Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...]lutego 2020 r. znak[...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256), dalej: k.p.a., w wyniku rozpatrzenia odwołania [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] stycznia 2018 r. znak: [...]odmawiającą wyrejestrowania pojazdu marki [...], numer rejestracyjny [...], VIN: [...], rok produkcji 2000.
W odniesieniu do ustaleń faktycznych i prawnych, które stały za wydanym rozstrzygnięciem, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: SKO) stwierdziło, że wnioskiem z [...]grudnia 2017 r. [...] sp. z o.o. wystąpiła o wyrejestrowanie pojazdu marki [...], numer rejestracyjny [...], VIN: [...], rok produkcji 2000 z powodu jego kradzieży.
Pismem z [...] stycznia 2018 r. Prezydent [...] zawiadomił o wszczęciu postępowania, a następnie decyzją z [...] stycznia 2018 r., działając na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 128), dalej: p.r.d., odmówił wyrejestrowania ww. pojazdu. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie, organ wskazał na treść art. 79 ust. 1 pkt 2 p.r.d. oraz § 15 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz. U. z 2016 r. poz. 1038), wyjaśniając, że pojazd marki [...] był przedmiotem umowy dzierżawy zawartej 18 września 2015 r. pomiędzy wnioskodawcą będącym jego właścicielem a B. P. prowadzącym działalność gospodarczą "[...] B. P.i". Z powodu niedotrzymywania przez dzierżawcę zobowiązań wynikających z umowy [...] czerwca 2016 r. [...] sp. z o.o. wypowiedziała umowę dzierżawy oraz zażądała zwrotu przedmiotowego pojazdu.
Pojazd nie został jednakże przez dzierżawcę zwrócony, wobec czego spółka złożyła [...] sierpnia 2016 r. w Prokuraturze Rejonowej [...] wniosek o ściganie przestępstwa polegającego na przywłaszczeniu mienia w postaci przedmiotowego pojazdu. Postanowieniem z [...] grudnia 2016 r. sygn. [...] dochodzenie w tej sprawie zostało umorzone wobec uznania, że zachowanie "[...] B. P." nie wyczerpuje znamion przestępstwa przywłaszczenia. Organ wskazał, że po przeanalizowaniu zebranego materiału dowodowego, należało uznać, iż wnioskodawca przedłożył stosowne oświadczenie pod odpowiedzialnością karną za fałszywe zeznania, oświadczenie o utracie dowodu rejestracyjnego i karty pojazdu, nie dołączył natomiast wymaganego przepisami prawa dokumentu w postaci zaświadczenia wydanego przez właściwy organ Policji potwierdzającego zgłoszenie kradzieży pojazdu albo postanowienia o umorzeniu dochodzenia w sprawie kradzieży pojazdu wystawionego przez właściwy organ.
Dołączone do wniosku postanowienie o umorzeniu dochodzenia w sprawie przywłaszczenia samochodu ciężarowego nie może być bowiem potraktowane jako tożsame z zaświadczeniem wydanym przez właściwy organ Policji potwierdzającym zgłoszenie kradzieży pojazdu albo postanowieniem o umorzeniu dochodzenia w sprawie kradzieży pojazdu.
[...] sp. z o.o. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, podnosząc nieskutecznością drogi wskazanej w postanowieniu z [...] grudnia 2016 r. (dochodzenie roszczeń na drodze postępowania cywilnego), przyjęcie przez Prokuraturę (bez sprawdzenia) zmyślonej informacji B. P. o rzekomym miejscu postoju samochodu, jak również wpływ czasu i brak jakiejkolwiek reakcji B.P. na dochodzenie oraz wydany [...] maja 2017 r. nakaz zapłaty w sprawie o sygn. [...].
Do pisma z [...] stycznia 2020 r. odwołująca dodatkowo załączyła wyrok zaoczny Sądu Rejonowego dla [...] II Wydział Cywilny z [...] grudnia 2018 r. sygn. [...] zaopatrzony w klauzulę wykonalności nakazujący pozwanemu B.P. wydanie powodowi [...] sp. z o.o. samochodu ciężarowego marki [...] model [...] [...] o nr rej. [...] wraz z tablicami rejestracyjnymi, kluczykami do wyłącznika zapłonu oraz drzwiami do kabiny i kontenera, dokumentami w postaci dowodu rejestracyjnego oraz książki pojazdu. W piśmie odwołująca wskazała na brak kontaktu z B. P..
We wskazanej wyżej decyzji z [...] lutego 2020 r. utrzymującej w mocy decyzję z [...] stycznia 2018 r. SKO stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo uznał, iż załączone do wniosku postanowienie o umorzeniu dochodzenia w sprawie przywłaszczenia pojazdu nie może być potraktowane jako tożsame z zaświadczeniem wydanym przez właściwy organ Policji potwierdzającym zgłoszenie kradzieży pojazdu albo postanowieniem o umorzeniu dochodzenia w sprawie kradzieży pojazdu wystawionym przez właściwy organ. Odwołując się do poglądu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zawartego w wyroku z 18 kwietnia 2008 r. sygn. II SA/GI 6/08, zgodnie z którym niespełnienie wymogów ustawowych z art. 79 ust. 1 p.r.d. musi prowadzić do wydania decyzji odmownej, SKO wyjaśniło, że organ I instancji trafnie stwierdził, że nie zachodzą przesłanki umożliwiające wyrejestrowanie na wniosek właściciela spornego pojazdu.
W ustalonym stanie prawnym i faktycznym prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia nie budzi zastrzeżeń, albowiem, jak podało SKO, w sprawie zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe zgodnie z dyspozycjami kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7 i art. 8 k.p.a.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję SKO z [...] lutego 2020 r. złożyła [...] sp. z o.o., zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie.
W uzasadnieniu skargi strona opisała historię zawarcia umowy dzierżawy pojazdu, niewypełniania jej postanowień przez dzierżawcę, a także kolejne kroki podejmowane w celu windykacji pojazdu. W związku z brakiem szans na zwrot pojazdu strona zwróciła uwagę na ciężar ekonomiczny, jaki ponosi wobec niemożności jego wyrejestrowania. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła błąd wynikający z nieuwzględnienia przez organy faktu, że od kilku lat spółka nie posiada pojazdu, a równocześnie nie jest w stanie go odzyskać. Do skargi załączyła potwierdzenie złożenia zawiadomienia o przywłaszczeniu przez dzierżawcę pojazdu z [...] grudnia 2019 r. i towarzyszące mu postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia z [...] stycznia 2020 r. sygn. [...] zatwierdzone przez prokuratora Prokuratury Rejonowej [...] w [...] wynikające ze stwierdzenia, że w sprawie tego samego czynu tej samej osoby wydano wcześniej decyzję o umorzeniu dochodzenia, co stanowi okoliczność wyłączającą ściganie.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w treści zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji z [...] lutego 2020 r. przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzja SKO narusza prawo w stopniu nakazującym jej uchylenie.
Punktem wyjścia należy w sprawie uczynić przypomnienie, że przedsiębrana przez organ administracji publicznej w toku procesu stosowania prawa jego wykładnia jest wykładnią operatywną. Ma ona związek z decyzją stosowania prawa rozumianą jako dokonanie kwalifikacji ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia kryteriów normatywnych oraz ustalenie normatywnych konsekwencji tej kwalifikacji w postaci sankcjonowania lub wyznaczenia wiążących elementów stanu prawnego (uprawnienia lub obowiązku) adresata decyzji. Decyzyjny kontekst wykładni operatywnej przejawia się w tym, że wykładnia taka jest elementem procesu decyzyjnego. Umiejscowienie wykładni operatywnej w procesie decyzyjnym, którego elementem jest ustalanie stanu faktycznego, odzwierciedla jej "sytuacyjność" w sensie związania zakresu rozumowań interpretacyjnych, przebiegu i wykorzystania poszczególnych reguł wykładni, a także wyniku wykładni z efektami toczącego się niejako równolegle w procesie decyzyjnym ustalania stanu faktycznego sprawy po to, aby te fakty odpowiednio zakwalifikować, a następnie ustalić normatywne konsekwencje tej kwalifikacji (por. L. Leszczyński, Orzekanie przez sądy administracyjne a kontrola wykładni prawa, [...], nr [...], s. 267-269).
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie można uznać, by dokonana w kontrolowanej sprawie kwalifikacja ustalonego stanu faktycznego była poprawna, toteż normatywne konsekwencje, jakie organ sformułował, załatwiając odmownie wniosek skarżącej spółki, opierając się na przyjętym przez siebie stanie faktycznym, nie mogą być traktowane jako odpowiadające prawu.
Wymiar pierwszoplanowy ma stwierdzenie, że sprawa, która została załatwiona w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji, dotyczyła wyrejestrowania pojazdu. Powoduje to, że ocena stanu faktycznego prowadząca do nadania zgłoszonemu przez stronę żądaniu określonej kwalifikacji musi opierać się na uwzględnieniu treści każdej z podstaw określonych w art. 79 ust. 1 p.r.d., z którymi ustawodawca powiązał skutek prawny wyrejestrowania pojazdu, albowiem to wskazany przepis wyznacza granice analizowanej sprawy administracyjnej. Jakkolwiek strona może podjąć próbę procesowego dookreślenia swojego żądania przez pryzmat znanego jej katalogu przesłanek wyrejestrowania pojazdu, to kompetencja organu administracji publicznej do orzekania w sprawie wyrejestrowania pojazdu wskazanym działaniem nie jest ograniczona, chyba że z treści podania wynika, że nadana mu forma powinna być odczytywana jako wyraz jednoznacznego skorzystania przez stronę z materialnoprawnego uprawnienia do ukształtowania sprawy i jej zakresu.
Wskazane zastrzeżenie nie dotyczy jednakże rozpatrywanej sprawy. W treści wniosku z [...] grudnia 2017 r. spółka podała, że wnosi o wyrejestrowanie pojazdu "z powodu kradzieży", niemniej jednak dołączona do podania dokumentacja i złożone wyjaśnienia upoważniają do stwierdzenia, że skonkretyzowany we wniosku powód wyrejestrowania strona łączyła z przyjmowaną przez siebie oceną bezprawnego działania dzierżawcy, a nie zamiarem ścisłego powiązania uprawnienia, o które się ubiega, z zastosowaniem dyspozycji art. 79 ust. 1 pkt 2 p.r.d. Powoduje to, że ustalenia faktyczne i normatywne konsekwencje kwalifikacji tychże ustaleń organy orzekające w sprawie były zobowiązane odnieść nie tylko do art. 79 ust. 1 pkt 2 p.r.d., ale również do pozostałych podstaw wyrejestrowania pojazdu, w szczególności zbliżonej treściowo podstawy, o której mowa w art. 79 ust. 1 pkt 5 p.r.d. Za tym działaniem powinien podążać również wymóg nadania wskazanym przepisom właściwego znaczenia normatywnego.
W kontrolowanej sprawie zasadom tym organy niewątpliwie uchybiły, ponieważ, po pierwsze, nie dostrzegły, że prawidłowy kierunek wykładni nadawanej art. 79 ust. 1 pkt 2 p.r.d. nie pozwala twierdzić, że pojęciem "kradzieży pojazdu", użytym w art. 79 ust. 1 pkt 2 p.r.d., należy objąć wyłącznie występek, o którym mowa w art. 278 § 1 k.k. Wskazane pojęcie, zdaniem Sądu, odnosić należy do każdego przypadku, w którym właściciel traci posiadanie pojazdu wbrew własnej woli, a pozbawienie władztwa stanowi przestępstwo (czyn zabroniony). Na gruncie art. 79 ust. 1 pkt 2 p.r.d. do wyrejestrowania pojazdu z powodu jego "kradzieży" powinno dojść również m.in. w sytuacji potwierdzenia jego przywłaszczenia w sposób opisany w art. 284 § 1 i 2 k.k. Stanowisko, zgodnie z którym rozróżnienie na gruncie prawa karnego pomiędzy kradzieżą pojazdu a jego przywłaszczeniem nie posiada prawnej doniosłości z punktu widzenia jego wyrejestrowania na podstawie art. 79 ust. 1 p.r.d. jest przyjmowane w dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok WSA w Opolu z 19 grudnia 2019 r. sygn. II SA/Op 395/19; wyrok WSA w Poznaniu z 11 kwietnia 2019 r. sygn. IV SA/Po 50/19; wyrok WSA w Gliwicach z 6 lutego 2014 r. sygn. II SA/Gl 1337/13; wyrok WSA w Gliwicach z 20 lutego 2013 r. sygn. II SA/Gl 1435/12), jest ono również aprobowane w najnowszym piśmiennictwie (por. A. Mezglewski [w:] J. Kurek, A. Mezglewski, M. Nowikowska, Prawo o ruchu drogowym.
Komentarz, Warszawa 2020, komentarz do art. 79, Nb. 2 i 3). Zapatrywanie to opiera się na uwzględnieniu, że wobec braku wprowadzenia ustawowej definicji pojęcia "kradzieży" użytym w art. 79 ust. 1 pkt 2 p.r.d., należy posłużyć się szeroką (funkcjonalną) wykładnią tego przepisu, skoro skutki przestępstw kradzieży i przywłaszczenia są identyczne, pozbawiając właściciela pojazdu możliwości korzystania z władztwa wbrew jego woli.
W tych warunkach zamieszczone w decyzji organu I instancji, a następnie powtórzone w zaskarżonej decyzji stanowisko poddające rozważeniu wyłącznie kwestię udokumentowania kradzieży pojazdu marki [...] a nie jego przywłaszczenia nie może zostać uznane za prawidłowe.
Z tym błędem koresponduje, po drugie, całkowite odstąpienie od rozważenia w sprawie tego, czy ustalony stan faktyczny nie daje podstaw, by kwalifikować go jako odpowiadającego dyspozycji art. 79 ust. 1 pkt 5 p.r.d. Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjmuje, że kontroli przedłożonej przez stronę dokumentacji i podjętych przez organ z urzędu czynności nakierowanych na ocenę spełnienia przez spółkę warunku opisanego w § 15 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (w aspekcie potwierdzenia przywłaszczenia pojazdu a nie jego kradzieży) powinno równocześnie towarzyszyć zbadanie, czy okoliczności związane z utratą posiadania przez spółkę pojazdu nie mogą być traktowane jako równoważne stwierdzeniu, że nastąpiła "trwała i zupełna utrata posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności".
W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie organ powinien nadać powołanemu przepisowi racjonalne znaczenie prowadzące do odstąpienia od utrzymywania fikcji prawnej opartej na sprzeciwianiu się wyrejestrowaniu pojazdu, który z racji okoliczności jego zaginięcia i utrzymywanie tego stanu przez długi okres stał się bytem abstrakcyjnym a nie realnym. Przywłaszczenie pojazdu może w zależności od okoliczności sprawy uzasadniać wyrejestrowanie pojazdu na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 2 p.r.d., bądź w przypadku, gdy brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa - na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 5 p.r.d. Względnie łatwe jest przesądzenie, czy w danym przypadku doszło do utraty posiadania przez właściciela pojazdu oraz czy ma ona charakter zupełny. Znacznie trudniejsze jest ocenienie, czy zmiana ta charakteryzuje się trwałością. Ocena w tym względzie zazwyczaj musi odnosić się do konkretnych uwarunkowań danej sprawy, które sprawiają, że z dostatecznie wysokim prawdopodobieństwem należy uznawać, iż stan utraty posiadania pojazdu przez właściciela z racji tego, gdzie nastąpił, kiedy miał miejsce i jakie zdarzenia go wywołały nie ulegnie w przyszłości zmianie.
Zdaniem Sądu, nie jest tu wymagana apodyktyczna pewność, kwestię tę organ powinien rozstrzygnąć posługując się wartościowaniem i racjonalną relatywizacją odnoszoną do ustaleń wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego. Brak dokonania w tym zakresie ustaleń uzasadnia mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przez organ art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 79 ust. 1 pkt 5 p.r.d.
W konsekwencji powyższego Sąd uznał, że konieczność dokonania ponownej oceny okoliczności faktycznych sprawy w kontekście normy prawnej zawartej w art. 79 ust. 1 p.r.d. z uwzględnieniem przedstawionej przez Sąd wykładni wskazanego przepisu prawa materialnego stanowi przesłankę do uchylenia wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a. Wzgląd na to, że kierunek rozstrzygnięcia podejmowanego w sprawie jest uzależniony zasadniczo od udokumentowania przez stronę, że podstawa wyrejestrowania pojazdu faktycznie zaistniała, strona skarżąca powinna mieć na uwadze wymóg przedstawienia w toku ponownie przeprowadzanego postępowania wyjaśniającego dowodów potwierdzających jej żądanie, co obejmuje m.in. część dowodów dołączonych do skargi, które nie były znane organowi odwoławczemu, wobec czego trzeba im przypisać kwalifikację odpowiadającą dowodom, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.