Uzasadnienie
Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z konkubentem oraz córką i synem. M. P. wskazała, że dzieci studiują. Skarżąca posiada dom o powierzchni ok. 100 m2. Oświadczyła, że utrzymuje się z rodziną z dochodów o łącznej wysokości 3340 zł, na które składa się renta konkubenta skarżącej oraz wynagrodzenie skarżącej za pracę. Do stałych wydatków skarżąca zaliczyła: opłaty za media – 650 zł, podatek – 95 zł i koszty leczenia – 220 zł.
Postanowieniem z dnia 21 września 2017 r. Starszy referendarz sądowy przyznał M. P. prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił.
Pismem z dnia 20 października 2017 r. skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia. Skarżąca wskazała, że E. S. przeszedł trzy operacje kręgosłupa (ostatnia w lipcu 2017 r.) i musi być rehabilitowany prywatnie (rehabilitacje na NFZ nie są wystarczające, a najbliższe wolne terminy są odległe), co wiąże się z dodatkowymi kosztami.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej "ppsa", rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 ppsa).
Wskazać należy, że zgodnie z art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
Stosownie do art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie.
Warto również wskazać, że odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia.
Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. np. postanowienie NSA z 16 października 2012 r., sygn. akt I FZ 291/12; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.).
W ocenie Sądu słusznie referendarz uznał, że uzasadnionym jest przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, bowiem dochody skarżącej i jej rodziny nie pozwalają na pokrycie kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast z uwagi na dochody mające charakter stały należy uznać, że skarżąca jest w stanie zgromadzić środki na poniesienie kosztów sądowych prowadzonego z jej skargi postępowania. Zasadnie referendarz uznał, że skarżąca nie wykazał, aby jej sytuacja majątkowa była na tyle trudna, że skarżąca jest pozbawiona możliwości ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Powyższych ustaleń nie zmienia również argumentacja sprzeciwu o konieczności opłacania prywatnej rehabilitacji, tym bardziej, że twierdzenie to nie zostało poparte żadnymi dowodami, a wysokość ponoszonych z tego tytułu wydatków nie została podana nawet choćby w przybliżeniu, podobnie jak i czas przewidywanej rehabilitacji.
Jak zostało to już wcześniej wskazane, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tak więc Sąd nie jest uprawniony do dokonywania własnych ustaleń w zastępstwie za stronę, a tym bardziej nie może domniemywać, że wydatki związane z rehabilitacją na tyle ujemnie wpływają na sytuację majątkową wnioskodawczyni, że uzasadniają przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Wobec powyższego należało uznać, że ponoszenie kosztów postępowania sądowego jest w zasięgu możliwości finansowych strony, dlatego zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, bowiem Starszy referendarz sądowy zastanie przyznał skarżącej prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 i art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu.