Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek G. M. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowych wyjaśnień wynika, iż skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Podała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 2 244 zł. Posiada dom o pow. 100 m2 oraz mieszkanie o pow. 50 m2 i nieruchomość rolną o pow. 1,63 ha. Nie wskazała posiadania majątku, ani oszczędności. Oświadczyła, że cały dochód przeznacza na wydatki związane z bieżącym utrzymaniem własnym, lokali i leczeniem. Podała, że ponosi średnie miesięczne wydatki: gaz, energia elektryczna, kanalizacja, wywóz śmieci, woda -350 zł, opał 100 zł, telefon 100 zł, środki higieny 60 zł, żywność 800 zł, podatki i opłaty 64 zł, odzież 100 zł, leki i leczenie 400 zł, remont mieszkania 250 zł, opłaty sądowe 20 zł. Dołączyła kopię wyciągu z rachunku bankowego. Oświadczyła, że nie otrzymuje dopłat z funduszy Unii Europejskiej, nie uzyskuje dochodu z posiadanych nieruchomości, nie otrzymuje pomocy od rodziny, osób trzecich instytucji społecznych. Skarżąca nie nadesłała kopii dokumentu PIT do czego została zobowiązana zarządzeniem z dnia 6 maja 2016 r.
Postanowieniem z dnia 22 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie starszego referendarza sądowego skarżąca nie wykazała, że poza jej możliwościami finansowymi leży pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Podał, że wnioskodawczyni ma nie tylko do dyspozycji majątek nieruchomy, który służy zaspokajaniu jej potrzeb mieszkaniowych, ale dysponuje dodatkowym mieniem nieruchomym, które przy odpowiednim zagospodarowaniu (np. wynajem mieszkania, dzierżawa nieruchomości rolnej) może stać się źródłem dochodu. Okoliczność ta rzutuje w niniejszej sprawie na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem o taki dodatkowy dochód skarżąca nie zabiega. Wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów pozwala jej zatem nie tylko na utrzymanie mieszkania, w którym mieszka, ale także na ponoszenie kosztów utrzymania pozostałego majątku nieruchomego (np. uiszczanie podatków), zaś niewykorzystywanie posiadanego majątku w sytuacji, gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych.
Uznał, że istotna dla oceny zasadności wniosku jest także okoliczność, że skarżąca uzyskuje stały dochód z tytułu emerytury i nie podała, że ma jakiekolwiek osoby na swoim utrzymaniu. Istotne jest także i to, iż przy rozstrzyganiu w przedmiocie prawa pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki, które są niezbędne dla utrzymania. Do niezbędnych dla utrzymania wydatków nie należą koszty bieżących remontów mieszkania w kwocie 250 zł miesięcznie oraz wydatki na telefon w kwocie 100 zł miesięcznie. Zatem zaledwie miesięczne oszczędności na tych wydatkach pozwoliłby skarżącej na zgromadzenie środków, które mogłaby przeznaczyć na sfinansowanie kosztów sądowych. Uznał również, że skarżąca nie wykonała w pełni zarządzenia wzywającego do uzupełnienia braków wniosku, gdyż nie przedstawiła kopii dokumentu PIT, natomiast wyciąg z rachunku bankowego obejmuje okres niecałych trzech tygodni, a wnioskodawczynię zobowiązano do nadesłania wyciągu za trzy miesiące. Mając na uwadze powyższe stwierdził, że skarżąca nie wykazała, że poniesienie kosztów sądowych mogłoby ją narazić na uszczerbek koniecznego utrzymania.
W sprzeciwie od postanowienia z dnia 22 listopada 2016 r. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zwolnienie z wpisu sądowego, w części ponad 20 zł oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu zarzuciła, że błędnie ustalono, że skarżąca posiada dom o pow. 100 m2 oraz mieszkanie o pow. 50 m2, bowiem dom i mieszkanie stanowią tę samą nieruchomość. Ponadto wyjaśniła, że drugie mieszkanie, znajdujące się w tym domu, zajmuje córka wraz z rodziną (prowadzi odrębne gospodarstwo domowe), zatem nie ma możliwości wynajmu tego mieszkania. Zaś nieruchomość rolna została zajęta w części pod inwestycję drogową i skarżąca nie otrzymała rekompensaty, czy odszkodowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) – zwanej dalej p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W ocenie Sądu starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych prawidłowo oceniając sytuację majątkową strony. Skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Podała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 2 244 zł. Posiada dom o pow. 100 m2, w którym znajduje się mieszkanie o pow. 50 m2 (zajmowane przez córkę) i nieruchomość rolną o pow. 1,63 ha. Nie posiada majątku, ani oszczędności. Cały dochód przeznacza na wydatki związane z bieżącym utrzymaniem własnym, lokali i leczeniem. Podała, że ponosi średnie miesięczne wydatki: gaz, energia elektryczna, kanalizacja, wywóz śmieci, woda - 350 zł, opał 100 zł, telefon 100 zł, środki higieny 60 zł, żywność 800 zł, podatki i opłaty 64 zł, odzież 100 zł, leki i leczenie 400 zł, remont mieszkania 250 zł, opłaty sądowe 20 zł. Oświadczyła, że nie otrzymuje dopłat z funduszy Unii Europejskiej, nie uzyskuje dochodu z posiadanych nieruchomości, nie otrzymuje pomocy od rodziny, osób trzecich instytucji społecznych.
Wobec takiej sytuacji finansowej skarżącej nie sposób uznać, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 500 zł tytułem wpisu sądowego od skargi.
Nie można uznać, że sytuacja majątkowa wnioskodawczyni wskazuje, że ponoszenie kosztów postępowania jest dla skarżącej zbyt obciążające. Stwierdzić bowiem należy, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna jest nie tyle wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb strony i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Podkreślić jednocześnie trzeba, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas - gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające - może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody i majątek nieruchomy.
Wobec tego Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy, badając szczegółowo sytuację materialną strony i dokonując porównania wysokości kosztów sądowych z jej możliwościami finansowymi, zasadnie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ponadto Sąd wyjaśnia, że wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu będzie rozpoznawany w odrębnym postępowaniu.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.