Uzasadnienie
Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z [...] grudnia 2008r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.), dalej k.p.a., po rozpatrzeniu zażalenia J.B. - utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] września 2008r. odmawiające ustalenia i zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez wnioskodawcę przy sporządzaniu wystąpień w postępowaniu zakończonym decyzją Wojewody [...] z [...] lipca 2008r. uchylającą decyzję Starosty [...] z [...] marca 2008r. udzielającą W. i J. B. pozwolenia na rozbiórkę.
Organ odwoławczy wskazał, powołując art. 263 § 1 i 2 k.p.a., jakie koszty zalicza się do kosztów postępowania i podkreślił, że uprawnienie do ich uzyskania przysługuje tylko osobie zobowiązanej przez organ do ich poniesienia. Zgodnie z art. 262 § 2 k.p.a. stronę obciążają koszty poniesione w jej interesie lub na jej żądanie, a nie wynikające z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie.
Wyrokiem z 17 czerwca 2009r., VII SA/Wa 208/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W-wie oddalił skargę J.B. na postanowienie z [...] grudnia 2008r.
Sąd wskazał, powołując m.in. art. 263 § 1 i art. 56 § 1 k.p.a., że osobie która nie była wezwana, lecz mimo to stawiła się celem udziału w czynności postępowania, nie można przyznać należności wymienionych w art. 263 § 1 k.p.a. W art. 262 § 1 k.p.a. wskazuje się, kiedy koszty postępowania obciążają wyłącznie stronę. Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Sąd podkreślił, że procedurze administracyjnej nie jest znana możliwość orzekania o kosztach postępowania między stronami, o co wnioskował skarżący.
Wyrokiem z dnia 8 września 2010r., II OSK 1499/09 Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej J.B., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji.
Sąd II instancji wskazał, że zgodnie z art. 141 § 1 k.p.a. na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi.
Zażalenie może zostać zatem wniesione jedynie w sytuacji, gdy przepisy ustawy wyraźnie taką możliwość przewidują.
Postanowieniem z dnia [...] września 2008r., Wojewoda [...], na podstawie art. 264 § 1 i 2 k.p.a., odmówił ustalenia i przyznania skarżącemu zwrotu kosztów postępowania. Rozstrzygnięcie to było efektem wniosku skarżącego, w którym powołał się on na art. 263 § 1 k.p.a.
NSA podniósł, że analiza pism skarżącego, a przede wszystkim zażalenia wskazuje, iż oczekiwał on zwrotu poniesionych kosztów postępowania w związku z uwzględnieniem jego odwołania, analogicznie jak w postępowaniu sądowoadministracyjnym w przypadku uwzględnienia skargi (art. 200 p.p.s.a.). Tymczasem przepisy działu IX Kodeksu postępowania administracyjnego (Opłaty i koszty postępowania) wprowadzają zasadę rozdziału kosztów postępowania jedynie na stronę i organ prowadzący postępowanie. Wynika to jednoznacznie z treści art. 262 § 1 k.p.a., który określa jakie koszty postępowania obciążają stronę. Procedurze administracyjnej nie jest natomiast znana możliwość orzekania o kosztach postępowania między stronami postępowania (wyr. NSA z dnia 6 grudnia 2000 r., II SA/Gd 2016/98, Palestra 2001, z. 7-8, s. 206). W tej sytuacji Wojewoda [...] wydał ww. postanowienie, odmawiając stronie przyznania kosztów, słusznie stwierdzając, że art. 264 § 1 k.p.a. stanowi podstawę do orzekania o kosztach postępowania jedynie w sytuacji, gdy obciążałyby one stronę. W konsekwencji nie wskazano także osoby zobowiązanej do ponoszenia kosztów, co jest jednym z elementów postanowienia wydanego w trybie art. 264 § 1 k.p.a.
Sąd II instancji wskazał, że zgodnie z art. 264 § 2 k.p.a. na postanowienie w sprawie kosztów postępowania osobie zobowiązanej do ich poniesienia służy zażalenie. Skoro nie określono osoby zobowiązanej do ponoszenia kosztów postępowania, to brak też było osoby uprawnionej do złożenia zażalenia na postanowienie w przedmiocie kosztów. Organ nie był zatem uprawniony do rozpoznania zażalenia wniesionego przez osobę do tego nieuprawnioną, lecz powinien wydać postanowienie stwierdzające niedopuszczalność wniesienia zażalenia (art. 134 k.p.a.). Merytoryczne rozpoznanie zażalenia i wydanie postanowienia na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. Sąd II instancji ocenił, jako rażące naruszenie prawa, które skutkować powinno stwierdzeniem nieważności zaskarżonego do Sądu I instancji postanowienia.
W sprawie zachodziła zatem przesłanka do stwierdzenia nieważności postanowienia, jako wydanego z rażącym naruszeniem art. 264 § 2 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, zważył co następuje
Na wstępie podkreślić trzeba, że stosownie do treści art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2003 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. - Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Mając na uwadze stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione w wyroku z dnia 8 września 2010r., sygn. akt II OSK 1499/09 wskazać należy, że niniejsze postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem J.B. o zwrot - na podstawie art. 263 § 1 k.p.a. - kosztów postępowania poniesionych przy sporządzaniu wystąpień w postępowaniu zakończonym decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008r.
Jak podniósł Sąd kasacyjny - co do zasady - koszty postępowania ponosi strona i organ prowadzący postępowanie, a nie inni uczestnicy postępowania administracyjnego.
Przepis art. 264 § 1 k.p.a. daje organowi możliwość ustalenia w drodze postanowienia (...) wysokości kosztów postępowania (wymienionych w art. 262 §1 k.p.a.), osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia.
W niniejszej sprawie organ nie ustalił wysokości kosztów i osób zobowiązanych do ich poniesienia w trybie powołanego wyżej przepisu. Postanowieniem z dnia [...] września 2008r. Wojewoda [...] odmówił jedynie ustalenia i zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez skarżącego.
Ma to o tyle istotne znaczenie, gdyż stosownie do treści § 2 art. 264 k.p.a. uprawnioną do wniesienia środka odwoławczego w postaci zażalenia na postanowienie w sprawie kosztów jest jedynie osoba zobowiązana do ich poniesienia. Natomiast zgodnie z art. 141 § 1 k.p.a. na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi.
Zażalenie na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] września 2008r., złożył J.B., który - w kontekście przedstawionych wyżej rozważań -nie był uprawniony do jego wniesienia.
W konsekwencji Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego nie miał podstaw do merytorycznego rozpoznania zażalenia osoby nieuprawnionej, co oznacza, że zaskarżone postanowienie wydał z rażącym - w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. -naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. i art. 264 § 2 k.p.a. W powyższej sytuacji organ zobligowany był bowiem do wydania postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność zażalenia J.B., na podstawie art. 134 k.p.a.
W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W pkt. II I III orzeczono na podstawie art. 152 i art. 200 cyt. ustawy.