Uzasadnienie
E. R. w skardze wniesionej na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2015 r. zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W treści wniosku złożonego na urzędowym formularzu skarżąca oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i małoletnim synem, posiada mieszkanie o powierzchni 53 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 0,2324 ha oraz inną nieruchomość o powierzchni 0,13 ha. Skarżąca oświadczyła, że utrzymuje się wraz z rodziną z dochodów w wysokości 3500 zł miesięcznie, przy czym z tej kwoty ponosi opłaty związane z utrzymaniem domu w wysokości 1400 zł miesięcznie.
Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje:
Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy natomiast rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania, zamieszkania i leczenia. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Podkreślić też trzeba, że koszty związane z prowadzonym postępowaniem sądowym, zainicjowanym przez stronę, nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokojenia (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt II OZ 72/12 - Lex nr 1121302 oraz sygn. akt II OZ 81/12 - Lex nr 1121304, z dnia 3 marca 2011 r. sygn. II OZ 130/11 Lex nr 1080416, z dnia 17 maja 2011 r. II FZ 174/11 LEX nr 1081459).
Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wniosek E. R. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej, czyli takich, które są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub gdy środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Informacje przedstawione w złożonym wniosku nie wskazują natomiast, aby skarżąca znajdowała się w takiej sytuacji.
Według oświadczenia skarżącej zawartego we wniosku dochody rodziny wynoszą 3500 zł miesięcznie i składają się na nie: dochody męża z umowy zlecenia – 1400 zł, dochody skarżącej – 2000 zł (cyt. "umowa na podfirme") i dochody syna w wysokości 100 zł ("praktyka zawodu"). Jak podniosła E. R., z uzyskiwanych dochodów rodzina ponosi opłaty związane z utrzymaniem domu w wysokości 1400 zł miesięcznie, natomiast kwota 2000 zł przeznaczona jest na wyżywienie, ubranie, leczenie, a także kształcenie syna. Zauważyć wobec tego trzeba, że z dokumentów nadesłanych przy wniosku wynika, że opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi wynosi 31,50 zł miesięcznie, opłaty za energię elektryczną wynoszą 189,44 zł miesięcznie (jedynie w sierpniu opłata ta wyniosła 421,83 zł). Przy wniosku skarżąca nadesłała również kserokopie druków do dokonywania opłat na rzecz Urzędu Miejskiego w B., z terminami płatności czterech rat w wysokości po 41 zł do: 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada 2015 r. Skarżąca nadesłała także potwierdzenie dokonania opłaty (w dniu 17 listopada 2014 r.) na rzecz Gminy B. na kwotę 562 zł, z którego nie wynika, z jakiego tytułu jest to opłata i czy jest to opłata comiesięczna (dostrzec przy tym należy, że jak wynika z nadesłanej przez skarżącą kopii postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia 17 sierpnia 2015 r. oddalającego wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, ponoszony przez E. R. czynsz za mieszkanie wynosi 570 zł).
Wysokości innych wydatków skarżąca nie wskazała. Zauważyć wobec tego trzeba, że nawet przy założeniu, że ostatnia z wymienionych opłat (562 zł) jest ponoszona co miesiąc, łączna suma udokumentowanych przez skarżącą opłat wynosi 796,60 zł. Nadesłane przez skarżącą dokumenty nie potwierdzają zatem jej twierdzeń o ponoszeniu co miesiąc wydatków związanych z utrzymaniem domu w wysokości 1400 zł.
Wskazać w tym miejscu trzeba, że wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie wynosi 200 zł. Wysokość innych kosztów, które mogą (lecz nie muszą) pojawić się w tej sprawie na dalszym etapie postępowania nie przekraczałaby 100 zł, a ponadto koszty te byłyby rozłożone w czasie. W ocenie referendarza sądowego skarżąca nie wykazała, aby wydatki rodziny przy uzyskiwanych dochodach uniemożliwiały jej poniesienie kosztów w takiej wysokości.
Podkreślić trzeba, że niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek w finansach strony i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże nie każdy wydatek, który subiektywnie postrzegany jest przez stronę jako dolegliwy finansowo, wiąże się z uszczerbkiem w utrzymaniu koniecznym strony i jej rodziny. Zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy możliwe jest zaś tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Okoliczności wynikające ze złożonego wniosku nie pozwalają natomiast na stwierdzenie, że poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych własnych i rodziny.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).