyni wskazała, iż w utrzymaniu pomaga jej syn finansując zakup żywności, utrzymując domek letniskowy z działką. Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę również majątek osób najbliższej rodziny, zwłaszcza zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2014 r. I FZ 407/14 LEX nr 1538441, a także II FZ 900/14, II FZ 519/14, II FZ 104/13, I FZ420/12 – www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sytuacji uznano, że strona powinna w pierwszej kolejności skorzystać z pomocy rodziny przy opłaceniu kosztów sądowych sprawy.
W związku z powyższym orzeczono, jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.