Uzasadnienie
E. P. ("wnioskodawczyni") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2018 r. w przedmiocie odmowy zmiany decyzji ostatecznej.
W skardze został zawarty wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
Postanowieniem z dnia 26 września 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując w uzasadnieniu, że wnioskodawczyni nie znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niej tej instytucji. Referendarz podkreślił, że wnioskodawczyni nie jest osobą pozbawioną środków do życia, a pozyskanie przez nią kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie możliwe.
Pismem z dnia [...] października 2018 r. wnioskodawczyni wniosła sprzeciw od tego postanowienia, wskazując ponownie na swoją sytuację majątkową.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek.
W niniejszej sprawie wnioskodawczyni wskazała, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytury ([...] zł) i dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej ([...]zł). Ponadto, wnioskodawczyni podała, że posiada dwa mieszkania w K., o pow. [...] m2 (1/2 udziałów) i [...] m2, współwłasność domu w W. (którego dotyczy zaskarżona decyzja), współwłasność nieruchomości w K. (przy ul. [...]) oraz współwłasność nieruchomości rolnej ([...]). Mieszkania te użytkują jej dzieci. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności ani przedmiotów wartościowych. Ponadto, wnioskodawczyni podniosła, że od kilku lat zmaga się z chorobą nowotworową – jest po ciężkiej operacji i radioterapii, w związku z czym ponosi koszty leczenia (ok. [...]-[...] zł miesięcznie).
Z kolei w sprzeciwie wnioskodawczyni stwierdziła, że co prawda jest właścicielką kilku nieruchomości, ale są one dla niej kosztem – nie są dochodowe. Jedynym pewnym dochodem wnioskodawczyni jest emerytura, ponieważ deklarowany przez nią dochód z działalność gospodarczej nie będzie w tym roku wysoki – wnioskodawczyni osiąga stratę.
Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniałby przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym.
Jak wynika ze złożonego przez nią wniosku, wnioskodawczyni dysponuje stałym dochodem, posiada także znaczny majątek w postaci kilka nieruchomości, stąd nie można było przyjąć, że pozostaje ona w trudnej sytuacji materialnej.
Słusznie więc referendarz wskazał, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, ale także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13, LEX nr 1 310 045, z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OZ 222/13, LEX nr 1 296 872).
Ponadto, należy wskazać, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493).
W niniejszej sprawie, choć wnioskodawczyni we wniosku wskazała, że nie uzyskuje dochodów z tytułu najmu nieruchomości, to fakt posiadania przez nią, wskazanych we wniosku, nieruchomości nie może zostać przez Sąd, dokonujący oceny sytuacji finansowej wnioskodawczyni, pominięty. Jak wynika z przywołanych orzeczeń, już sama potencjalna możliwość uzyskiwania dodatkowych dochodów z posiadanego majątku wyklucza, lub czyni w praktyce niemożliwym, pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Majątek taki może nie tylko przynosić stronie wymierne korzyści, ale może również stanowić zabezpieczenie dla ewentualnego kredytu czy pożyczki.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawczyni nie wykazała, że w jej przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. nie wykazała, że pozyskanie przez nią środków na pokrycie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe, Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.
W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.