Uzasadnienie
Skarżące Towarzystwo Ochrony [...] "T." w [...] złożyło na formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Z treści wniosku wynika, ze Towarzystwo jest stowarzyszeniem zwykłym. Posiada wpływy ze składek członkowskich, które rocznie wynoszą 50 zł. Nie posiada rachunku bankowego, ani majątku trwałego. Stowarzyszenie wskazało, że liczy 10 członków, z których 7 opłaciło w 2010 r. składkę. Składka w całości została przeznaczona na koszty sądowe w sprawie IV SA/Wa 1272/09.
W sprawie zważono, co następuje.
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej bądź jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.
Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko zupełny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Obejmuje zatem osoby lub podmioty, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację faktyczną bądź prawną przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów.
Strona może być zwolniona z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych tylko wyjątkowo. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. W efekcie prowadzi do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych - gdy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 cyt. ustawy.
Przysługujące prawo do przyznania prawa pomocy nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom.
Jak wynika z przedłożonego regulaminu działania Stowarzyszenie prowadząc działalność polegającą na m.in. występowaniu na prawach strony reprezentującej interes społeczny oraz interes prawny uzasadniony celem regulaminowym w postępowaniach administracyjnych, procedurach związanych z planami zagospodarowania przestrzennego oraz procesach sądowych, związanych z ochroną [...] i jej siedlisk, w procesach inwestycyjnych oraz procedurach planistycznych, przeprowadzaniu i przedstawianiu niezależnych opracowań, studiów, badań, analiz, ekspertyz, ocen, raportów i opinii wraz za składaniem wniosków i postulatów w sprawach z zakresu działalności regulaminowej i in., wnosząc skargę winno liczyć się z koniecznością pokrycia kosztów wszczętego postępowania, a co za tym idzie powinno gromadzić na cele ewentualnych postępowań sądowo-administracyjnych odpowiednie środki.
Stosownie do art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Jak wynika z nadesłanego formularza PPPr, Towarzystwo Ochrony [...] "T." w [...]uzyskuje środki na swoją działalność w taki właśnie sposób.
Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Należy również nadmienić, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (por. postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.).
Podnosząc, że Stowarzyszenie nie posiada środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych, w istocie Stowarzyszenie wykazało, że nie uwzględnia kwestii dotyczącej źródeł swojego majątku w aspekcie finansowania jego funkcjonowania w aktualnej sytuacji. Źródłem finansowania stowarzyszenia zwykłego są składki członkowskie. Faktem jest z jednej strony, że stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków może faktycznie mieć trudności w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone, musi jednakże liczyć się z taką sytuacją i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez zwiększenie liczby członków. Możliwe jest przekształcenie stowarzyszenia zwykłego (rejestrowego), podlegającego ewidencji, w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oprócz składek członkowskich może zwiększać swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności, prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową.
Stowarzyszenie może poza tym tylko tak zwiększyć liczbę członków, że nie nastąpi jego przekształcenie, jednakże wpłynie na zwiększenie dochodów ze składek członkowskich, co poprawi sytuację finansową stowarzyszenia. Jedynym staraniem stowarzyszenia nie może być natomiast przerzucenie ciężaru jego funkcjonowania na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych co rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana z środków publicznych, co prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku.
W tym stanie rzeczy uznano, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy, skoro Stowarzyszenie nie wykorzystało przewidzianych prawnie możliwości pozwalających na zgromadzenie środków finansowych na prowadzenie owej działalności.
Z powyższych względów na postawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ww. ustawy orzeczono jak w sentencji.